29/08/2015

‘પતંગા’ (’૪૯)

ફિલ્મ : ‘પતંગા’ (’૪૯)
નિર્માતા : ભગવાનદાસ વર્મા
દિગ્દર્શક : એચ. એસ. રવૈલ
સંગીત : સી. રામચંદ્ર
ગીત–સંવાદ : રાજીન્દર કિશન
રનિંગ ટાઇમ : ૧૪૩ મિનિટ્સ
રીલ્સ : ૧૪
થીયેટર : ખબર નથી (અમદાવાદ)
કલાકારો : નિગાર સુલતાના, શ્યામ, ગોપ, યાકુબ, પૂર્ણિમા, મોહના, ઇફ્તેખાર, રણધીર, રમેશ સિન્હા, રાજકિશર, શ્યામા, કક્કુ, રાજ મેહરા, સાધુસિંઘ અને ‘‘રાજેન્દ્ર કુમાર’’


ગીતો:
૧. ગોરે ગોરે મુખડે પે ગેસુ જો છા ગયે...... શમશાદ બેગામ
૨. દુનિયા કો પ્યારે ફૂલ ઔર સિતારે...... શમશાદ બેગામ
૩. ઓ દિલવાલો દિલ કા લગાના અચ્છા હૈ...... શમશાદ–ચિતલકર
૪. મેરે પિયા ગયે રંગૂન, કિયા હૈ વહાં સે...... શમશાદ–ચિતલકર
૫. પ્યાર કે જહાન કી નિરાલી સરકાર હૈ...... લતા, શમશાદ, કોરસ
૬. નમસ્તે – ૪, પહેલે તો હો ગઇ નમસ્તે...... રફી, મોહનતારા, શમશાદ, ચિતલકર, કોરસ
૭. બોલો જી દિલ લાગે, તો ક્યાં ક્યાં દોગો...... શમશાદ, મુહમ્મદ રફી
૮. દિલ સે ભૂલા દો તુમ હમે, હમ ન તુમ્હે...... લતા મંગેશકર
૯. ઠૂકરા કે મુઝે.... ઓ જાનેવાલે તુને અરમાનો કી...... લતા મંગેશકર
૧૦. કભી ખામોશ હો જાના, કભી ફરિયાદ ના કરના...... લતા મંગેશકર

કોઈ પણ જાતની ગેરન્ટી વગર એમ કહી શકાય કે, ૧૯૪૯માં આવેલી આ કોમિક ફિલ્મ ‘પતંગા’ ફક્ત ‘મેરે પિયા ગયે રંગૂન, કિયા હૈ વહાં સે ટેલીફૂન.....’ ને કારણે ચાલી હતી.

હવે આ વાતમાંથી ‘ફક્ત’ કાઢી નાંખો અને લતા મંગેશકરના જન્મજાત ચાહકોને વચમાં લાવીએ, તો એ ય કબૂલવું પડે કે, આ ફિલ્મમાં લતાના ત્રણ સોલો ગીતો ‘દિલ સે ભૂલા દો તુમ હમે, હમ ન તુમ્હે ભૂલાયેંગે’, ‘ઠૂકરા કે મુઝે.... ઓ જાનેવાલે તુને અરમાનો કી’ અને ‘કભી ખામોશ હો જાના, કભી ફરિયાદ ના કરના’ને કારણે ચાલી હોય કે ન ચાલી હોય, અમે લતાના ચાહકો આજ દિન સુધી આ ત્રણે ગીતો ઉપર ચાલી ગયા છીએ. અન્ના એટલે કે, સી. રામચંદ્ર અને લતાની પ્રેમ કહાણીને કારણે બન્ને વચ્ચે કોમ્બિનેશનને કારણે જે કોઇ ગીતો બન્યા, એ બધા આ સૃષ્ટિના અંત સુધી તો ભૂલાય એમ નથી. મારી પર્સનલ રિક્વૅસ્ટ લતા–અન્નાને ભેગી છે.. ‘આંખો મેં સમા જાઓ, ઇસ દિલ મેં રહા કરના...’ (પાછી એ વાત જુદી છે કે, એકલી લતાને વળગી રહેવામાં અન્નાની એ હાલત થઇ કે એમની સમગ્ર કેરિયરમાંથી લતા મંગેશકરને કાઢી નાંખો તો શેષમાં શકોરૂ ય વધતું નથી.... સિવાય કે, ‘નવરંગ’ જેવી એકાદ–બે ફિલ્મોના ગીતો. પુરૂષ સ્વરોને અન્નાએ ખાસ મહત્વ જ ના આપ્યું એટલે એક વાર લતાએ એમને છોડી દીધા પછી, અન્ના સંગીત જગતમાં રીતસર ફૂટપાથ પર આવી ગયા!’)... સોરી સરજી.... આમ તો આવું નિરીક્ષણ મદન મોહન ને નૌશાદ માટે ય કહી શકાય!

પણ ત્રીજું ક કારણ, એ પણ હતું કે, શમશાદ બેગમના તપાવેલા તાંબા જેવા અવાજને કારણે એણે ગાયેલા મોટા ભાગના ગીતો એની પહેલી ફિલ્મ ‘ખજાનચી’થી ઉપડવા માંડ્યા હતા. ખૂબ મજેલા સંગીતકારો માસ્ટર ગુલામ હૈદર, નૌશાદ, ઓ પી નૈયર, કે સી રામચંદ્રને જો ધૂમધામ સફળતા કોઇએ અપાવી હોય, તો શમશાદબાઇએ પણ બધા સંગીતમારોએ આ ભલી ગાયિકાનો ગરજ પૂરતો જ લાભ લઇને છોડી મૂકી હતી.

યસ. આ જ ફિલ્મની આખી ટીમ ૧૯૫૧માં બનેલી ફિલ્મ ‘સગાઇ’માં.... ઓલમોસ્ટ પૂરેપૂરી રીપિટ થઇ, પણ પહેલી ફિલ્મ સફળ થયા પછી બીજી એવી જ બનાવનારાઓ બેવકૂફ બન્યા છે. બે વર્ષ પછી બનેલી ‘સગાઇ’માં નિગાર સુલતાના અને હીરો શ્યામને કાઢી મુકાયા. ‘સગાઇ’ પિટાઇ ગયેલી, પણ આ ફિલ્મ ‘પતંગા’ એ બોક્સ ઓફિસો છલકાવી દીધી હતી. આજે જુઓ તો આપણને થોડી ય ન ગમે, પણ એ જમાનામાં આવી નોનસેન્સ ફિલ્મને પણ આઉટરાઇટ કોમેડી ફિલ્મ ગણાવાઇ હતી. ગોપ–યાકુબે એઝ યુઝવલ, લોરેલ–હાર્ડીની નકલનો ધંધો સંભાળ્યો હતો, પણ રાજીન્દર કિશનના સંવાદોમાં ભાગ્યે જ ક્યાંક હ્યુમર દેખાય છે. બાકી ગીતોની જેમ સંવાદોમાં ય એમણે વેઠ ઉતારી છે. યાકુબ જન્મે છે, ત્યારે જ્યોતિષી આગાહી કરે છે કે, એક દિવસ આ છોકરાની આગળ–પાછળ મોટરગાડીઓ ફરતી હશે... અને યાકુબ ટ્રાફિક–પોલિસ બને છે. બીજા એક સંવાદમાં ય ચમત્કૃતિ છે. મફલીસ યાકુબ મોટી રેસ્ટરાંમાં જમવા જાય છે, ત્યાં બિલ ચૂકવી નહી શકતા એક ગ્રાહક (રામઅવતાર... ફિલ્મ ‘તીસરી મંઝિલ’માં ટ્રેનમાં આશા પારેખને જોઇને શમ્મી સાથે ખડખડાટ હસતો જાડિયો)ને વેઇટરો અધમૂવો કરીને હોટેલને દરવાજે ફેંકી દે છે. યાકુબ એને ઊભો કરતા પૂછે છે, ‘અંદર ખાના કૈસે મિલેગા?’ ત્યારે રામઅવતાર કહે છે, કોઇ બાત નહિ... ખાના ખાને કે બાદ ઇસી તરહ તશરીફ લે આના, જીસ તરહ મૈં આયા હૂં...!’ મેહમુદ યાકુબનો ભક્ત હોવાથી, યાદ હોય તો લીના ચંદાવરકર–વિશ્વજીતની ફિલ્મ ‘મેં સુંદર હું’માં મેહમુદ હોટલમાં જમવાની આ જ સિકવન્સની બેઠી ઉઠાંતરી કરી હોવા છતાં, યાકુબ કરતા હજાર દરજ્જે ઉત્તમ કોમેડી કરી હતી.

સ્થૂળ હાસ્ય છતાં વાંચીને હસવું આવી જાય, ત્યારે ફિલ્મની હિરોઇન નિગાર સુલતાના અને યાકુબ ફૂટપાથો પર ખાંસીની ગોળીઓ વેચે છે, જેના પાટીયા ઉપર લખ્યું જ છે, ‘ગલા ખોલ દવાઇ’

યાકુબ વિશે ફિલ્મ ‘સગાઇ’ના લેખમાં લખ્યું જ છે. ફિલ્મ ‘પાકીઝા’નું વર્લ્ડ–ફેમસ ‘ઇન્હી લોગોને લે લિના દુપટ્ટા મેરા...’ યાકુબે માથે ઘુંઘટ ઓઢીને મુજરા નૃત્ય કરતા ગાયું હતું. આ જ ઢાળ આ જ શબ્દો ૧૯૪૧માં બનેલી ફિલ્મ ‘હિમ્મત’માં શમશાદ બેગમે પંડિત ગોવિંદરામના સંગીતમાં ગાયું હતું. મજરૂહ સુલતાનપુરીએ શબ્દો પોતાને નામે અને ગુલામ મુહમ્મદે ધૂન પોતાના નામે ઠઠાડી દીધી હતી, એ વાત આપણે અગાઉ લખી ગયા છીએ.

જો કે, વાચકોને વધુ રસ પડશે, આ ફિલ્મની હીરોઇન નિગાર સુલતાનાની વાતોમાં.

એ તો બધા જાણે છે કે, નિગાર ‘મુઘલ–એ–આઝમ’ના સર્જક કે. આસીફની (વન ઓફ ધ’) પત્ની હતી. આસીફે અગાઉ સિતારાદેવી સાથે અને છેલ્લે દિલીપ કુમારની સગી બહેન અખ્તર સાથે લગ્ન કર્યા હતા. વચમાં, હવાફેર માટે નિગાર સુલતાના સાથે ય લગ્ન કરી લીધાં!... એક ચેઇન્જ મળે! જેને પરિણામે દિલીપે જીવનભર આસીફ–અખ્તરને માફ કર્યા નથી. બીજી વાત તમે એ પણ જાણો છો કે, નિગાર સુલતાનાની દીકરી હિના કૌસર (ફિલ્મ ‘મૈં તુલસી તેરે આંગન કી’ની તવાયફ) બે–પાંચ ફિલ્મોમાં કામ કરીને દાઉદ ઇબ્રાહિમના જમણા હાથસમા લંડન સ્થિત ડ્રગ માફિયા ઇકબાલ મિર્ચીને પરણી હતી. મીર્ચી હમણાં બે–ત્રણ વર્ષ પહેલા ગુજરી ગયો.

(હવે પછીની પૂરી માહિતી તમને સૌથી પહેલી વાર મળી રહી છે.) મૂળ હૈદ્રાબાદના એક શરાબી ટેક્સી ડ્રાયવર સાથે તલ્લાક લઇને નિગાર મુંબઇ આવી. એ સમયના ખૂબ જાણીતા નિર્માતા–દિગ્દર્શક અને એક્ટર જગદીશ સેઠીએ એને ફિલ્મ ‘રંગભૂમિ’માં હીરોઇન બનાવી. પણ મૂળ અભણ આ છોકરીના મનમાં ઠસી ગયું હતું કે, રૂપનો ગમે તેવો ઉપયોગ કરીને સફળ થઇ શકાય છે. પહેલી જ ફિલ્મના શૂટિંગ વખતે એ કલાકારો તો ઠીક, કોઇ પણ પુરૂષના મનમાં ઠસાવી શકતી, કે એ એના પ્રેમમાં છે. સ્ત્રી હોવા છતાં કોઇ પણ પુરૂષ સાથે એવો શૅક–હેન્ડ કરતી અને હાથ છોડતી નહિ એમાં, પેલો તરત સમજી જાય કે, આમાં આગળ વધાય એવું છે. વધુ આગળ વધવા મુંબઇથી પૂના જઇને નિર્માતા–દિગ્દર્શક શાહિદ લતિફ (પ્રસિદ્ધ લેખિકા ઇસ્મત ચુગતાઇનો પતિ)ની ફિલ્મ ‘શિકાયત’માં કામ કરવાની સાથે વાત લગ્ન સુધી લઇ ગઇ. પેલો તૈયાર તો હતો પણ સ્વભાવનો સહેજ ઢીલો નીકળ્યો પણ ત્યાં સુધીમાં એનું લગ્નજીવન બર્બાદ થઇ ચૂક્યું હતું. ફિલ્મ ‘શિકાયત’ની હીરોઇન તો કિશોર સાહુની પૂર્વપત્ની સ્નેહપ્રભા પ્રધાન હતી અને ગીતકાર જે. નખ્શબના નફ્ફટ લફરાંની વાત અગાઉ આપણે કરી ચૂક્યા છીએ.

મુખ્ય કારણ આજની આપણી ફિલ્મનો હીરો શ્યામ, જે ‘શિકાયત’નો પણ હીરો હતો. હોલિવૂડના એ સમયના હીરો એરોલ ફ્લિન જેવી મૂછો રાખતો શ્યામ સવા છ ફૂટ ઊંચો અને ભારે હેન્ડસમ હતો. એને પૈસા કે ફિલ્મો કરતા ય મોટો શોખ છોકરીઓ અને શરાબનો. આઘાત લાગી શકે, પણ એ નફ્ફટાઇપૂર્વક બધાના દેખતા કહેતો પણ ખરો કે, યુવતીઓ સાથે ફક્ત પ્રેમમાં ટાઇમ ના બગાડાય... એની સાથે શરીર–સંબંધ પણ બંધાવવો જોઇએ. અર્થાત્, નિગાર સુલતાનાને ભાવતું’તુ, એ શ્યામે આપ્યું. બન્ને એક ટી–પાર્ટીાં પહેલી વાર મળ્યાની આઠમી મિનિટે બન્ને પ્રેમમાં હતા, એમાં શાહિદ લતિફ લટકી ગયો. આપણા લાડલા અને સ્વર્ગસ્થ ખલનાયક પ્રાણનું એક માત્ર લફરૂં કુલદીપ કૌર સાથેનું. એ કુલદીપ સાથે શ્યામ પણ અડકો–દડકો ખુલ્લેઆમ રમવા લાગ્યો. ‘‘એક નજરે જોનારને’’ મતે, શ્યામ અને કુલદીપ મુંબઇના પરાની ચાલુ ટ્રેનમાં ખુલ્લેઆમ ‘બધુ જ’ કરતા જોવામાં આવ્યા હતા. એ ‘આઇ–વિટનેસ’ કોણ હતો, જાણો છે? લાખો વાચકોનો લાડકો ઉર્દુ વાર્તાકાર સઆદત હસન મન્ટો. મન્ટો શ્યામની જેમ અશોક કુમાર અને એની ફિલ્મ ‘કિસ્મત’ના ગુજરાતી કોમેડિયન વી. એચ. દેસાઇનો જીગરી દોસ્ત હતો. મન્ટોએ પોતે લખેલી વાત મુજબ, ફર્સ્ટ ક્લાસના એ ડબ્બામાં એ ત્રણ જ જણા હતા. પહેલી વાર કુલદીપને મળતો હોવા છતાં શ્યામે કુલદીપને સીધું જ ‘આઇ લવ યૂ’ કહેને ઉમેર્યું પણ ખરૂં. ‘‘પેલા હરામી બચ્ચા પ્રાણને છોડી દે... ભલે મારો ય દોસ્ત રહ્યો પણ તું એને છોડીને મારી બની જા, જાનેમન. એને સીધો કરતા મને આવડે છે.’’ (કુલદીપ પ્રાણના એ હદના પ્રેમમાં હતી કે, ભાગલા વખતે પ્રાણ અને પરિવારને બધુ લાહૌર મૂકીને મુંબઇ આવતા રહેવું પડ્યું, ત્યારે પ્રાણની પ્રિય મોટર કારને આ કુલદીપ કૌર લાહોરથી મુંબઇ એકલી જાતે ચલાવીને ગાડી આપવા આવી હતી.) મરિન લાઇન્સ પર આવેલી હોટેલ સી–ગ્રીનમાં, ‘‘રાબેતા મુજબનનો કોર્સ’’ પતાવીને પોતાના રૂમમાં ગ્રેનાઇટની દિવાલને અડીને ઊભેલા શ્યામ અને કુલદીપ વચ્ચે અચાનક જ ઝગડો નહિ, મારામારી થઇ ગઇ. પાવરફૂલ શ્યામે કુલદીપના મોંઢા ઉપર રાક્ષસી મુક્કો માર્યો. કુલદીપ પણ ખલનાયિકા હતી. એ ખસી ગઇ ને તરત ભાગી પણ ગઇ.શ્યામનો હાથ પૂરજોશ ભીંતને અથડાયો. હાથે ફ્રેક્ચર ઘણું મોટું આવ્યું હતું. એ પછી શ્યામ તાજી નામની સ્ત્રીને પરણ્યો અને નિગાર સુલતાના અનેક ફિલ્મોના દિગ્દર્શક એસ. એમ. યુસુફને પરણી. એ તો બધાને ખબર છે કે, ફિલ્મ ‘શબિસ્તાન’ (જેમાં ડાન્સર હૅલને પહેલી વાર કામ કર્યું હતું.)ના શૂટિંગ વખતે ઘોડા ઉપર બેઠેલા શ્યામને ઘોડાએ ઉછળીને પાડી દીધો અને પાછલા બન્ને પગે શ્યામના મોંઢા ઉપર અનરાધાર લાતો મારીને ત્યાં જ મારી નાંખ્યો હતો.) શ્યામના મૃત્યુ વખતે પતિદેવ એસ. એમ. યુસુફને પોતાની પત્ની નિગાર સુલતાનાને ઘરમાં રીતસર બંધ કરી દેવી પડી હતી, જેથી ગામમાં પાછો ભવાડો ન થાય. નિગાર શ્યામનું મૌત બર્દાશ્ત કરી શકી નહોતી. કહે છે, નવી બિલ્લી મળી જતા નિગાર શ્યામ માટે રસકસ વિનાની થઇ ગઇ, પણ નિગારે તો એને પ્રેમપત્રો અઢળક સંખ્યામાં લખે રાખ્યા. એ પત્રોને શ્યામ દોસ્તોની મહેફીલોમાં ખડખડાટ હસતા હસતા ઉઘાડેછોગ મોટેથી વાંચી સંભળાવતો... નિગારે લખેલા સેક્સના વર્ણનો સાથે! બધેથી ભાંગી પડેલી નિગાર સુલતાના ફિલ્મોમાં કામ ચાલુ રાખવા, તમે માંગો એ આપવા ફક્ત તૈયાર જ નહોતી... આપતી પણ હતી. એમાં ફિલ્મી પત્રકારો જેની મશ્કરી કરવા ‘મહાકવિ’ કહીને ઉડાવતા, એ ગીતકાર ડી. એન. (દીનાનાથ) મધોક સાથે નિગારે નવેસરથી લફરૂં માંડ્યું. મધોકે ય શોખિન જીવ હતો. કોઇ અત્યારે તો નહિ જ માને, પણ દેશના ભાગલાના પેલા સ્ત્રીઓના ગંજાવર શોખિન આ મધોક એક ડાન્સરમાંથી એક્ટ્રેસ બનેલી ‘ઇર્શાદ’ નામની છોકરી પાછળ મહિને રૂ. ૧૦ હજાર લૂટવતો. પોતાના લાહૌરમાં એણે રાવિ નદીને કિનારે એક આલીશાન બંગલો ઇર્શાદને ભેટ કરી દીધો હતો. 

