19/10/2014

ઍનકાઉન્ટર : 19-10-2014

* સ્ત્રીની સલાહ ઊલટી માનવાથી ફાયદો થાય છે... સાચું ?
- મનમોહનને પૂછો.
(રમેશ સુતરીયા - ટ્રોવા, મુંબઇ)

* તમે સાચેજ 'વર્સાચી'નું પર્સ લીધું ?
- ના. ખોટેખોટું લીધું.
(ચંદ્રકાંત બગડીયા, પૂણે- મહારાષ્ટ્ર)

* 'પીકે'ના પોસ્ટર દ્વારા આમિર ખાન શું સંદેશો આપવા માંગે છે ?
- હી હૅઝ નથિંગ ટુ હાઇડ !
(જીતેન્દ્