અર્થાત, આ ફિલ્મના હીરો–હીરોઇન શ્યામ અને નિગાર સુલતાના બન્નેને પોતાને આંકડો યાદનહિ હોય, એટલી માતબર સંખ્યામાં પ્રેમ (!) કર્યા છે. નિગાર સુલતાના પાછળે ય પૈસોનો ધૂમાડો કર્યા બાદ ‘મહાકવિ’ એરણજીત સ્ટુડિયોની ફિલ્મ ‘બેલા’માં નિગારને હીરોઇનનો રોલ અપાવ્યો. બન્ને એકબીજામાં મસ્ત હોય ત્યારે નિગાર કહેતી, ‘‘ડાર્લિંગ... હવે જઉં... ?’’ એટલું બોલીને મધોકના ખિસ્સામાંથી રૂ. ૧૦૦/–ની નોટો કાઢીને ફ્લોર પર વેરાયેલી નોટો વીણી લેવામાં ય શરમ અનુભવતી નહોતી. ફિલ્મ ‘બેલા’ અધોગતિને જઇને વરી. મધોક ખેદાનમેદાન થઇ ગયો, પણ નિગારની જ કાર લઇને ભાગી ગયો... ક્યાં? એ તો એ એકલો જ જાણે! આ બાજુ, પિતાની ઉંમરના બુઢ્ઢા મધોક સાથેના લફરાંની વાતો એ જમાનાના ફિલ્મી પત્રોએ ખૂબ ચગાવી, એમાં બદનામ નિગારને ફિલ્મો મળતી ય બંધ થઇ ગઇ. માહિતીના શોખિન વાચકો માટે રેકોર્ડ પૂરતી બે વાત કે આ ફિલ્મ ‘બેલા’માં સંગીત બુલો સી રાનીનું હોવા છતાં તત્સમયના બીજા ગ્રેટ સંગીતકાર શ્રીનાથ ત્રિપાઠીએ સેકન્ડ હીરોનો રોલ કર્યો હતો અને બીજું... આ ફિલ્મના દસેદસ ગીતો જોહરાજાન અંબાલેવાલીએ ગાયા હતા.

અત્યંત ગંદાગોબરા રહેતો દિગ્દર્શક કે. આસીફ સ્ત્રીઓના મામલે શ્યામ કે મધોકથી ય ચઢે એવો હતો, એટલે નિગારને ગમી ગયો. લગ્ન યે કર્યા ને તરત તોડી ય નાંખ્યા. પછી પાકિસ્તાનનો અને પોતાને દિલીપ કુમાર માનતો ઇશરત નામનો સોહામણો યુવાન નિગારને ગમી ગયો. પોતાનાથી ઉંમરમાં ઘણો નાનો હોવા છતાં નિગાર ઇશરતની સાથે એ જ્યાં ઉતરતો હતો, તે હોટેલ એસ્ટોરિયામાં જ રાતદિન પડી પાથરી રહેતી. કહે છે કે, ઇશરતમાં એને શ્યામ દેખાતો હતો. પેલાએ પણ જેટલું લૂંટવાનું હતું, એ લૂંટીને પાછો પાકિસ્તાન ભેગો થઇ ગયો.

‘મુગલ–એ–આઝમ’માં મધુબાલાની સાથે ‘તેરી મેહફીલ મેં કિસ્મત આઝમા કર હમ ભી દેખેંગે...’ કવ્વાલી ગાનાર નિગાર સુલતાના છેલ્લે માલા સિન્હા–વિશ્વજીતની ફિલ્મ ‘દો કલીયાં’માં માલાની મોમના રોલમાં જોવા મળી હતી. આ ફિલ્મની બીજી હીરોઇન પૂર્ણિમા આ જ ફિલ્મના નિર્માતા ભગવાનદાસ વર્માને પરણી હતી. પૂર્ણિમા મુસ્લિમ હતી અને એની દીકરીનો દીકરો એટલે આજનો હીરો ઇમરાન હાશમી.

...’૬૦ના દશક પછી તો જે ‘જ્યુબિલી સ્ટાર’ કહેવાયો, એ પહેલા ઠેઠ ૧૯૫૭માં પોતાની પહેલી ફિલ્મ ‘વચન’માં ગીતા બાલી સાથે આવ્યો, તે રાજેન્દ્ર કુમાર આ ’૪૯માં બનેલી ફિલ્મ ‘પતંગા’ન ફક્ત એક દ્રશ્ય માટે એક એકસ્ટ્રા તરીકે ફિલ્મના પ્રારંભમાં જ આવે છે. રાજેન્દ્ર અગાઉ મોતીલાલની ફિલ્મ ‘મિસ્ટર સંપત’ અને દિલીપ કુમારની ફિલ્મ ‘જોગન’માં ય એકસ્ટ્રા તરીકે આવી ચૂક્યો હતો. એ બતાવે છે કે, ફિલ્મોમાં નસીબ અજમાવવા કેટલું અને કેટલા વર્ષો સુધી ઝઝૂમવું પડે છે!

26/08/2015

સાયકલના એ દિવસો....

દેવ આનંદ ફિલ્મ 'પેઈંગ ગેસ્ટ'માં નૂતનને સાયકલના ડાંડા ઉપર (ડબલ સવારી) બેસાડીને ગીત ગાય છે, 'માના જનાબને પુકારા નહિ' અમે નાનપણમાં એ ગીત દેવ-નૂતનની ડબલ સવારીમાં જોયેલું. એ પણ યાદ છે કે, દેવ જેની સાયકલ લઇને ભાગે છે. એ બે જણ પૈકીનો એક પતલો દિગ્દર્શક સુબોધ મુકર્જી હતો. એ દ્રશ્ય એ વખતના ભારતના માહિતી-પ્રસારણ મંત્રી શ્રી.કેસકરને અત્યંત બિભત્સ લાગ્યું હોવાથી આખું ગીત ફિલ્મમાંથી કાઢી નાંખ્યું હતું. દિગ્દર્શક વિજય આનંદ (ગોલ્ડી)એ બુધ્ધિ વાપરીને એનું એ જ ગીત પણ સાયકલ બે-કરીને નવેસરથી શૂટ કર્યું હતું. અત્યારે તમે એ ગીત જુઓ તો બન્નેને અલગ અલગ સાયકલો આપવામાં આવી છે.

બહુ નાનકડી ઉંમરમાં આ ગીત જોયું. એમાં દેવ આનંદ અને સાયકલ-બન્ને યાદ રહી ગયા હતા, ફક્ત આગળ બેસે, એવી નૂતન લાવવાની બાકી હતી. (એ વાત જુદી છે કે, એ જમાનામાં સાયકલ તો ભાડે મળતી! ...આ તો એક વાત થાય છે.) પણ પહેલી વાર પ્રેમમાં પડયો (બન્ને તરફી), ત્યારે પેલીને કેમ્પના હનુમાન દર્શન કરવા સાયકલ પર બેસાડીને લઈ જવાની મેં હઠ પકડી હતી. એને બે વાતો સમજાતી નહોતી કે, 'પ્રેમમાં મેક્સિમમ શ્રીકૃષ્ણના દર્શને જવાય... હનુમાનજી ક્યાંથી આવ્યા? અને એની બીજી મૂંઝવણ એ હતી કે, આ મને સાયકલના કેરિયર ઉપર બેસાડવાને બદલે આગળના ડાંડા ઉપર કેમ બેસાડવા માંગે છે?' એ ભોળીને ક્યાં ખબર હતી કે, 'બેન, તું નૂતન હોય કે નિરૂપા રૉય... સાયકલ ચલાવનારો તો દેવ આનંદ છે!'

દેવ આનંદ ગાંડો નહોતો થઈ ગયો કે, બીજી વખત સાયકલ લઈને ફિલ્મ 'તેરે મેરે સપને'માં નૂતનને બદલે મુમતાઝને બેસાડીને ગાય છે, ''હે મૈંને કસમ લીઈઈઈ... હે તૂને કસમ લીઈઈઈ'' યાદ રાખો દોસ્તો, દેવની સાયકલ ઉપર આગળ બેઠેલું પાત્ર બદલાયું હતું, સાયકલ નહિ! દેવે પાછી 'સ્પેર'માં એક તઇણ પૈડાંવાળી ત્રીજી સાયકલ (હેમા માલિની) રાખી હતી 'જાગો ગ્રાહક જાગો...'

કબુલ કરું છું કે, હજી એટલી ચલાવતા નહોતી આવડતી કે, આવી ડબલ-સવારી કરવી હોય તો પહેલા આપણે બેસી જવાનું કે એને બેસાડવાની, એની ખબર પડે! પણ મારા સંસ્કારોએ શીખવ્યું હતું કે, પહેલું માન હંમેશા સ્ત્રીને (અથવા સ્ત્રીઓને) આપવું. એટલે સૌજન્યપૂર્વક મેં કહ્યું, 'બહેન, પહેલા તમે બેસી જાઓ.' (પહેલા ગોળીબાર વખતે તો પ્રારંભ 'બહેન'થી જ કરવો પડે... ભારતભરમાં એમ જ થાય છે. આ કોઈ મારી એકલાની શોધ નથી. આપણે એટલું ધ્યાન રાખ્યું કે, બદલામાં એણે મને ''સારું, ભાઈ...'' નથી કીધું ને?

વૈષ્ણોદેવીનો ગઢ ચઢવાનો હોય, એમ એ મને કહે, ''ઘોઑડાવાળો નંઇ આવે?'' હું ચમક્યો. શહેરભરના ઘોડાગાડીઓવાળાઓને હું ઓળખતો હતો, પણ મારાથી વધુ હેન્ડસમ એકેય નહોતો. તો આ નવો ક્યાંથી આવ્યો? પણ એણે તરત ખુલાસો કર્યો, ''એવું કાંય નથ્થી. શાયકલ જરી ઊંચી છે ને તે મેં 'કૂ... બાજુમાં ઘોઑડો ઊભો રાઇખા પછી શાયકલ પર ઠેકડો મારી દઉં.'' (સૌરાષ્ટ્રબાજુ સીધેસીધો 'ઘોડો' બોલવાને બદલે એ લોકો વચમાં એક 'ઑ' ઉમેરે છે.)

પ્રેમોમાં પહેલો ચાન્સ કદી ઘોડાને ન દેવાય... આપણે લેવો પડે, એટલે મેં કીધું, ''સિલુ... હું તમને તમારી કમરેથી પકડીને ઊંચી કરીને સાયકલના ડાંડા ઉપર બેસાડી દઉં..? સાયકલ પર તમારો રાજ્યાભિષેક થઈ જાય, પછી હું સીટ પર બેસીશ.'' હજી એને 'આપ' કે 'તમને' સંબોધનને બદલે તુંકારાથી બોલાવવાની વાર હતી... આવામાં ઉતાવળો ન કરાય... છતાં 'બહેન' છેકી નાંખીને એને 'સિલુ' કહીને બોલાવી. ગ્રામરની દ્રષ્ટીએ આમ તો મારે શિલ્પાનું 'શીલું' કરવું જોઈએ, પણ એના I.Q. અને એના જનરલ નૉલેજ મુજબ Seilla શબ્દનું ટુંકુ નામ 'સિલુ' વધારે ફિટ બેસે... ને એને એમ થાય કે, 'આ લે લ્લે... વાલમો તો મને ઇંગ્લિસ નામથી બોલાવે છે.'

રોમાન્સમાં પહેલી ભૂલ તો બધાને થાય વળી. મને એટલી તો ખબર કે સાયકલ ચલાવતી વખતે પગના પેંડલ આગળની તરફ મારવાના - પાછળ નહિ. સિલુને મારા તરફ માન થયું. એની 'હા' પછી મેં એને ઉચકીને મારી બાહોંમાં લીધી. ફિલ્મ 'પાકીઝા'માં રાજકુમાર મીના કુમારીને ઉચકતો હોય, એવું મને એકલાને લાગતું હતું. પ્રેમોમાં આવા તબક્કે ધ્યાન સાયકલ ઉપર ન રખાય... સિલુ એટલે કે, સનમની આંખોમાં રખાય! પ્રણયનો એ સૌથી ઉચ્ચતમ તબક્કો હતો ને સાયકલ નિમિત્ત બનવાની હતી... બની. મેં સિલુને ઉપરથી ડાંડા ઉપર છોડી દીધી, તો નીચે સાયકલ જ ન હતી. સાયકલ આ બાજુ હતી. કહે છે કે, આવા અકસ્માતોમાં પાછળના બન્ને કૂલાઓ એકસાથે જમીન પર પછડાયા હોય તો વધારે વાગે છે. વારાફરતી એક પછી એક કૂલો પછડાયો હોય તો સૌથી વધારે વાગે છે. પણ ખબર નહિ... કઇ ફેક્ટરીમાં એ બન્ને કૂલાનો સેટ બનાવી લાવી હતી કે, અવાજના ધડાકાની બરોબરીનું એને કાંઈ વાગ્યું નહિ! એ તો ખંખેરીને ઊભી થઈ ગઈ... આપણને મ્યુનિ. ઉપર આવા રસ્તાઓ બનાવવા બદલ સખ્ખત ખીજો ચઢે...! પુરાણોમાં ય કીધું છે કે, દરેકને દરેક વખતે દરેક મેહનતનું ફળ મળે, એ જરૂરી નથી. મને ય ન મળ્યું. સિલુડીનો વાળ બી વાંકો ન થયો. (સૉરી કરેક્શન :સિલુડીનો કૂલો ય વાંકો ન થયો! બોલ શ્રી અંબે માત કીઇઇઇઇ...?)

એ નિશ્ચય હતો કે, મારે એને બેસાડવી તો ડંડા ઉપર જ હતી... ભલે પછી હું સીટ ઉપર બેઠો હોઉં કે ન હોઉં! ફ્રેન્કલી... ગાડીમાં આપણી બાજુમાં બેઠેલી કે સ્કૂટર ઉપર આપણી પાછળ બેઠેલી વાઇફ કરતા સાયકલના ડાંડા ઉપર બેઠેલી વાઈફમાં મને ભરચક રોમાન્સ લાગે છે. વારાફરતી, આ ત્રણે ચાન્સો કોઇને મળતા નથી. 'કભી કિસી કો મુકમ્મલ જહાં મહિ મીલતા !...હોઓઓઓ ! ગાડીઓમાં આગળના બૉનેટ ઉપર બેસાડો, તો શું ઘંટડી રોમાન્સ આવવાનો છે? વૉર્ડ-બોય વૃધ્ધ પેશન્ટને સ્ટ્રેચર પર સુવાડીને O.T.માં લઈ જતો હોય એવું લાગે. ('ઓટી' એટલે ઑપરેશન થીયેટર) ગલીપચી એટલે કે રોમાન્સની મઝા તો સ્કૂટરોમાં ય નથી. હજી સુધી વર્લ્ડમાં એક સ્કૂટરવાળો પોદા થયો નથી, જે બંધ પડેલા સ્કૂટરની કીકો વાઇફ પાસે મરાવે! સ્કૂટરમાં - ભલે આપણી સીટની આગળ એક નાનકડી બેબી સીટ નંખાવો, પણ ત્યાં સગ્ગી વાઇફને બેસાડી શકાતી નથી. નારીયેળ નીચે ફૂલ મૂક્યું હોય તેવું લાગે !

તો બીજી બાજુ સનમને સાયકલ પર બેસાડવાનો આ મજો લૂંટી તો જુઓ. એ દિવસ પૂરતી ક્લિન-શેવ કરેલી આપણી દાઢી ગમ્મતમાં એના ભોડાં ઉપર અડાડ-અડાડ કરવાની. એક હાથે ફાવતી હોય (પ્રેમિકા નહિ, સાયકલ એક હાથે ફાવતી હોય) તો બીજા છૂટ્ટો હાથે આપણા પોતાના બરડામાં ખંજવાળ આવતી હોય તો ખણી પણ શકાય અને હાથ ખાલી હોય તો, ''સિલુ... તારા ખભા કેવા મજબુત છે!'' એમ કહીને એના ખભાને એક વાર અડી લેવાય. આમાં કોઈ ના ન પાડે. અસલી રોમાન્સ હવે શરૂ થયો કહેવાય. ફાયદો એ કે, મજબુત ખભાવાળી છેવટે ઘરમાં લાવવાની હોય તો ધૂળજીને રાખવાની જરૂર નહિ ને બા ય ના ખીજાય! સુઉં કિયો છો?

સાયકલના ડાંડા ઉપર બેઠેલી પ્રેમિકા ઝીણકું-ઝીણકું હસતી હસતી ડોકી ઊંચી કરતી આપણી સામે જોતી હોય, એની ઊડતી/લહેરાતી/ઝૂમતી ઝૂલ્ફો (માથે ડબલું રેડીને તેલ ન નાંખ્યું હોય તો) આપણા ચેહરા ઉપર અથડાઉ-અથડાઉ કરતી હોય, એના બે હાથ સાયકલના ગવર્નર ઉપર હોય ને આપણા બ્રેક ઉપર! બસ, જરૂર પડે ત્યારે સમયસર એ બ્રેકો મારી ન શકીએ, ને બન્ને જણા ભમ્મ થઈ જઇએ, એ જુદી વાત છે!

પણ આ બધું રોમેન્ટિસિઝમ હજી વિચારો પૂરતું મર્યાદિત હતું-વાસ્તવિક નહિ. સાયકલ અને મુમતાઝ બન્ને મળી ગયા હતા પાછળની સાઇડથી મારા બન્ને કાન જુઓ તો હું દેવ આનંદ જેવો લાગું પણ ખરો... આખેઆખો નહિ, બે કાન પૂરતી વાત થાય છે... અને મને ચાલુ સાયકલે ગાતા પણ આવડતું હતું, ''સાંસ તેરી મદિર-મદિર, જૈસે રજનીગંધા... હોઓઓઓ!'' ''અસોક, તી હું કઉ છું કે, શાયકલને માથે બેસવાને બદલે બાજુમાં શાયકલ પકડીને હાલતા-હાલતા શાયકલ હલાવીએ તો?''

(આ આખા વાક્યમાં ત્રણ-ત્રણ વખત 'સાયકલ' શબ્દનો પ્રયોગ કરવાની ક્યાં જરૂર હતી? શિક્ષકો અને સાહિત્યકારો પ્રેમોમાં પડે, ત્યારે શૈક્ષણિક સમસ્યાઓ આવી ઊભી થાય છે. આતો એક વાત થાય છે.) મેં કીધું, ''એવી અદાઓથી તો વહેલી પરોઢે ઘરમાં છાપું નાંખવા આવતા ફેરીયાઓ સાયકલ પકડીને આવતા નથી. સિલુ, એટલું યાદ રાખ કે, સમાજને એવું ન લાગવું જોઈએ કે, આ બહેન સાયકલને અને મને-બન્નેને ભાડે ફેરવે છે.''

''તો તમે કિયો એમ...! બોલો, પહેલા તમે બેસો છો કે હું હબડીક કરતી બેસી જાઉં?''

એની વાતમાં દમ હતો, સાયન્સ હતું... પણ લૉજીક નહોતું. સાયકલ પાસે જરાક અમથી સ્પીડ પકડાવીને એ ઠેકડો મારીને આગળના ડાંડા ઉપર બેસવા ગઇ... મોટો ભમ્મઅવાજ સાયકલની કઇ બાજુથી આવ્યો હતો, તે યાદ નથી.

બસ. સૌથી સલામત અને સર્વોત્તમ પ્રવાસ એટલે અ.મ્યુ.કો.ની બસમાં બેસવાનું અમે નક્કી કર્યું. દેવ આનંદ નહિ તો અમોલ પાલેકર તો બસોમાં જ હીરોઇનો સાથે મુસાફરી કરતો'તો ને?

સિક્સર 

- કેવો સડસડાટ સાચો પડી રહ્યો છું હું...? કે દેશમાં અનામત વગરની એક જ કૌમ બાકી રહેશે-બ્રાહ્મણોની. મારો પેલો લેખ વાંચ્યા પછી ય બે-ચાર જણા પૂછવા આવ્યા, ''દવે એટલે તમે કયા બ્રાહ્મણ?''

23/08/2015

'ઍનકાઉન્ટર' : 23-08-1978

* મોદી સાહેબ આપણા ખાતામાં રૂ. ૧૫ લાખ જમા ન કરાવે, એનો વાંધો નહિ, પણ શાકભાજી તો પંદર રૂપિયે કીલો કરાવે !
- એ તો હવે 'ભીંડે પે ચર્ચા' કે પછી 'ભાજી કી બાત' પ્રોગ્રામો શરૂ થાય પછી ખબર પડે.
(લલિતા ટી. મકવાણા, વડોદરા)

* 'પંખા'ને બદલે 'ઍ.સી.' ક્યારે ચાલુ કરાવશો ?
- બસ. બિલ ભરી આપનારની રાહો જોવાય છે.
(મોનિકા એ. જોશી, રાજકોટ)

* જોતાંવેંત ખ્યાલ આવી જાય, એવો પરણેલા પુરૂષ અને કુંવારા વચ્ચે ફર્ક કયો ?
- હવેના પુરૂષો તો 'અડતાવેંત' પણ પકડાય એવા નથી હોતા.
(તૃપ્તિ ચોક્સી, અમદાવાદ)

* રોહિત શર્મા મારા ફૅવરિટ પ્લૅયર છે. એને માટે તમે શું માનો છો ?
- તમારા ઇખરમાં રહેતો મુનાફ પટેલ મારો ફૅવરિટ પ્લૅયર છે.. તમે શું માનો છો ?
(અશરફ ગોધરાવાલા, ઇખર-ભરૂચ)

* સપનામાં સની લિયોની સાડી પહેરેલી દેખાય, ત્યારે નસીબ સારા કહેવાય કે ખરાબ ?
- એના તો કેટલા ખરાબ કહેવાય..!
(મધુકર માંકડ, જામનગર)

* મહિલાઓને સમજવા પુરુષોએ શું કરવું જોઇએ ?
- આટલા જથ્થામાં મહિલાઓને સમજવા કરતા કોઈ એકને સમજવાનો ધ્યેય રાખવો જોઈએ. ધ્યેય વિના સિધ્ધિ નથી.
(નિખિલ સોની, વડોદરા)

* ઈતિહાસના સમ્રાટ અશોક, ટીવી ફિલ્મોના તેમ જ તમારા વચ્ચે ફરક શું ?
- મેં કલિંગનું યુધ્ધ તો જાવા દિયો, કાળુપુરમાં ય કદી મારામારીઓ કરી નથી.
(મૃગેશ પી. ખત્રી, અમદાવાદ)

* તમારા મતે આઈપીએલ ક્રિકેટમાં સૌથી વધારે ફાયદો કોને થાય છે ?
- ભારતની શાનને ! હવે દુનિયાભરના દેશો આપણા નકશ-એ-કદમ પર ચાલવા માંડયા છે.
(સૅન્કી મેહતા, ગાંધીધામ-કચ્છ)

* પુરુષનું પાકીટ નાનું અને સ્ત્રીઓનું પર્સ મોટું.... બહોત નાઈન્સાફી હૈ...!
- પુરુષોને પાકીટમાં દાઢી કરવાનો સામાને ય રાખવો પડતો નથી.
(દીપક આશરા, ગાંધીનગર)

* તમે કાયમ માટે જામનગર શિફ્ટ થવાના છો, એવું સાંભળ્યું, એ સાચું ?
- રૂલાઓગે, ક્યા... ?
(પારસ મકીમ, જામનગર)

* અચ્છે દિન કબ આયેંગે ?
- કૅસ જોયા પછી કોઈ ડૉક્ટરને વાત કરું.
(વિજય વાલા, લોઢાવા-સોમનાથ)

* ગાંધીનગરના સ્મશાનની દાનપેટી ચોરો ઉઠાવી ગયા...શું મળ્યું હશે ?
- આ બતાવે છે, ચોરોનું ધોરણ કેટલું ઊંચું ગયું છે કે, ચોરવા માટે ય સ્મશાન તો ગાંધીનગરનું જ !
(મધુકર મેહતા, વિસનગર)

* તમે જામનગરને કેમ આટલું ચાહો છો ?
- મારા માટે વિશ્વનું સર્વોત્તમ શહેર જામનગર છે, એટલું કાફી નથી.
(હર્ષ મેહતા, જામનગર)

* ભારત પુરુષ પ્રધાન દેશ કેમ કહેવાય છે ? સ્ત્રીઓને કેમ પૂરતું માન મળતું નથી ?
- એક વાર લગ્ન તો કરીએ છીએ... એનાથી વધારે કેટલું માન જોઇએ છે ?
(ઉત્તમ ઠૂમ્મર, ભેસાણ)

* ૨૫-મી લગ્નતિથિ ઊજવતો પતિ શું વિચારતો હોય છે ? ઍની આઇડીયા, સર-જી ?
- હજી બીજા પચ્ચી કાઢવાના રહ્યા !
(જયેશ અંતાણી, ભાવનગર)

* વાચકોને જેવા જવાબો આપો છો, એવા તમારા પત્નીના સવાલોના જવાબો આપો છો ?
- હા, પણ પકડાઈ ન જવાય એવા !
(રિયા ધોળકીયા, રાજકોટ)

* નાનપણમાં ય તમે આવા રમૂજી હતા કે મનમોહનસિંઘ જેવા ?
- સાચું કહું ? ડૉ. મનમોહનસિંઘ જેટલી શૈક્ષણિક ડીગ્રીઓ આખા વિશ્વમાં કોઇની પાસે નથી, એટલા વિદ્વાન છે. ખોટા હવાડામાં ભરાઈ ગયા, નહિ તો એમની હૈસીયત પણ મરહૂમ ડૉ. કલામથી કમ નથી.
(સંજય મકવાણા, મુંબઈ) 

* ટયુશન-ક્લાસીસ ચલાવનારાઓ પોતાની જાતે પોતાને 'સર' અને 'મૅડમ' કહેવડાવે છે... સુઉં કિયો છો ?
- આઈ ડાઉટ કે એમાંના એકે ય ને 'સર'નો અર્થ ખબર હોય !
(યોગેશ દવે, ગાંધીધામ-કચ્છ)

* ભાજપના સભ્ય થવા માટે 'મીસ કૉલ' ?
- કૉંગ્રેસમાંથી છૂટવા માટે આ વ્યવસ્થા રાખી છે.
(હેમંત અધ્વર્યુ, અમદાવાદ)

'જહાં સોચ, વહાં શોચાલય' એટલે ?
- એનો આધાર રોજ સવારે આ છાપું વાંચવા ક્યાં બેસો છો, એની ઉપર છે.
(વિપુલ ચપલા, વડોદરા) 

* હવે તમે મુંબઈ ક્યારે આવશો ?
- તમારે ય હજી કાંઈ લેવાના નીકળે છે ?
(મનોજ પંચાલ, મુંબઈ)

* ભાજપ સરકાર અમદાવાદનું નામ 'કર્ણાવતી' કેમ કરતી નથી ?
- મુસલમાનો દરેક પાર્ટીને ખૂબ ગમે છે.
(ધવલ સોની, ગોધરા)

* અશોકજી, નસકોરાં બોલાવનાર પોતે ઘસઘસાટ ઊંઘે છે ને મારી ઊંઘ ઉડાડી દે છે..... કોઈ ઉપાય ?
- વાઇફની ઊંઘ ઉડાડી દેનાર વિશ્વમાં બહુ જૂજ મર્દો પેદા થયા છે.... અમારે બધાને તો ઊલટું છે.
(અફરોઝ મીરાણી, મહુવા)

* સ્વપ્ન શ્વેત-શ્યામ ચિત્રપટ જેવા આવતા હોય તો શું કરવું ?
- ગોગલ્સ પહેરીને સૂવું.
(પ્રવિણ વાઘાણી, અમદાવાદ)

* તમારી મુલાકાત કરવી હોય તો શું કરવું ?
- શું કામ મારો એક વાચક ઓછો કરવા માંગો છો ?
(અબ્દુલ રહેમાન બોગલ, ગોધરા)

* મારી કુંડળીમાં લખ્યું છે, પત્નીથી સુખ મળશે. પણ કોની પત્નીથી એ નથી લખ્યું, તો શું કરવું ?
- શાંતિ રાખો ને, ભ'ઇ... આવો સવાલ તમારી પત્ની પૂછે તો મારે શું જવાબ આપવો?
(શાંતિભાઈ ઠક્કર, નવસારી)

* હું ઘણા વર્ષોથી 'ઍનકાઉન્ટર' વાંચું છું, પણ સવાલ પહેલી વાર પૂછ્યો છે. એનું શું કારણ?
- મુન્ના બડા હો ગયા...!
(ધાર્મિક પટેલ, ખંભા)

* 'એબીસીડી'..... 'એનીબડી કેન ડાન્સ' જોયા પછી તમારો ડાન્સ જોવાનું મન થઈ ગયું... કંઈક કરો ને ?
- મને કોઈ નાચવા દેતું નથી. બધા કહે છે, 'તમે કબડ્ડી રમતા હો', એવું નાચો છો !
(સુરજ હરિયાણી, ભાવનગર)

22/08/2015

'મુનિમજી' ('૫૫)

ફિલ્મ :'મુનિમજી' ('૫૫)
નિર્માતા :ફિલ્મીસ્તાન લિ.
દિગ્દર્શક :સુબોધ મુકર્જી
સંગીતકાર :સચિનદેવ બર્મન
ગીતકારો :શૈલેન્દ્ર :સાહિર લુધિયાનવી
રનિંગ ટાઇમ :૧૭ રીલ્સ :૧૬૩ મિનિટ્સ
થીયેટર :(અમદાવાદ)
કલાકારો :દેવ આનંદ, નલિની જયવંત, અમિતા, પ્રાણ, નિરૂપા રૉય, કનુ રૉય, પ્રભુ દયાલ, એસ.એલ. પુરી, સમર ચૅટર્જી


ગીતો
૧. જીવન કે સફર મેં રાહી, મિલતે હૈં...................કિશોર કુમાર
૨. જીવન કે સફર મેં રાહી, મિલતે હૈં...................લતા મંગેશકર
૩. એક નઝર બસ, એક નઝર..................લતા મંગેશકર
૪. આંખ ખુલતે હી તુમ............લતા મંગેશકર
૫. દિલ કી ઉમંગે હૈં જવાં, રંગ મેં.............હેમંત, ગીતા દત્ત, ઠાકૂર
૬.સજન બિન નીંદ ના આયે............લતા મંગેશકર
૭. એક તરફ.... જીંદગી હૈ જિંદા...........ગીતા દત્ત – કોરસ
૮. દે દિયા તો.... અનાડી અનાડી રે........... ગીતા દત્ત
૯. ઓ શિવજી બિયાહને ચલે, પાલકી............. હેમંત કુમાર
૧૦. નૈના ખોયે ખોયે તેરે દિલ મેં ભી કુછ હોય રે....... લતા મંગેશકર
૧૧. ઘાયલ હિરનીયા, પલ પલે ડોલે............ લતા મંગેશકર
ગીત નં. ૧ થી ૮ સાહિર બાકીના શૈલેન્દ્ર.

જગતમાં જો કચરો ફિલ્મ જોવી એ પાપ હોય, તો એવી ફિલ્મ વિશેનો લેખ વાંચવો, તો મહાપાપ ગણાશે. જરા સોચો. આપણા જમાનાની સમજો ને... ઑલમૉસ્ટ, બધી ફિલ્મ કચરાછાપ હતી ને મેં બધી જોઇ ને તમે બધી વાંચી છે.... આપણે નર્કમાં જતા પહેલા નર્કના ગૅટ નં. ૪ ઉપર મળીશું.... જો આપણને સ્વર્ગમાં જવાની પરવાનગી નહિ આપે તો, આ કૉલમની તમામ ફિલ્મો વિશે મારૂં લખાયેલ ટુંક સમયમાં બહાર પાડનારૂં પુસ્તક 'ફિલ્મ ઈન્ડિયા' નર્કના ગૅટ કીપરને ગિફ્ટ-પૅક કરીને આપવાની ધમકી આપી દઇશું... સંભવ છે, આટલું મોટું જોખમ ઉઠાવવાને બદલે, એ આપણને બધાને સ્વર્ગના ફ્રી-પાસ આપી દે... સુંઉ કિયો છો...?

શશધર મુકર્જી ફિલ્મીસ્તાન સ્ટુડિયોના સર્વેસર્વા હતા અને વર્ષમાં ઍવરેજ ૪-૫ ફિલ્મો તો ઉતારતા હતા. મોટા ભાગે તો એમણે ફિલ્મો નથી ઉતારી.... કચ્ચરઘાણ ઉતાર્યો છે! બધું મળીને એમણે ૩૦ ફિલ્મો ઉતારી છે ને એકે ય માં એડ્રેસીઝ નથી.... (એટલે કે, ઠેકાણાં નથી!) જુઓ, તમે નામો સાંભળ્યા હોય એવી ફિલ્મીસ્તાને ઉતારેલી થોડી ફિલ્મો જોઇ જુઓ... શબનમ, શબિસ્તાન, આનંદમઠ, અનાર કલી, શર્ત, નાગીન, નાસ્તિક, જાગૃતિ, આબે-હયાત, હમ સબ ચોર હૈ, દુર્ગેશ નંદિની, તુમ સા નહિ દેખા, પૅઇંગ ગૅસ્ટ, ચંપાકલી, દૂજ કા ચાંદ અને બદતમીઝ....

મતલબ, કેવળ ધંધો ધ્યાનમાં રાખીને સફળ સંગીતકારો લઇને કચરો તો કચરો, ફિલ્મો બનાવવાની. આપણને ક્રોધ તો એ વખતના હીરો-હીરોઇનો ઉપર કાયદેસર ચઢવો જોઇએ કે, ગમે તેવી ફાલતુ ફિલ્મ કરી લેવાની? તમારો પોતાનો ય કોઇ ટેસ્ટ હોય કે નહિ?

પણ હું જ એમનો બચાવ કરીશ કે, ફાલતુ ફિલ્મો સ્વીકારવા સિવાય એમની પાસે બીજો વિકલ્પે ય કયો હતો? એ '૪૦-'૫૦ કે '૬૦ના દાયકાઓમાં ૧૦માંથી ૧૧ ફિલ્મો આવી જ બનતી હતી ને જે એકાદી 'સારી' અથવા 'ક્લાસિક' કહીએ, એ તો દસેક વર્ષમાં માંડ એકાદી બનતી!

યસ. સંગીત એક એવું પરિબળ હતું, જેના કારણે એ જમાનાની મોટા ભાગની ફિલ્મો આજે ય આપણને યાદ છે. મૅલડીના એ બન્ને દશક ('૪૬થી '૬૬ સુધીના)માં ફિલ્મો ભલે જેવી તેવી ઉતરતી, સંગીત સદાબહાર હતું. આ જ જુઓ ને, 'મુનિમજી'.... દાદા બર્મન કેવા ખીલ્યા હતા? મંજૂર કે આ ફિલ્મમાં હિટ કરતા ફ્લૉપ ગીતો વધુ હતા પણ કોઇનાથી ય ગભરાયા વિના, જે ૩-૪ ગીતોની વાત કરી શકાય એમ છે, એ તો આજ સુધીનું અમરત્વ પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યા છે. કિશોર દેવ આનંદ સિવાય કોઇને પ્લેબૅક આપતો નહતો ને એમાં ય સંગીત દાદા બર્મનનું હોવું જોઇએ ને (હજી બીજી વખત, 'એમાં ય...) દેવ હોય તો ય શું થઇ ગયું, આખી ફિલ્મમાં એકગીત તો બહુ થઇ ગયું! અને નસીબનો બળીયો ય કેવો? આખી ફિલ્મમાં લતા મંગેશકર છવાયેલી રહી હોવા છતાં મશહૂર તો કિશોરનું જ, 'જીવન કે સફર મેં રાહી, મિલતે હૈં બિછડ જાને કો...' જ ઉપડયું. નહિ તો મેં સાંભળી છે, ત્યાં સુધી લતા મંગેશકરે લાઇફ-ટાઇમમાં પહેલી અને છેલ્લી વાર આશા ભોંસલે જેવી નટખટ હરકતોવાળું ગીત, 'ઘાયલ હિરનીયા, બન બન ડોલે...' તમને ગીતની રૅકૉર્ડમાં સાંભળવા નહિ મળે, પણ સાઉન્ડટ્રૅક ઉપર લતાએ સરગમ અને હાસ્યરસિકતાનો મારીને મારા જેવા લતાપ્રેમીઓને અશોક-અશોક કરી નાંખ્યા છે! યસ. લતાએ જવલ્લે જ આવા તોફાનો કર્યા છે અને... કર્યા હોય ત્યારે આપણને કેવી મસ્તી ચઢી જાય?

અફ કૉર્સ, જ્યારે નરગીસની ફિલ્મ 'મીસ ઈન્ડિયા'નું ગીત આખું રૅકૉર્ડ થઇ ગયા પછી દાદાએ ફિલ્મના રશિઝ જોયા, ત્યારે ખબર પડી કે ફિલ્મમાં નરગીસનો રોલ તો તોફાની છોકરીનો છે ને મેં જરા ગંભીર ગીત બનાવી નાંખ્યું છે...! બદલવું પડશે, આખું ગીત નવેસરથી કમ્પોઝ કરીને રેકૉર્ડ કરવું પડશે. તરત લતાને ફોન કર્યો. એકનું એક ગીત બીજી વાર રૅકૉર્ડ કરવામાં એને કોઇ વાંધો નહતો, પરંતુ એ આવી નહિ. ઉપરથી માણસ મૅસેજ લાવ્યો કે, લતા બીજી વાર એ ગીત રૅકૉર્ડ નહિ કરે! ખતમ્મ... બાત ખત્તમ...! બન્ને વચ્ચે બોલવાના ય સંબંધો સળંગ ચાર વર્ષ સુધી ન રહ્યા એટલે કે, '૫૮થી '૬૨ સુધી કાકાની એકે ય ફિલ્મમાં લતાને ન લેવાઇ. એ બધા ગીતો સુમન, ગીતા કે આશાને ફાળે ગયા. લતાના પોતાના કહેવા મુજબ આ ઝગડો કેવળ ગેરસમજનો હતો, બીજા કોઇ કારણથી નહિ! અંદરનું એક કારણ એ પણ હતું કે લતાનો દબદબો કોઇ ડૉનથી કમ નહતો. એની સામે અવાજ ઉઠાવવાની હિમ્મત એક બર્મન દાદા અને બીજા શંકર-જયકિશન જ બતાવી શક્યા. અને આમે ય, લતા માટે ય આ એક બીઝનૅસ હતો. ચાર વર્ષ વધારે ભારે પડયા-એના ગીતો ઓછા થવાથી નહિ, પણ એના ગીતો હરિફ ગાયિકાઓ લઇ જવા માંડી, એટલે સમય સાચવીને બર્મન દાદા સાથે પાછું સમાધાન કરી લીધું ને જે પહેલું ગીત ગાયું એ, 'મોરા ગોરા અંગ લઇ લે, મોહે શ્યામ રંગ દઇ દે' (ફિલ્મ 'બંદિની'નું) હતું. અગાઉ મીડિયાની ગેરસમજ મુજબ લતાએ પહેલું ગીત ફિલ્મ ડો. વિદ્યાનું 'પવન દીવાને, ન માને ઉડાયે મોહા ધુંઘટા' હતું. ફોટોકૉપી જેવું આવું બીજું સમાધાન મુહમ્મદ રફી સાથેના ઝગડામાં કરી લેવામાં આવ્યું. રફીને કોઇ લૉસ નહતો, પણ લતાના યુગલ-ગીતો સુમન કલ્યાણપુર ઉપાડી જાય, એ ક્યાંથી બર્દાશ્ત થાય?

બર્મન દાદા માટે આ ફિલ્મ 'મુનિમજી'નું ૧૯૫૫નું વર્ષ અધરવાઇઝ ફાલતું રહ્યું. આ વર્ષમાં એમની પાંચ ફિલ્મો આવી, એના ગીતો ઘણા સામાન્ય રહ્યા-હેમંત દા ના બે ગીતો 'ચુપ હૈ ધરતી...' અને 'તેરી દુનિયા મેં જીને સે, તો બેહતર હૈ...' અને એક ''લતાફતનું'' ગીત, 'ફૈલી હુઇ હૈ, સપનોં કી બાહેં...' (ફિલ્મ ઘર નં. ૪૪)ને બાદ કરતા ફિલ્મ 'દેવદાસ', 'સોસાયટી', 'મુનિમજી' અને 'મદભરે નૈન' (જેમાં લતાના આપણા જેવા સખ્ખત ચાહકોએ જ સાંભળ્યું હોય એવું, ''આ પલકોં મેં આ... સપને સજા...'')ની સામે ઓપી નૈયર એક વિરાટ સુરમા સાબિત થયા હતા. શંકર જયકિશનની તો આખા વર્ષની એક જ હિટ ફિલ્મ હતી, 'શ્રી.૪૨૦'. ત્યારે ઓમકાર પ્રસાદ નૈયરની પાંચમાંથી ચાર ફિલ્મો હિટ ગઇ, 'બાપ રે બાપ', 'મિ. ઍન્ડ મિસીસ' '૫૫', 'મીસ કૉકાકોલા', 'મુસાફિરખાના' અને નૌશાદ નહિ પણ 'નાશાદ'ના સહસંગીતમાં આવેલી 'સબ સે બડા રૂપૈયા'.

નૉર્મલી, બર્મન દાદાના આસિસ્ટન્ટ તરીકે એમનો પ્રસિધ્ધ પુત્ર પંચમ એટલે કે રાહુલ દેવ હોય કે ફિલ્મ 'હમદોનોં'વાળા જયદેવ હોય, પણ અહીં સુહિૃદ કરને મદદનીશ બનાવાયા છે. આ સંગીતકારનો વર્લ્ડ નહિ તો હિંદી ફિલ્મો પૂરતો એક રૅકૉર્ડ આજ સુધી અનબ્રોકન છે, આખી કરિયરમાં ફક્ત એક જ ફિલ્મમાં સંગીત આપવાનો અને એમાંથી ફક્ત એક જ ગીત ૧૦૦ વર્ષ ચાલે એવું મધુરૂં બનાવવાનો, 'સાથ હો તુમ ઔર રાત જવાં, નીંદ કિસે અબ ચૈન કહાં...' (કેવું મધુરૂં ગીત ઍકૉર્ડિયન અને મટકી વાગી છે આ ગીતમાં!) ફિલ્મમાં મનોજ કુમાર અને સિંધી હીરોઇન કુમુદ છુગાનીએ સમગ્ર ગીતના માતૃપક્ષના સામટા લગ્નો કરાવવા ખૂબ જ મેહનતો કરી છે. ફિલ્મ હતી, 'કાંચ કી ગુડીયા' ('૬૧)

યસ. ભાગ્યે જ કોઇ બીજા ગીતકાર સાથે કામ કરતા સાહિર લુધિયાનવીને શૈલેન્દ્ર માટે પૂરતો આદર હોવાથી આ ફિલ્મમાં એ બન્ને સાથે આવ્યા છે.

'મુનિમજી'નો એક ચમત્કાર જોવા જેવો છે. આપણાં ધી ગ્રેટ સંગીતકાર મદન મોહન આ ફિલ્મમાં હીરોઇન નલિની જયવંતના ભાઇનો રોલ કરે છે. માત્ર મેહમાન કલાકાર જેવો ટચૂકડો રોલ નથી.... માફકસરનું ફૂટેજ મળ્યું છે ને તમે ઓળખી શકો કે આ મદન મોહન છે. તો એ જમાના પૂરતો એક નવો રૅકૉર્ડ એ પણ બન્યો હતો કે, ખલનાયક પ્રાણે અગાઉ કોઇ ફિલ્મમાં ગાયું નહોતું, તે અહીં લોકલાડીલા ગીત 'દિલ કી ઉમંગે હૈં જવાં...'માં ગીતા દત્ત-હેમંત કુમારની સાથે કોઇ ઠાકૂરના બેસૂરા અવાજમાં પ્રાણ ગાય છે. હીરોઇન નલિની જયવંતે તો પોતાની અગાઉની ઘણી ફિલ્મોમાં પોતાના ગીતો ગાયા જ છે, પણ ટીપિકલ મહારાષ્ટ્રીયન સીકેપી એટલે કે કાયસ્થ જ્ઞાાતિની નલિની નૂતન-તનૂજાની સગી માસી થાય. બહુ ઓછાને ગળે આ વાત ઉતરશે કે, મધુબાલા વૈજ્યંતિમાલા, નરગીસ, મીના કુમારી કે વહિદા રહેમાન જેવી સુંદરીઓને પાછળ રાખીને હિંદી ફિલ્મોની સર્વાધિક સુંદર હીરોઇનનો ખિતાબ નલિની જયવંત જીતી ગઇ હતી. દાદામોની અશોક કુમારની પ્રેમિકા નલિની '૪૦ના દશકમાં ગુજરાતી દિગ્દર્શક વીરેન્દ્ર દેસાઇને પરણી હતી, જે એને ખૂબ મારઝૂડ કરતો હોવાથી ડિવૉર્સ લઇને આ જ ફિલ્મ 'મુનિમજી'માં બારે માસ રોતડી માં નિરૂપારૉયના પતિનો રોલ કરે છે, તે પ્રભુ દયાલને પરણી હતી. પ્રભુને તમે દેવ આનંદની સાથે ફિલ્મ 'એક કે બાદ એક'માં તેમ જ કિશોર કુમારની ફિલ્મ 'ન્યુ દિલ્હી'માં જબિન જલિલના પ્રેમીના રોલમાં જોયો છે.

એ સમયની મોટા ભાગની ફિલ્મોમાં હીરોલોગ લાંબી બાંયની એક બટનવાળી જરસી પહેરતા. કમરથી ઈલાસ્ટિક સાથે જરસી પૂરી થાય. દેવ આનંદ જ નહિ, પ્રદીપ કુમાર આવી જરસીઓનો શોખિન હતો. એ વાત જુદી છે કે, 'મુનિમજી'ની શરૂઆતમાં દેવ આનંદને ડાકૂના રોલમાં આપણે જોવો પડે છે, એ જલ્દી મગજમાં ઉતરતું નથી. દેવ ડાકૂનો રોલ કરે, વિજય માલ્યા રામાયણની વ્યાસપીઠ પર બેઠો હોય એવું લાગે.

ફિલ્મની સો કૉલ્ડ સાઇડ હીરોઇન અમિતાને ભાગે એકાદ બે ગીતો ગાવા અને છેલ્લે મરવા સિવાય કોઇ કામ કરવાનું આવ્યું નથી. પોતાનો ફિલ્માલય સ્ટુડિયો સ્થાપવા બનેવી અશોક કુમાર સાથે ફિલ્મીસ્તાનમાંથી છુટા થયેલા શશધર મુકર્જી પાસેથી તોલારામ જાલને આ સ્ટુડિયો ખરીદ્યો હતો. ફિલ્મ 'સબ સે બડા રૂપૈયા' (વિનોદ મેહરા અને મેહમુદવાળી)માં મેહમુદે આ તોલારામ જાલનની મિમિક્રી પૂરી ફિલ્મમાં કરી છે. 'ધ હોલ થિંગ ઇઝ ઘેટ...' જેવો તકીયા કલામ ફિલ્મમાં વારંવાર વાપરતો મેહમુદ- વાતવાતમાં નઠારી ગાળો બોલતા તોલારામની મિમિકી કરતો મેહમુદ કોકને બેસવાને બદલે, ''... સીટ ગંદી કરો'' કહે છે... બાય ધ વે, લતા મંગેશકરનો સૌથી માનિતો કોમેડિયન મેહમુદ હતો. કાળી ગોળ ટોપી, એવો જ કાળો રંગ,મોટું પેટ, અને બોલવામાં અત્યંત તોછડો તોલારામ મેહમુદની આ ફિલ્મ જોઇને ગીન્નાયો હતો કે નહિ, તેની તો ખબર નથી, પણ અમિતા એની રખાત તરીકે રહેતી હોવાનું સાંભળ્યું છે. એ અમિતાએ તોલારામને છોડીને દારાસિંઘની ઘણી ફિલ્મોમાં નિર્માતા-દિગ્દર્શક અને હીરો કામરાનને પરણી હતી, જેના બે સંતાનો ડાન્સ-ડાયરેક્ટર ફરાહ ખાન અને ફિલ્મ 'હાઉસફૂલ'નો નિર્માતા સાજીદ ખાન છે, જે બન્નેએ બાપને કદી માફ કર્યો નથી.

પ્રાણ ઍઝ યુઝવલ, સદાબહાર છે... આઇ મીન, હીરોઇનના ઘર કે દિલથી સદા બહાર જ હોય! પણ તો ય, પ્રાણ એ પ્રાણ છે, જેની બરોબરીનો વિલન શોધવો પડે!

20/08/2015

જાનમાં ૫૦૦-માણસ આવશે... !

આ વખતે આખો ડીસેમ્બર કે જાન્યુઆરી લગ્નો માટે ખાલી નથી. બધા લગ્નો ફેબ્રુઆરીમાં થવાના.

આ હું તમને બીવડાવતો નથી. કહે છે કે, પેલા બન્ને મહિનાઓમાં લગ્નનું કોઈ મહુરત જ નીકળતું નથી. બધા લગ્નો ફેબ્રુઆરીમાં થવાના. એકાદ વર્ષ પછી દેશના કરોડો બાળકોની જન્મ તારીખો ફેબ્રુઆરીમાં આવવાની ! (સાંભળ્યું છે કે, ફેબ્રુઆરીમાં જન્મનારા બહુ મહાન માણસો બને છે... ભૂલચૂક લેવીદેવી !)

નવાઈ છલોછલ લાગે કે, બેવકૂફ લોકો લગ્નની પાછળ આટલો ધૂમધામ ખર્ચો કેમ કરતા હશે ? દેખાદેખી અને ''અમે પણ કંઈક છીએ'', એ બતાવવાની કેટલી મોટી કિંમતો લોકો ચૂકવે છે ?

એમાં ય, હવે લગ્નગાળાઓમાં નવું ભિખારીપણું શરૂ થયું છે. 'કોના બાપની દિવાળી ?'ને નામે છોકરાવાળા સીધી ધમકી જ આપી દે છે, 'અમારે તો જાનમાં ૪૦૦-માણસ આવશે !' માય ગૉડ... ૪૦૦-માણસો જાનમાં ? ૧૦૦-૧૦૦ રૂપીયાનો ચાંદલો ઠોકીને બીજાના રીસેપ્શનોમાં આઠ જણા જમી આવેલાઓ પોતાના ખર્ચે આ ૪૦૦-ને જમાડવા માંગતા નથી... બધો ભાર કન્યાના બાપને માથે ! જાનમાં લઇ જઇએ એટલે બારોબાર પતી જાય.

છોકરીવાળાઓ તો સદીઓથી લાચાર રહ્યા છે. ૪૦૦-ને બદલે ૧૨૦૦-માણસ જાનમાં આવે, તો ય મૂન્ડી નીચી રાખીને બધું સ્વીકારી લેવું પડે. બહાનું એવું કાઢવામાં આવે છે કે, આપણે જેને જેને ત્યાં જમી આવ્યા હોઈએ, એ લોકોનેય બોલાવવા પડે ને ?

તે ભ'ઈ... તું તારા ખર્ચે રાખેલા રીસેપ્શનમાં બોલાય ને બધાને ? ૪૦૦-ને બદલે ૮૦૦-બોલાય! આ તો બારોબાર કન્યાવાળાને માથે હથોડો... ? આવા ભિખારીઓ જાણતા હોય છે કે, 'કન્યાવાળા છે... ક્યાં જવાના છે ?' અત્યારે લગ્નપ્રસંગે એક થાળી મિનિમમ રૂ. ૩૦૦/-ની થાય છે. આ તો સાવ મામૂલી થાળીની વાત થાય છે, બાકી લગ્નપ્રસંગે એક થાળી મિનિમમ રૂ. ૭૦૦/૮૦૦ની ગણી લેવાની.

સવાલ ખર્ચાનો ય જવા દઈએ, પણ માણસોની દાનત કેવી હલકી થતી જાય છે ? સગાઈથી માંડીને જે કોઈ પ્રસંગે જમાડવાનો ખર્ચો છોકરાવાળાઓને કરવાનો હોય, ત્યાં બેધડક કહી દેશે, ''ભ'ઈ, કન્યાપક્ષના ફક્ત ૧૨-માણસો જ લાવજો. એથી વધારે નહિ લવાય.'' કન્યાવાળા કાંડા કાપીને બેઠા હોય બિચારા... શું કરે ? વેવાઈવેલાને તકલીફ ન પડે, એટલે પેલા ૧૨-માંથી ય બે-ચારને કાપે. પહેલા તો ગૂંચવાઈ ત્યાં જાય કે, આ ૧૨-માં કન્યાને સાથે લઈ જવાની હશે કે નહિ ? ને આ તરફ, ''જાનમાં અમારા તો ૫૦૦-માણસો આવશે જ !''

તારી ભલી થાય ચમના... બાપાનો માલ છે ? તેં ૫૦૦-માણસો હોટલમાં જમતાં ય જોયા છે ? શું કામ કોઈની લાચારી ઉપર પોતાની જાતને ભિખારી બનાવવા ઉપર ચઢ્યો છે ?

આપણે લોકો કોલેજમાં હતા ત્યારે (ઓહ... એટલું તો ભણ્યા હોઈએ ને ?) યાદ હોય તો યારદોસ્તો સાથે હોટલમાં નાસ્તા-પાણી માટે જતા, ત્યારે બિલ આપણે ન ચૂકવવું પડે, એના બ્રિલિયન્ટ બહાના આવડતા. રોજ તો જાણે હાથ બહાર કાઢો, એમાં ય ખિસ્સામાંથી દસ-વીસ હજારની નોટો સરકી પડતી હોય, એવા મોંઢે કહીએ ય ખરા, ''બે યાર... મેં પૈસા કોને આપી દીધા... ? ઘરેથી નીકળ્યો ત્યારે તો આઠસો પૂરા હતા... !''

દોસ્તો આપણા ય બાપ હોય. અલ્ટિમેટલી, એ બધાની વચ્ચે સૌથી ઓછી બુદ્ધિવાળો હોય, એ બિચારાને બિલ ચૂકવવું પડતું... (કહેવાનો મતલબ, આવા બિલો મેં બહુ ચૂકવ્યા છે !)

આજે જમાનો ઊલટો છે. બધા સાથે ડિનર પર ગયા હોઈએ, ૫-૭ હજારનું બિલ આવ્યું હોય તો એકબીજાને ઈમ્પ્રેસ કરવા બિલ પોતે આપવાની ખેંચાખેંચી થાય છે. હવે સિદ્ધ કરવું ગમે છે કે, આટલું બિલ તો મારે મન સાવ ફાલતુ છે ! બિલ આપણે જ આપવું, એ ઈગોનો સવાલ થઈ ગયો છે.

ઈતિહાસનું પુર્નરાવર્તન થઈ રહ્યું છે. ખુદ મારા પૂજ્ય પિતાશ્રીની જાનમાં માણસો તો કોઈ ૬૦-૭૦ જ હતા, પણ એ જમાનામાં કોઈના પણ લગ્નપ્રસંગમાં જાન મહિનો-મહિનો તો મિનિમમ રોકાતી. મોરબીથી આવેલી જાન જામનગરમાં પૂરો એક મહિનો રોકાણી હતી. (આજની પેઢીના લોકો તો આ વાત સાચી માનશે પણ નહિં !) લગ્ન આઠેક દિવસ ચાલે, પણ બહારગામથી જ નહિ, શહેરમાંથી આવેલા લોકલ મેહમાનો ય અડીંગો જમાવીને જાનમાં મહિનો-મહિનો લહેર કરતા. કન્યા પક્ષવાળાને બધાની રહેવા-જમવાની તો ઠીક છે, દાદાગીરીઓ પણ સહન કરી લેવાની. આંખમાં પાણી નીકળી જાય છે, એ વાત કહેતા કે, મહિનો રોકાયેલી જાન પાછી વળવાની થાય ત્યારે કન્યાપક્ષવાળાએ ફેમિલી સાથે હાથ જોડીને ઉમંગભેર કહેવું પડે, ''પ્રભાશંકરજી... હજી બીજા બે-ત્રણ અઠવાડીયા રોકાઈ ગયા હોત તો... !''

યસ. એવા ય હતા કે, આટલું સાંભળવાની રાહો જોઈને જ બેઠા હોય... ને રોકાઈ જાય !

પણ એ જમાનામાં ય જાનમાં કોઈ ૪૦૦-૫૦૦ લઈને આવતા નહોતા. (કારણ કે, એટલા ટોટલ સગા થતા નહોતા.) મારો સીધો ગુસ્સો આજના કન્યાપક્ષવાળાઓ સામે છે કે, હિમ્મત રાખીને કહી કેમ નથી દેતા કે, 'આપ તો ૧૦૦૦-માણસો લાવી શકો એમ છો, પરંતુ અમારી સગવડ ફક્ત ૫૦-જાનૈયાઓ પૂરતી છે. એથી વધારે અમારા માટે શક્ય નથી.'

બસ. દીકરીનો બાપ એક જ વાતે ફફડી જાય છે કે, પાછળથી એ લોકો જીંદગીભર આપણી દીકરીને સંભળાયા કરશે. માય ફૂટ... ! હિમ્મત એક જ વાર બતાવવાની છે. તમે એમ માનો છો કે, પહેલીવારમાં આટલું બધું ઝૂકી ગયા પછી જીંદગીભર એ લોકોની લાલચ બંધ રહેશે ? ઓન ધ કોન્ટ્રારી, આ તો ૫૦૦-માણસની જાનને ય પહોંચી વળે, એવો ખમતીધર છે, એ હિસાબ માંડીને તેમ જ, દીકરી દીધા પછી તમે ફફડી ગયા છો, એવું પાકું કરી લઈને જીંદગીભર દીકરીને કટાક્ષો સાથે હેરાન કરતા રહેશે અને લાલચો વધતી જશે.

અમારા બ્રાહ્મણો આ કારણે જ સૌથી ઊંચા ગણાય છે કે, દહેજ-ફહેજની વાત જ નહિ. 'અમે માંગીએ નહિ, પણ આપે એટલું લઈ લેવાનું' - વાળું ભિખારીપણું પણ નહિ. બ્રાહ્મણ જમાઈઓ ખુમારીવાળા હોય છે. દીકરો ને દીકરી મેં ય પરણાવ્યા છે, પણ મારા જમાઈ કે દીકરાને એકસરખી ખુમારીમાં જોયા છે. સાસરાવાળાએ કોઈ વાતે ખર્ચો કર્યો હોય તો, બન્ને જણા સામે ડબલ વાળી આપે.

પણ હવે બ્રાહ્મણો ય એવા ઊંચા રહ્યા નથી... ખાસ કરીને, જાનના તોતિંગ ખર્ચા કન્યાવાળાઓને માથે નાંખવામાં. સાલું, કોઈ આપણી ઉપર એક નાનકડો ય ઉપકાર કરી જાય, એ સહેવાય કેવી રીતે ?... સિવાય કે, તમે સામું વાળી આપો. ઉપર જઈને બધો હિસાબ આપવાનો છે, લાલે... !... અકડ કિસ બાત કી પ્યારે ?

લગ્નપ્રસંગોમાં 'વ્યવહાર' શબ્દ બળાત્કારથી ય વધુ બિભત્સ બનતો જાય છે. 'આપણે કોઈના લગ્નમાં જઈ આવ્યા, એટલે આપણે ય બોલાવવા પડે ને ?' તારી બીજી વાર ભલી થાય ચમના. તું વ્યવહાર નહિ સાચવે તો તારા સગાં અને યાર દોસ્તો અમદાવાદના નેહરૂ બ્રીજ ઉપરથી ''હાય રે નટવર હાય હાય...''ના ગગનભેદી નારાઓ સાથે સરઘસ કાઢવાના છે ? અત્યારે તું છોકરો પૈણાઈ રહ્યો છે, એટલે આસમાને ચઢ્યો છે, પણ પાછળ દીકરી તારે ય પૈણાવવાની આવશે, ત્યારે તારી બો'ન પૈણાવવા જેવું મોંઢું થઈ જશે, જ્યારે સામેવાળા કહેશે, 'અમારી જાનમાં ૯૦૦-માણસો તો આવશે જ !'

ઈન ફેક્ટ, લગ્નોમાં સૌથી મોટો ખર્ચો જ જમણવારનો હોય છે. કન્યા અને વર-બન્ને પક્ષે એક પાર્ટી તો બુદ્ધિની લઠ્ઠ નીકળે જ ! આજના ધોરણ પ્રમાણે (આ મિડલ કે હાયર મિડલ કલાસ પુરતી વાત થાય છે.) દાખલા તરીકે કન્યાપક્ષને મિનિમમ રૂ. ૩૦-લાખનો ખર્ચો થાય, તો સામે વર પક્ષને ય ૨૦-લાખ તો થવાના જ છે. સાલી, એટલી બુદ્ધિ કેમ ન ચાલે કે, ૫૦-લાખ દીકરી અને દીકરાને નામે પાંચ વર્ષ માટે જમા કરાવી દઈએ, કે ફક્ત એ બન્નેને હનીમૂન માટે સ્વિત્ઝરલેન્ડ કે અમેરિકા મોકલીએ, અથવા તો બન્નેને એકેક કાર આપીએ, અથવા તો એમના નામનો ફલેટ બૂક કરાવી દઈએ, તો આપણે ચારે માં-બાપો જીવીશું, ત્યાં સુધી આપણા સંતાનો આપણો ઉપકાર અને આભાર માનતા રહેશે... લગ્ન સાદાઈથી બિલકુલ થઈ શકે છે. ધૂમધામમાં તો લોકો જમી જાય ને ઉપરથી વખોડતા જાય, ''આટલો મોટો પ્રસંગ કર્યો... પણ રસોઈ જોઈ ને ? થૂંકી નાંખવી પડે એવી ખરાબ હતી. મઠો ખાઓ એમાં તો મોંઢામાંથી દોરી લટકતી હોય, એવો તાર નીકળતો'તો ! આલતું-ફાલતું મહારાજોને બોલાવો તો આવું જ થાય ને ?''

યસ. ચોંકી જવાનો ખરો મુદ્દો હવે આવે છે. તમે એટલું તો માનશો ને કે, લગ્નો ફક્ત ફેબ્રુઆરીમાં જ હોવાને કારણે ખુદ આપણે રોજના ૭-૮ લગ્નોમાં જવાના આમંત્રણો હશે. એ બધામાંથી જઈ શકાવાનું તો ફક્ત એક માં જ ? મતલબ, બાકીની ૬-પાર્ટીઓએ તો જમવામાં આપણી ગણત્રી રાખી જ હોય, એ બધાને આપણા જેવા એ દિવસોમાં કેટલા બધા મળવાના ? રસોઈનો કેવો જંગી બગાડ થવાનો ? અર્થાત, દરેક લગ્નમાં જમવા માટે ૭૦૦-માણસોનો ઓર્ડર મહારાજને આપ્યો હોય, એમાંથી ૨૦૦-૩૦૦ બાદ કરી નાંખવાના !

... અને કોણ ધ્યાન રાખે છે, તમે ૫૦૦-નો ઓર્ડર આપ્યો છે, એટલે મહારાજો કે ડિનરના કોન્ટ્રેક્ટરોએ ૫૦૦-પ્લેટો જ મૂકી છે ? આપણા ૨૫-માણસોને આ તકેદારી રાખવાનું કામ કેમ નથી સોંપાતું ? કોઈ ગણતું નથી, એ શ્રધ્ધાએ મહારાજો કેવી આસાનીથી આપણું બિલ ડબલ બનાવી શકે ?

સર્વોત્તમ રસ્તો તો એ છે કે, લગ્ન પહેલા કન્યાપક્ષવાળા સીધી રજુઆત કરી દે કે, અમે લગ્ન સાદાઈથી કરવા માંગીએ છીએ. આપણા બન્નેના ફેમિલીઓમાંથી ફક્ત ફર્સ્ટ-જનરેશનને જ આમંત્રણ. બન્ને પક્ષે બધું મળીને ત્રીસેક જણા માંડ થવા જોઈએ. નહિ તો, આજના વરરાજાઓનું ફ્રેન્ડ-સર્કલ જ ૭૦-૮૦ દોસ્તોનું હોય ને જમણવારનો ખર્ચો કન્યાવાળાઓએ કરવાનો છે, એટલે ભિખારી વરપક્ષવાળા દૂરના સગાઓ જ નહિ, એમનું ચાલે તો એમના ધોબી અને હેરકટિંગ સલૂનવાળાઓને ય જાનૈયા બનાવી દે. આપણે એક પૈસો ય બચાવવો નથી, પણ ગામવાળાને 'વ્યવહાર' ખાતર જમાડીને પચ્ચા લાખનું આંધણ કરવાને બદલે, એટલા જ પૈસા દીકરી-જમાઈને ન આપીએ ? સુઉં કિયો છો ?

ભગવાન કોઈને દીકરી ન દેજે, એવી પ્રાર્થના ઘણા લોકો આવા કારણોસર કરતા હોય છે.

સિક્સર
- બ્રાહ્મણો, વૈષ્ણવો, લોહાણા, પારસી કે સિંધીઓને અનામત ક્યારે ?
- આ લોકોમાંથી એકે ય કૌમ 'વોટ-બેન્ક' બની શકે એવી છે ?... તો બાવાજી કા ઠૂલ્લુ... !

15/08/2015

‘મહલ’ ’(૬૯)

ફિલ્મ : ‘મહલ’ (’૬૯)
નિર્માતા : રૂપકલા પિક્ચર્સ
દિગ્દર્શક : શંકર મુખર્જી 
સંગીત : કલ્યાણજી – આનંદજી
ગીતકાર : આનંદ બક્ષી
રનિંગ ટાઈમ : ૧૭ – રીલ્સ
થીયેટર : લક્ષ્મી (અમદાવાદ)
કલાકારો : દેવ આનંદ, આશા પારેખ, અભિ ભટ્ટાચાર્ય, સુધીર ઓઝા, અઝરા, ડૅવિડ અબ્રાહમ, સપ્રૂ , ફરિદા જલાલ, રાજન હકસર, કમલ મેહરા, કમલ કપૂર, ઉમા દત્ત.


ગીતો
૧. યે દુનિયાવાલે પૂછેંગે, મુલાકાત હુઇ, ક્યા બાત હુઇ.... આશા-કિશોર
૨. બડે ખૂબસુરત હો તુમ નૌજવાં, તુમ્હે લોગ કહેતે હૈ... લતા-કોરસ
૩. આઇયે આપકા, થા હમેં ઇન્તેઝાર, આના થા, આ ગયે... આશા ભોંસલે
૪. ઓ તુ ક્યા જાને દિન રાત હમ જીતે હૈ, તેરા નામ લેકે... કિશોર કુમાર
૫. આંખો આંખો મેં હમતુમ હો ગયે દીવાને, બાતોંબાતોં મે... આશા-કિશોર
૬. ફૈંસલા હો જાયેગા બસ આજ યે... હમ તુઝે ઢુંઢ લેંગે... મુહમ્મદ રફી

દેવ આનંદે એવી ફિલ્મોમાં ય કામ કર્યું છે, જેમાં હીરો એને બદલે જ્હોની વોકરને લીધો હોત, તો ય કોઇ ફરક પડયો ન હોત ! આપણે તો એના જાનેજીગર ચાહકો, એટલે એની અદાઓ, એના કપડાં, મીઠડો અવાજ અને હૅન્ડસમ પર્સનાલિટી જોવા એની થર્ડ-ક્લાસ ફિલ્મ જોવા ય જઇએ...

પણ આવી 'મહલ' જેવી ફિલ્મ જોયા પછી એના ઉપરથી ઘણું બધું માન ઉતરી જાય કે, એનામાં ફિલ્મની પસંદગી જેવું કાંઇ હશે ખરૂં કે વાત જાવા દીયો...? કોઇપણ ફિલ્મ સાઇન કરતા પહેલા હીરો કે હીરોઇનને ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટ વાંચવા મળે છે. 'મહલ'ની સ્ક્રીપ્ટ તો કોઇ રણછોડભ'ઇ મફાભ'ઇ પટેલને આલી હોત તો ય ''હીડ...હીડ'' કહીને ડોબું હડસેલી મારે, એમ આવી વાર્તાને હળગાઇ મારે. '૭૦નો દાયકો બસ.. હાથવ્હેંતમાં જ હતો અને રાજ, દિલીપ, દેવ, રાજેન્દ્ર કે શમ્મી... બધાને પોતાનો કાળ દેખાઇ રહ્યો હતો, ત્યારે જતા જતા એવી કોઇ ફિલ્મ કરતા જવું જોઇએ કે, સદીઓ નહિ તો બેચાર દિવસ તો પ્રેક્ષકોને યાદ રહે ! દેવ આનંદના ડાયહાર્ડ ચાહકો ય કબૂલ કરે છે કે, એના એકના એક મૅનરિઝમ્સ (ચેનચાળા) બ્લૅક-ઍન્ડ-વ્હાઇટ ફિલ્મો સુધી જોવા ગમતા હતા, પણ દરેક ફિલ્મે (એની છેલ્લી ફિલ્મ સુધી) એ જ આંખો ઝીણી કરવી, ડોકી ગમે ત્યારે હલાવી મારવી, આંખોના અત્યંત લાઉડ હાવભાવ લાવવા કે એક સીધો સાદો કાગળ વાંચવા માટે ય ચારે ય ખૂણા ઉપર-નીચે ને સાઇડમાં ફેરવી નાંખવાના ને પછી વાંચવો... ઍક્ટિંગ ક્યાં ગઇ મીયાં...?

ને એમાં ય, નિર્માતા-દિગ્દર્શક શંકર મુકર્જીનો તો એ પરમ લાડકો... કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે ને ? બારીશ, સરહદ, બાત એક રાત કી, પ્યાર મુહબ્બત, બનારસી બાબુ અને આ મહલ... એની એકાદ બે અપવાદને બાદ કરતા બધી ફિલ્મોમાં દેવ આનંદ હોય. હવે ફરી એક નજર આ લિસ્ટ ઉપર મારી જુઓ.. એકે ય ફિલ્મમાં એકે ય ઠેકાણાં હતા ? દેવ આનંદ હીરોલોગનો કલ્યાણજી- આણંદજી હતો ! આ લોકોને ય મોટા મોટા બેનરો મળ્યા, રાજ-દિલીપ- દેવ કે અમિતાભ-રાજેશ ખન્ના જેવા આખી સદીના સુપરસ્ટારો મળ્યા.. સાલી એક ફિલ્મ તો તમારા નામને જશ અપાવે એવી બનાવી હોત ! રાજુ ભારતનના પુસ્તકમાં લખ્યા મુજબ કંઇક એવો અરથ નીકળે કે, ''કલ્યાણજી- આણંદજીએ પોતાના ઘેર મ્યુઝિકનો ડીપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર ખોલી રાખ્યો હતો, ''બોલો, કેવું ગીત જોઇએ ? હીરો હીરોઇનની પાછળ પડે છે એ...? ખોલો કબાટ ૪-બી... જે જોઇએ એ ધૂન ઉપાડો...!'' હીરોઇનને પર્વત પરથી ભૂસકો મારવા જતા પહેલા એક કરૂણ ગીત ગાવું છે, ખોલો ૩૪ નંબરનું ડ્રોઅર...૪૫- ધૂનો કાઢવાના ભાવમાં આલવાની છે !''

ઘણા પૂછે છે કે, તમારી આ કોલમમાં જે તે ફિલ્મ વિશે થોડું ને બાકીની આનુષંગિક માહિતીઓ વધારે હોય છે. બહુ સાચી પણ અડધી વાત કરી. આવી ફિલ્મ 'મહલ'નું અવલોકનની ભાષામાં લખું તો ક્યાં મુદ્દા ઉપર ચર્ચા કરૂં, જ્યાં સ્વયં દેવ આનંદ કે આશા પારેખના જ ઠેકાણાં ન હોય, ત્યાં અન્યની એક્ટિંગ, સંગીત, કેમેરાવર્ક કે ફિલ્મના કિરદારો વિશે શું લખી શકાય ? જુઓ જરા... વાર્તાનો અંશો :

કલકત્તામાં રહેતો રાજેશ દીક્ષિત (દેવ આનંદ) એની માં (પ્રતિભાદેવી) અને બહેન ચંદા (અઝરા) સાથે ગરીબીનું જીવન જીવે છે. દેવનો કરોડપતિ બોસ (અભિ ભટ્ટાચાર્ય) સારો માણસ છે. અઝરા પોલીસ ઇન્સપેક્ટર (સુધીર)ના પ્રેમમાં છે, જેમના લગ્ન કરાવી આપવા દેવ આનંદ શહેરના ગુંડા રાજન હકસર પાસેથી ૪૦ હજાર રૂપિયા એ શરતે લે છે કે, દાર્જીલિંગમાં દેવ આનંદ અબજોપતિ સેઠ રાજા દીનાનાથ (સપ્રૂ)નો વર્ષો પહેલા ઘર છોડીને જતો રહેલો ભત્રીજા રવિ બનીને જાય. આ બાજુ, ડૅવિડ અબ્રાહમ અને રત્નમાલાની દીકરી રૂપા (આશા પારેખ) સાથે દેવને પ્રેમ થાય છે. દાર્જીલિંગમાં સપ્રૂની સંભાળ રાખવા નર્સ તરીકે ફરિદા જલાલ દેવને સેઠનું ખૂન કરવા રાજી કરે છે, જેથી એ બન્ને અબજોની મિલ્કત વહેંચી શકે. દેવ ના પાડે છે, એ પછી દેવ પોતે જ સેઠના ખૂનમાં ફસાઇ જાય છે. નિર્દોષ છુટવા માટે પોલીસથી ભાગતા ફરતા અને પોતાની નિર્દોષતા સાબિત કરવા ઘણા ધમપછાડા કરે છે, ત્યારે એનો બોસ અભિ ભટ્ટાચાર્ય જ અસલી ખૂની નીકળે છે.

ઇન ફેક્ટ, 'મહલ' આવ્યું, એ જ વર્ષમાં રાજેશ ખન્ના ફિલ્મ 'આરાધના' દ્વારા સુપરસ્ટાર બની ગયો હતો. પાછળ અમિતાભ આવતો હતો. ખન્નાએ દેવ આનંદવાળી પ્રેમલા-પ્રેમલીની પરંપરા ચાલુ રાખી, પણ ખન્નાની જેમ બીજા કોઇ ય ન ફાવ્યા. દેવ 'ગાઇડ' ચાર વર્ષ પહેલા અને 'જ્વેલ થીફ' ('૬૮) પાછળ છોડી આવ્યો હતો. બસ, એક વર્ષ પછી '૭૦-માં એની લાઇફની કમર્શિયલી સૌથી વધુ સફળ ફિલ્મ 'જ્હોની મેરા નામ' આવવાની બાકી હતી. 'હરે રામ, હરે કૃષ્ણ' એના પોતાના નિર્દેશનમાં ચાલી, એમાં બધી મોંકાણ મંડાઇ. ફિલ્મ થોડી સફળ થઇ, એમાં જીવ્યો ત્યાં સુધી દેવના મનમાં ઠસી ગયું કે, એ વિશ્વનો સર્વોત્તમ દિગ્દર્શક પણ છે... બસ, એની છેલ્લી ફિલ્મ 'ચાર્જશીટ' (૨૦૧૧) સુધી એ એના ચાહકોને નિરાશ કરતો રહ્યો.

નહિ તો કેવો સોહામણો અને જૅન્ટલમૅન હતો એ ! વહિદા રહેમાનના ઇન્ટરવ્યુ ફોર્મમાં લંડનની પત્રકાર નસરીન મુન્ની કબીરે બહાર પાડેલા પુસ્તકમાં વહિદા કહે છે, ''હું દેવને મારી પહેલી ફિલ્મ 'સી.આઇ.ડી.' વખતે મળી. કેવો સ્વીટ અને હૅન્ડસમ હતો... આહ ! મેં એમને બોલાવ્યા તો કહે, ''મને દેવ જ કહેવાનું... દેવ સાહબ, દેવજી, આનંદજી, કે એવું કશું કાંઇ નહિ કહેવાનું, માત્ર 'દેવ' જ કહેવાનું.'' ગીતકાર આનંદ બક્ષી માટે ય કાંઇ તગારા ભરી ભરીને વખાણો થાય એમ નથી, પણ બે ચીજો એની પાસે ઉત્તમ હતી. એક તો દરેક ગીત માટે 'મસ્ટ' થઇ ગયેલા, 'પ્યાર, મુહબ્બત, ઇશ્ક,હુસ્ન, જાનેજા. જેવા છીછરા શબ્દોમાંથી ગુલઝારની માફક ફિલ્મી ગીતોને થોડા થોડા ય બહાર કાઢ્યા. અને બીજું મીટર મુજબ ગીત લખી આપવાની ફાવટ આવી ગઇ હોવાથી, વાતચીતને ગીતમાં ફેરવી નાંખવાની આવડત બક્ષીએ ઊભી કરી, જેમ કે... 'અચ્છા તો હમ ચલતે હૈ, ફિર કબ મિલોંગે...?' સાહિર લુધિયાનવીની તોલે તો હજી સુધી કોઇ શાયર આવ્યો નથી. વહિદા રહેમાને દેવ આનંદને પૂછી પણ લીધું હતું, ''નવકેતન''ની ફિલ્મોમાં તો કાયમ સાહિર સા'બ હોય છે... 'ગાઇડ'માં શૈલેન્દ્રજી કેવી રીતે આવ્યા ?'' દેવે કહ્યું, ''શૈલેન્દ્ર એક વાર દિલ્હીથી ફ્લાઇટમાં મારી સાથે હતા અને મારી ફિલ્મોમાં ગીતો લખવાની ઇચ્છા દર્શાવી. મને ય એ ગીતકાર તરીકે ગમતા હતા. બસ, 'ગાઇડ'માં લઇ લીધા.''

જો કે, અસલી વાત એ હતી કે, સચિનદેવ બર્મન અને સાહિર વચ્ચે ક્યારના અબોલા થઇ ગયા હતા. સાહિર ઉઘાડેછોગ ગામમાં એવું કહેતો ફરતો કે, બર્મન જ નહિ, કોઇપણ સંગીતકારના ગીતો મારા લીધે વખણાય છે. કાકા બગડયા. સાહિરને કાયમ માટે પડતો મૂકી દીધો.

'મહલ'માં રાજા દીનાનાથનો કિરદાર કરતો વાંકડીયા લાંબા વાળ, ઘોઘર અવાજ અને ભૂરી આંખોવાળો સપ્રુ (દયાકિશન સપ્રૂ) કાશ્મિરનો બ્રાહ્મણ હતો. એની પત્ની હેમાવતી પણ સ્ટેજ એકટ્રેસ હતી. એની દીકરી પ્રીતિ કે ફાલતુ વિલનગીરી કરીને હોલવાઇ ગયેલો દીકરો તેજ સપ્રૂ ફિલ્મોમાં તો ઠીક, ઘરમાં ય ન ચાલ્યા. બીજો વિલન રાજન હક્સર એના જમાનામાં બે-ચાર ફિલ્મોનો હીરો ય હતો. એની મોટી મોટી આંખોવાળી પત્ની મનોરમા (જાડી) '૪૦ના દશકની ફિલ્મોમાં હીરોઇન તરીકે આવતી 'સત્તે પે સત્તા'માં બહેરીયો બનતો સુધીર મૂળ તો 'ભગવાનદાસ લૂથરીયા' નામે હતો. દિગ્દર્શક મિલન લૂથરીયાનો એ કાકો થાય. સુધીર પણ એક જમાનામાં ઝેબ રહેમાન જેવી હીરોઇન સાથે હીરો તરીકે આવ્યો હતો. ફિલ્મ 'હકીકત'માં મુહમ્મદ રફીનું ''મૈં યે સોચકર ઉસકે દર સે ઉઠા થા...''આ સુધીર ઉપર ફિલ્માયું હતું. અહી એની પત્ની બનતી એક્ટ્રેસ અઝરા ફિલ્મ 'ગંગા જમના'માં દિલીપના ભાઇ નાસિરખાનની પ્રેમિકા બને છે. એ હજી હયાત છે. શકીલા, જબિન જલિલ, સ્વ.ચાંદ ઉસ્માની, શ્યામા અને નાઝિમા એકબીજાની અંતરંગ સખીઓ. હયાત છે, એ બધીઓ આજે ય એકબીજાને રોજ મળે છે. અઝરા એના વૅસ્ટર્ન લૂક્સને કારણે જૉય મુકર્જી- સાધનાની પહેલી 'લવ ઇન સિમલા'માં વેમ્પનો રોલ કરી ચૂકી છે. તો 'મધર ઇન્ડિયા'માં એ મનોમન સુનિલ દત્તની નિષ્ફળ પ્રેમિકાનો રોલ કરે છે. આ ફિલ્મનો વિલન અભિ ભટ્ટાચાર્ય આમ તો બહુ સજ્જન તરીકે અને ધાર્મિક ફિલ્મોમાં બહુ આવતો. 'દે દી હમે આઝાદી બિના ખડગ બિના ઢાલ...'વાળી ફિલ્મ 'જાગૃતિ'નો એ હીરો હતો. આમ તો, દિલીપ કુમારની ફિલ્મ 'મિલન'માં મૂળ બંગાળી સંસ્કરણ ''નૌકાડૂબી''માં હીરો એ હતો. અલબત્ત, હાઇટ-બૉડી સારા હોવા છતાં, એની સ્ત્રૈણ્ય પર્સનાલિટીને કારણે કશામાં જામ્યો નહિ. સો ઉપરાંત ફિલ્મો કરવા છતાં ! કોમેડિયન ડેવિડ અબ્રાહમ જીવનના અંત ભાગમાં કેનેડા જઇને ગૂજરી ગયો અંગત જીવનમાં ય એ સદા ય હસતો માણસ હતો. એના નામનો કોઇ વિવાદ કદી ઊભો થયો જ નહિ. તો ફરિદા જલાલને ફિલ્મ 'આરાધના'માં રાજેશ ખન્નાની સેકન્ડ હીરોઇનનો રોલ મળવા છતાં લાઇફટાઇમમાં એનો ફાયદો ઉઠાવી ન શકી. તબરેઝ બર્નાવર નામના 'ઝ' ક્લાસની એકાદી ફિલ્મમાં હીરો તરીકે આવેલા માણસને એ પરણી. હીરોઇન થતા રહી ગયેલી બીજી હીરોઇનોની જેમ એની બટકી હાઇટ એને નડી. બહુ ઓછાને ખબર હશે કે, ગુરૂદત્તની ફિલ્મ 'ચૌદહવી કા ચાંદ'માં એ બાળ કલાકાર હતી. જો કે અહી પ્રોબ્લેમ નામને કારણે થયો. ફિલ્મોમાં એક બેબી ફરિદા ઑલરેડી હતી જ. જેને તને ફિલ્મ 'દોસ્તી' કે 'રામ ઓર શ્યામ'માં જોઇ છે. ૨૦૦૩માં તરબેઝ ગુજરી ગયો. આવી ફાલતુ ફિલ્મોના તો કોમેડિયનને ય કેવા સુપરફાલતું હોય ? કમલ મેહરા ગરીબ નિર્માતાઓનો રાજેન્દ્રનાથ હતો, એટલે કે જે નિર્માતાને પોપટલાલ ન પોસાય, એ દારાસિંઘની ફિલ્મોવાળા નિર્માતાઓ કમલ મેહરાને લે... એ વાત જુદી છે કે, ખુદ રાજેન્દ્રનાથને ય એક એક રોલ માંગવા ભટકવું પડતું હતું.

એ જમાનામાં રેડિયો ઉપર આ ફિલ્મ 'મહલ' ના ગીતો થોડા ઘણા ઉપડયા હતા. પુનર્જિવિત થઇને નવાનવા આવેલા કિશોર કુમારને હરકોઇ સંગીતકાર લેવા માંગતો હતો, એમાં રફીનું પત્તું કપાવા માંડયું. એમાં એક કિસ્સો જાણવા જેવો છે. કલ્યાણજી- આણંદજીને ય સલિલ ચૌધરી, સી.રામચંન્દ્ર કે અનિલ બિશ્વાસની જેમ બહુ બન્યું નથી. એમાં દુનિયાભરમાં 'કલ્યાણજી-આણંદજી નાઇટ' ઉજવવા નીકળેલા આ સંગીતકારોએ મુહમ્મદ રફીને પોતાના શો માં ગાવાનો આગ્રહ કર્યો. (આવો આગ્રહ ખૈયામે પણ કર્યો હતો) રફીએ બન્નેને એકસરખો જવાબ આપ્યો, ''તમારા સંગીતમાં મારા ગીતો છે કેટલા..? અને જે છે, એ સ્ટેજ ઉપરથી દાદ મળે એવા કેટલા...? સોરી, હું નહિ આવું તમારા શોમાં.''

બસ...ત્યારથી રફી સાથે બગડયું. લતા મંગેશકર સાથે તો બહુ પહેલેથી બગાડી બેઠા હતા...છેવટે ન ચાલ્યા.

12/08/2015

બ્રાહ્મણ હોવું ગુનો છે?

મુંબઇમાં ગુજરાતી જૈનોની બહુમતિ ધરાવતા એક એપાર્ટમેન્ટમાં ઘટના બહુ મોટી બની ગઈ. આ જ ફ્લેટમાં રહેતા નોન-વેજ મહારાષ્ટ્રીયન પરિવારે ઇંડાના છિલકા એક જૈન પરિવારના દરવાજે ફેંક્યા. વાત વધી પડી. ઝગડો મોટો થઈ ગયો. એક બાજુ મુંબઈના મોટા ભાગના મરાઠીઓ અને બીજી બાજુ બસ... આ જ કોઈ ૨૦-૨૫ જૈન પરિવારો. રાજ્યના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી નારાયણ રાણેના ધારાસભ્ય પુત્ર અને વર્ષોથી મુંબઇમાંથી ગુજરાતીઓને કાઢી મૂકવાની જીહાદ જગવનાર નીતિશ રાણેએ નફ્ફટાઈથી સંભળાવી દીધું, ''ગુજરાતી થઈને મરાઠીઓ સામે દાદાગીરી? ચાલ્યા જાવ... આ તમારું ગુજરાત નથી.''

બસ. આ પછી મુંબઇભરના ગુજરાતીઓ ચુપ થઈ ગયા. શાકાહારી જૈનોની વહારે એક પણ ગુજરાતી ન આવ્યો. બધું ઝેર સમસમીને પી જવું પડયું.

મુંબઇમાં રહેવા છતાં આપણા ગુજરાતીઓ ઉપર કોઈ આફત આવે ને બાકીના ગુજરાતીઓ ચૂપ રહે? ગુજરાતીઓની 'આપણે શું' અને 'આપણું શું?'વાળી રીતરસમ અહીં પણ વપરાઈ. આ તો મુંબઇમાં બન્યું પણ આનો અર્થ તો એવો ય થયો કે, અમદાવાદના કોઈ ફ્લેટમાં પંજાબી, મરાઠી, બંગાળી કે સાઉથ ઈન્ડિયન સાથે આવો બનાવ બને તો બાકીના ગુજરાતીઓ એક ન થાય. ''ઘર પટેલનું સળગાવી ગયા છે ને...? આપણે શું?'' પેલી બાજુ, શહેરભરના તમામ પંજાબીઓ, મરાઠીઓ, બંગાળીઓ કે પૂરા સાઉથીઓ એક થઈને આપણી સામે લડવા આવશે.

ગુજરાતમાં સદીઓથી રહેતા મહારાષ્ટ્રીયનોને ફક્ત એ મહારાષ્ટ્રીયન છે, માટે આજ સુધી કોઈએ ભેદભાવ રાખ્યો છે?

સાચું પૂછો તો ગુજરાતના મરાઠીઓ સવાયા ગુજરાતીઓ થઈને-ગુજરાતને પોતાનું ગણીને રહ્યા છે. સુરેન્દ્રનગરના તો અનેક મરાઠી પરિવારોના ઘરમાં એ લોકો વચ્ચે ય ગુજરાતી બોલાતું મેં જોયું છે. આપણને ય ક્યારેય લાગ્યું નથી કે, 'આ લોકો મરાઠીઓ છે.'

પણ મહારાષ્ટ્રમાં આવી જાહોજલાલી નથી. ત્યાં ગુજરાતીઓ માટેનો અણગમો સદીઓ પુરાણો છે. ઉદ્યોગોને ધ્યાનમાં લેવાના હોય તો અડધું મહારાષ્ટ્ર ગુજરાતીઓના દમ પર ચાલે છે. મહારાષ્ટ્ર તો શું, દુનિયાભરના હિલ-સ્ટેશનો પર તમને ક્યાંય મરાઠી માણુસ જોવા મળ્યો? ગુજરાતીઓ જેટલા પ્રવાસો તો પવન પણ નથી કરતો. મહારાષ્ટ્રના યાત્રાધામો કે પ્રવાસન મોટા ભાગે તો ગુજરાતીઓની આવક ઉપર ચાલે છે. પણ, બાળ ઠાકરેએ તો મુંબઇના પરાંની ટ્રેનોના સ્ટેશનો ઉપરથી ગુજરાતીમાં પરાંના નામો સુધ્ધાં કઢાવી નાંખ્યા હતા.

જૈનો ઉપર આવો જુલ્મ થવા છતાં ત્યાંના કેટલાક ગુજરાતીઓએ પોતાની ખામોશીનું એવું કારણ આપ્યું કે, મુંબઇના જૈનો ગુજરાતી તરીકે નહિ, જૈનો તરીકે રહે છે. મહારાષ્ટ્રના અન્ય ગુજરાતીઓ ઉપર કોઈ સંકટ આવે, ત્યારે જૈનો ખામોશ રહે છે. આ વખતે એમને ય ખબર પડશે કે, બીજાના રાજ્યમાં સુખેથી રહેવું હોય તો સહુએ પોતપોતાના ધર્મો બાજુ પર રાખીને ફક્ત ''ગુજરાતી'' હોવાનું ગર્વ લેતા શીખવું જોઈએ.

આ આક્ષેપ હોય કે કેવળ નિરીક્ષણ, બેમાંથી બોધ એટલો જ મળે છે કે, ભારતીય હોવાનું ગૌરવ તો બહુ દૂરનું રહ્યું... વેપારી માનસ ધરાવતા ગુજરાતીઓને પોતાના ગુજરાતીપણાંની ય શરમ આવે છે. હિંદી ફિલ્મોમાં આટઆટલા ગુજરાતીઓ મોટા નામો કમાયા અને કમાય છે. હજી સુધી તો એકે ય ગુજરાતી કલાકારને ગુજરાતી હોવાનું ગર્વ લેતા જોયો નથી. યસ. હવે બીજાઓને ય ગુજરાતીઓની કિંમત સમજાવા માંડી છે, એટલે મોટા ભાગની ટીવી-સીરિયલોમાં ચોખ્ખું ગુજરાતીપણું છલકાઈ રહ્યું છે.

કબુલાતની વાત તો એ છે કે, ગુજરાતીઓને મુંબઇમાં દેખિતા અન્યાયો વર્ષોથી થઈ રહ્યા હોવા છતાં, ખુદ ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ ગુજરાતમાં નંખાયેલી ઈન્ડસ્ટ્રીઓમાં ગુજરાતીઓને પ્રાધાન્ય આપતા નથી. ભારતના તમામ રાજ્યોમાંથી આવેલાઓ અહીંની ભૂમિ ઉપર જલસા કરીને આપણને હજી ''દાળભાતીયાઓ'' કહે છે...

લેખ વાંચવામાં પહેલી વાર હસવું આવશે. બહારનાઓ આપણને 'દાળભાતીયા' કહી જાય, એમાં સ્પષ્ટતા એ માંગી લેવાની કે, અમારામાંથી કોને તમે દાળભાતીયા કીધા છે? પટેલોને, લોહાણાઓને, વૈષ્ણવોને, બ્રાહ્મણોને કે જૈનોને? એમાં આપણાવાળાને ના કીધા હોય તો ''બોલો જય જીનેન્દ્ર' કે ''બોલો હર હર મહાદેવ...'! અમારા સિવાય જેને દાળભાતીયા કહેવા હોય, એને કહો...! અમે તો લોહાણા છીએ, કચ્છીઓ છીએ, બ્રહ્મક્ષત્રિયો છીએ...બીજા ગુજ્જુઓને કહો, એમાં અમારે શું?

મુંબઈના બનાવમાં ય આમ જ બન્યું હશે ને? ઈંડાના છિલકા જૈનના ઘરે ફેંકાયા છે... આપણે શું?

સાલું, આપણે દેશદાઝ-દેશદાઝ કરીને મરી જઈએ ને લોકોને પોતાના ધર્મ સિવાય બીજી કોઈ પડી જ નથી.

ભારતમાં હવે સમય એ આવી રહ્યો છે, જેમાં દેશની લાખો જ્ઞાતિઓમાંથી માંડ એકાદ-બે ને લઘુમતિ કૌમમાં 'નહિ મૂકાય'. એમાંની પહેલી અને કદાચ છેલ્લી કૌમ બ્રાહ્મણોની છે. બ્રાહ્મણ હોવાની સજા દેશના કરોડો બ્રાહ્મણો ભોગવી રહ્યા છે. જૈનો પછી પટેલો મેદાનમાં આવી રહ્યા છે, પણ બ્રાહ્મણો આમરણાંત નહિ આવે, એનું પહેલું કારણ એ છે કે, એમના વૉટની કોઈને પડી નથી. મુસલમાન, જૈન કે પટેલોની જેમ બ્રાહ્મણો કદી સંગઠિત થઈ શકે નહિ. પટેલોમાં લેઉઆ કે કડવા - બે જ ફાંટા. જૈનોમાં બે જ ફાંટા, સ્થાનકવાસી અને દેરાવાસી. મુસલમાનોમાં બે જ ફાંટા, સુન્ની અને શિયા. પારસીઓ અને સીંધીઓ તો બાકાયદા હક્કદાર છે પોતાને લઘુમતિમાં મૂકાવવા માટે, પણ એ બન્ને મેહનતથી જે મળે, એમાં રાજી થવા તૈયાર છે...!

...સૉરી, સૉરી... સૉરી... બ્રાહ્મણોમાં એક્ઝેક્ટ ૮૪-ફાંટા. બાજખેડાવાળ, ઔદિચ્ય, મોઢ, શ્રીમાળી, અનાવિલ, નાગર... ઓહ, બધા તો અમને કોઈને યાદ નથી. અમે લોકો બધેથી લટકવાના, કેમકે અમે જન્મ્યા ત્યારથી આજ સુધી તો લાડવે-લાડવે મારામારીઓ કરીએ. કાલ ઉઠીને પટેલોની માફક આંદોલન શરૂ કરવું પણ હોય, તો ૮૪-માંથી ચાર બ્રાહ્મણો ય નહિ આવે. સભાનું પ્રમુખસ્થાન અમને મોઢ બ્રાહ્મણોને મળવું જોઈએ. એકલા ઔદિચ્યોની લાગવગશાહી નહિ ચલાવી લેવાય.' શ્રીમાળી બ્રાહ્મણો તો વળી છે કેટલા... એમને અધ્યક્ષ ન બનાવાય. અમે મોઢ છીએ, તો બ્રાહ્મણોમાં સૌથી ઊંચું સ્થાન અમને મળવું જોઈએ...!

તારી ભલી થાય ચમના... તારા માટે માત્ર 'બ્રાહ્મણ' હોવું પૂરતું નથી? બીજી જ્ઞાતિઓવાળા ય તમને બ્રાહ્મણોને સન્માન્નીય અવસ્થાએ જુએ છે. પણ, અમારી (પેટાજ્ઞાતિ) સૌથી ઊંચી છે, એ બાકીની ૮૩-પેટાજ્ઞાતિઓએ સ્વીકારવું પડે, તો જ બ્રાહ્મણો માટેના અનામત આંદોલનમાં જોડાઈએ! પ્રમુખ-સેક્રેટરી અમારા હોવા જોઈએ. માની લો કે, સામે મળેલો માણસ પણ બ્રાહ્મણ નીકળ્યો, તો ઘંટડી વગાડવા જેટલો ય આનંદ ન થાય. પહેલા એ પૂછી જોવું પડે કે, ''તમે કયા બ્રાહ્મણ?'' એના સદનસીબે એ ય આપણી જેમ શ્રીમાળી બ્રાહ્મણ નીકળ્યો, તો મરવાનો થાય, કારણ કે એનું એકલું શ્રીમાળી હોવું પૂરતું નથી... સામવેદી છે કે યજુર્વેદી, એ ય જોવું પડે ને? ચલો, માની લઈએ, કે એ ય આપણી જેમ યજુર્વેદી નીકળ્યો, તો કયા મોટા વાવટા ફરકાઈ લાયો? આપણા સૌરાષ્ટ્ર બાજુનો છે કે આ સાઇડનો? એ ય સૌરાષ્ટ્રનો હોય, આપણા જ ગામનો હોય ને આપણી સાવ નજીકના ગામમાં થતો હોય ફાધર-બાધરનું નામ જાણી લઈને પહેલો સવાલ એ પૂછવાનો, ''મારા ફાધરને તમારા ફાધર પાસેથી '૬૪ની સાલના રૂ. ૨૫૦/- લેણાં નીકળે છે. ક્યારે દિયો છો?''

એમાં ય, ઘણાં નાગરોએ તો જાતમહેનતથી તય કરી લીધું છે કે, સૌથી ઊંચા અમે. અર્થાત્, અમે તો બ્રાહ્મણ જ નથી. અર્થાત્, કાલ ઉઠીને દેશમાં હરકોઈ કૌમને લઘુમતિનો દરજ્જો મળી જશે, તો નાગરોને આ લાભાલાભીઓની જરૂર નહિ પડે... કારણ કે, મનુસ્મૃતિમાં જણાવ્યા મુજબ, હિંદુઓમાં ચાર જ વર્ણો છે, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રીય, શૂદ્ર અને વૈશ્ય. પોતાને બ્રાહ્મણ ન ગણતા ઘણાં નાગરો તો એકેયમાં નહિ આવે અને અનામતના લાભો લેશે ય નહિ. અલબત્ત, સદીઓ વીતી જવા છતાં નક્કી તો એ લોકો ય નથી કરી શક્યા કે, સાઠોદરા, વીસનગરા, વડનગરા કે પ્રશ્નોરામાં ''કયા'' નાગરો ઊંચા? નાગરો ફક્ત ભારતની હરએક કૌમથી ઊંચા... એકબીજાથી નહિ! ઉપરના ચાર નાગરોમાંથી એકે ય પોતાના સિવાયના નાગરોને પોતાનાથી ઊંચા કહે, તો હું બપોરે ૧૨-થી ૫ ઘરે જ હોઉં છું...!

(એક આડવાત : મનુ સ્મૃતિમાં બ્રાહ્મણોની જે ૮૪-પેટાજ્ઞાતિઓ ગણાવાઇ છે, એમાં નાગરોની બધી જાત છે.)
ભગવાને બ્રાહ્મણોને પ્રચંડ બુધ્ધિ અને ચેહરાનો અદ્ભુત દેખાવ બેશક આપ્યો છે... બ્રાહ્મણ હોવાનું ગૌરવ ક્યારે ય ન આપ્યું. પૈસા તો આજે ય શું, પહેલા ય નહોતા આપ્યા. ક્યાંય કરોડોની કિંમતે બનેલું ભગવાન શંકરનું મંદિર જોયું? એક જૈન કે એક પટેલ માટે થોડું ય આડુંઅવળું બોલી જુઓ... નાની યાદ આવી જશે, પણ બ્રાહ્મણો માટે બોલો... પહેલો સવાલ એ આવશે, ''આપણા ઔદિચ્ય માટે કાંઈ બોલ્યો'તો...???''

બધા પટેલો ભલે હજી લઘુમતિના મામલે એક થયા નથી, પણ ''પી' ફોર ''પી'નો મુદ્દો ઉઠશે, ત્યારે એ લોકો કાંઈ બ્રાહ્મણો નથી કે, અમારા લેઉઆ ઊંચા કે કડવા! આજે નહિ તો કાલે, બધા પટેલો એક થઈને અનામત લઈને રહેશે!

અનામત કે લઘુમતિનો દરજ્જો આર્થિક ધોરણે નક્કી થતો હોય, તો ભા'આય... ભા'આય.. બ્રાહ્મણોથી વધુ ધનવાન તો આ દેશમાં બીજી કોઈ કૌમ છે જ નહિ ને? ધર્મને આધારે દરજ્જો અપાતો હોય તો, ભારતના તમામ હિંદુ પરિવારોના શુભ પ્રસંગોએ બ્રાહ્મણની જરૂરત પહેલી પડે છે... કરોડો રૂપીયાનો જે નવો બંગલો લીધો, એના પ્રવેશદ્વાર પર એના માલિક પહેલા ય બ્રાહ્મણ પાસે પ્રવેશ અને પૂજા કરાવવી પડે છે, એ બતાવે છે કે, હિંદુઓમાં બ્રાહ્મણનો ધાર્મિક દરજ્જો શું છે?

મને વર્ષોથી વાંચનારા જાણે છે કે, મારા માટે બ્રાહ્મણ કે હિંદુ હોવું મહત્ત્વનું નથી... ભારતીય હોવું મહત્ત્વનુ છે. ઈન્ડિયનો મરવાના થયા છે ફક્ત પોતાના ધર્મની વાહવાહી કરવામાં એક માણસ દેખાતો નથી, જે ભારત દેશની વાત કરે! મારે પ્રૂફ લાવી આપવાની જરૂર નહિ પડે કે, પોતાના ધર્મમાં ફૅનેટિક કેટલા લોકોને તમે એક વાર પણ ભારત દેશની વાત કરતા જોયો? હાથમાં એ.કે.૪૭ પકડવાની તો વાત જ નથી આવતી પણ વાતવાતમાં, ''અમારા ધર્મમાં તો આમ ને અમારી જ્ઞાતિમાં તો આમ...''નાં ફાંકા મારનારાઓ પાસે ''એક વખત'' તો દેશની કોઈ નાનકડી દેશદાઝ જોઈ બતાવો!

કંઈ બાકી રહી જતું હોય, એમ તમામ ધર્મોના ગુરૂઓ, સ્વામીઓ, મહારાજો, બાપુઓ કે દાદાઓને એમની આખી લાઇફમાં એકપણ વાર દેશદાઝ ઊભી કરવાની કોઈ નાનકડી વાત કરતા ય સાંભળ્યા? એમના એક ઇશારે આખો દેશ હાથમાં એ.કે.૪૭ પકડીને સીધો યુધ્ધમાં ઝંપલાવી શકે એમ છે, એટલી એમની ''માસિવ'' લોકપ્રિયતા છે! પણ હવે તો હિંદુ ધર્મના ઓરિજીનલ ભગવાનોને ય આ લોકો તડકે મૂકી આવ્યા છે. એને બદલે તમે એમને જ ભગવાન માનો, એમના ચરણસ્પર્શો કરો, એમના પગના ફોટાઓને ઘરની ભીંત ઉપર લટકાડીને રોજ સવારે પગે લાગો, એવા ઝનૂનમાં તમે આવી જાઓ, એવી એ બધાની પ્રભાવશાળી વાણી છે. પણ દેશદાઝના ભાષણો આપવા જાય તો શિષ્યોમાં એમનું માન શું રહે? દેશ જાય ભાડમાં !

કેવી કમ્માલની વાત છે? બ્રાહ્મણો દેશની કોઈ પણ કૌમ કરતા સંખ્યામાં ઘણા વધારે છે... ગરીબીમાં પણ એમને કોઈ પહોંચે એમ નથી. થોડા મુઠ્ઠીભર બ્રાહ્મણો પાસે થોડોઘણો પૈસો આવ્યો છે. પણ અનામત બ્રાહ્મણોને ય મળવી જોઈએ, એ અવાજ ઉઠાવનારો એકે ય બ્રાહ્મણ હજી સુધી તો જન્મ્યો નથી, એનું એક કારણ એ પણ હોઇ શકે કે, આવી ભીખ માંગતા શરમ આવે. પણ હવે કપડાં બધાએ ઉતારવા માંડયા છે અને હજી તો અનેક કૌમો તૈયાર બેઠી છે, અનામતમાં પોતાનો હિસ્સો માંગવા માટે! તમારે એકલાએ કપડાં પહેરીને સાબિત શું કરવું છે?

અનામત તો જાવા દિયો... હવે તો ભારત દેશમાં ટકી રહેવા માટે પણ હું ઔદિચ્ય ને હું બાજખેડાવાળ જેવા છિછરા દાવાઓ છોડીને ''આપણે બ્રાહ્મણ છીએ, એટલું પૂરતું છે', એ જ ગૌરવ તમને ટકાવે એમ છે. કોઈ રાજ્ય કે દેશની ચૂંટણીના પરિણામ ઉપર બ્રાહ્મણોની સંખ્યાને કોઈ પક્ષ પૂછતો ય નથી, એ તો ઠીક, ચર્ચામાં ય આવતો નથી. હજી ભેગા નહિ થાવ તો, એ દિવસો દૂર નથી કે, બ્રાહ્મણોને નબળી કૌમ ગણીને ''આભડછેટ' શરૂ થાય... સુઉં કિયો છો?

સિક્સર
૨૫૭ નિર્દોષોને મરવા માટે ફક્ત એક મિનિટ લાગી... એકને મરવા માટે ૨૧-વર્ષનો સમય અપાયો... ને તો ય... ટીવી-અખબારોમાં ચમકવા માટે દેશ સાથે ગદ્દારી કરનારા હિંદુઓ એક શબ્દ પણ ૨૫૭-માટે બોલ્યા નથી.

09/08/2015

ઍનકાઉન્ટર : 09/08/2015

* બધા હાસ્યલેખકો બ્રાહ્મણ જ કેમ ?
– ફરિયાદ કરો છો કે અભિનંદન અાપો છો ?
(ડૉ. દિલીપ ભાયાણી, સુરત)

*શિક્ષક બનવા માટે શું દ્રોણાચાર્યને પણ બી. અેડ. કરવું પડ્યું હશે?
– ના. અે તો ભણવામાં હોંશિયાર હતા.
( ઊર્મિ જોશી, વિધોન – નખત્રાણા )

* સ્ત્રીઓ પોતાની ઉંમર ઓછી કેમ બતાવે છે ?
- રોજ રોજ તો માણસ કેટલું જુઠ્ઠું બોલે ?
(અફરોઝ મીરાણી, મહુવા)

* તમારૂં અમેરિકામાં કોઇ સ્થાયી રોકાણ ખરૂં કે ફક્ત વ્હાઈટ હાઉસમાં જ રહો છો ?
- હાઉસોને રંગ સાથે મતલબ નથી...ભાડાં સાથે છે. એ હિસાબે અત્યારે હું 'બ્લૅક હાઉસ'માં રહું છું.
(શર્વ કોઠારી, અમદાવાદ)

* તમને કોઇએ 'ઍપ્રિલ ફૂલ' બનાવેલાં ?
- કૌન માઇ કા લાલ હૈ જો એક...ફૂલ કો ફિર સે ફૂલ બનાયેં ?
(વ્યોમિકા દેવધરા, વાપી)

* શાયરો દરેક પંક્તિ બે વાર કેમ બોલતા હોય છે ?
- દોઢ કલાકનો મુશાયરો ત્રણ કલાક ચલાવવાનો હોય છે, માટે !
(મધુકર માંકડ, જામનગર)

* લગ્નની પહેલી વર્ષગાંઠે પત્નીને ખુશ કરવા શું કરવું જોઇએ ?
- હિમ્મત હોય ત્યાં સુધી જુઠ્ઠું બોલવું જોઇએ...(આઇ મીન, મનમાં હોય, એ બધું બોલી નહિ નાંખવાનું !)
(વૈભવ અંધારીયા, ભાવનગર)

* ફિલ્મ 'બસંત'ના ગીતમાં 'મેરે લહેંગે મેં ઘુંઘરૂ બંધા દે, તો ફિર મેરી ચાલ દેખ લે...' અને દિલીપ કુમારે ગાયું હતું, 'મેરે પૈરોં મેં ઘુંઘરૂં બંધા દે...' તો બોલો, ઘુંઘરૂં ક્યાં લગાવવા ?
- મને આખા શરીરે ક્યાંય ઘુંઘરૂ પહેરવાનો અનુભવ નથી. કોક જાણકાર પાસેથી શીખી લેશો.
(બાલેન્દુ વૈદ્ય, વડોદરા)

* તમને અંગ્રેજી ફિલ્મો જોવી ગમે ખરી ?
- મારી સાથે કોણ ફિલ્મ જોવા બેઠું છે, એના ઉપર આધાર છે.
(પ્રતિક અંતાણી, ભાવનગર)

* બન્ને ફિલ્મો 'ડૉન'માં હૅલન અને કરીના કપૂરમાં કોનો ડાન્સ ચઢે ?
- તમે મુંબઇના છો. મલબાર હિલ અને ધારાવી વચ્ચેનો તફાવત મારે કહેવો પડે ?
(દિલીપ પટેલ, મુંબઇ)

* અશોક દવે અને સમ્રાટ અશોક વચ્ચે નામ સિવાય કોઇ સમાનતા ખરી ?
- ખરી. અમે બન્ને સમ્રાટની જેમ જીવ્યા છીએ.
(મહેન્દ્ર રણા, અંકલેશ્વર)

* તમારા મતે આઇપીઍલની બેસ્ટ ટીમ કઇ ?
- જીતી જાય એ.
(નીલેશ પઢીયાર, બોરસદ)

* યોગની માફક 'ઇન્ટરનૅશનલ ઍનકાઉન્ટર દિવસ' ક્યારે ઉજવાશે ?
- હાલમાં તાલુકા કક્ષાએ પ્રયાસો ચાલે છે.
(હસમુખ રાવલ, અમદાવાદ)

* પહેલા લગ્ન વખતે તમને કેવો અનુભવ થયો હતો ?
- એ જ કે...કેટલા આશાસ્પદો મારા સાળા બનતા રહી ગયા !
(રમિત જાદવ, વિજાપડી-અમરેલી)

* મારી જેમ હજારો વાચકો ફક્ત 'ઍનકાઉન્ટર' વાંચવા જ રવિવારનું છાપું મંગાવે છે, તો એમના કલ્યાણ ખાતર અમને રવિવારનું છાપું ડિસકાઉન્ટમાં કે ફ્રી ન કરાવી શકો ?
- દર અઠવાડીયે મને પોરબંદર આવવા - જવાનું ફ્રી કરી આપો....!
(જયદીપ ગરેજા, પોરબંદર)

* પંખો ધૂળ ઉડાડે, છતાં ધૂળ પંખાને જ કેમ લાગે ?
- ધૂળને મેલું થવું નથી હોતું, માટે.
(પાર્થ પટેલ, અમરોલી-સુરત)

* પૂર્વ પત્ની અને હાલની પત્ની-બન્ને સાથે લિફટમાં બંધ થઇ જઇએ, તો શું કરવું જોઇએ?
- 'હું હવે ત્રીજા લગ્ન કરવાનો છું,' એટલું કહીને બન્નેને 'જે શી ક્રસ્ણ' કરવા જોઇએ.
(ચિંતન પી. વ્યાસ, ધોરાજી)

* શું વ્યક્તિના લક્ષણ ઉપરથી તેના વ્યક્તિત્વની ઓળખાણ થાય ?
- ઓળખાણ થયા પછી લખ્ખણોની ખબર પડે.
(મેહૂલ કે. જોશી, ભરૂચ)

* તમે મૅરેજ-બ્યૂરો કેમ ચાલુ કરતા નથી ?
- આપણાથી કોઇને સુખી ન કરી શકાય તો વાંધો નહિ... કોઇના છોડાં કાઢી નાંખવા ન જોઇએ!
(જેમીશ ચોવટીયા, સુરત)

* દ્રૌપદીને પાંચ પતિ હતા, છતાં એ સતી કેમ કહેવાઇ ?
- આપણે સતી સીતાનો દાખલો લેવાનો.
(સોનલ ભાવસાર, નવસારી)

* સાચું સુખ ભટકવામાં છે કે અટકવામાં ?
- શહેર ગાંધીનગર હોય તો... ભટકવામાં !
(રાજેશ પટેલ, ગાંધીનગર)

* લાલુ યાદવ દેશના વડાપ્રધાન હોવા જોઇએ કે નહિ ?
- આવો સવાલ વાંચ્યા પછી તો તમે ય વડાપ્રધાન હો તો શું ફરક પડે ?
(હિમાંશુ ચાવડા, રામકુવાભંકોડા)

* તમારી સૅન્સ ઑફ હ્યુમર આટલી સરસ છે, તો તમે 'ગુજરાત સમાચાર'ની ટીવી-ચૅનલ પર 'ઍનકાઉન્ટર વિથ અશોક દવે' કેમ ચાલુ કરતા નથી ?
- એ લોકોને હ્યૂમર શું છે, એની ખબર પડે છે માટે....!
(હર્ષદ દેસાઇ, અમદાવાદ)

* તમને હજી સુધી તો ડિમ્પલ મળી લાગતી નથી. તેને બદલે તમને 'ડિમ્પલ સ્કૉચ વ્હિસ્કી' આપીએ, તો ચાલે ?
- તમે બૉટલ ખાલી આપવાના છો કે ભરેલી, એ નથી લખ્યું...બાકી ડિમ્પલ તો ધાંયધાંય ભરેલી છે.
(નૈમેષ સિધ્ધપુરા, મૅલબૉર્ન-ઑસ્ટ્રેલિયા)

* હજારો કી.મી. દૂર રહેલા ગ્રહો માણસનું શું બગાડી શકે ?
- એક પ્રશ્ન પૂછવાના પાંચસોરૂપીયા છે. અમે કોઇ આલતુફાલતુ જ્યોતિષી નથી.
(સતીષ ખેની, સુરત)

* જૂનાગઢનું તાપમાન બહુ વધી જાય છે, તો શું કરવું ?
- ઘટે એની રાહ જોવી.
(નિધિ ભૂત, જૂનાગઢ)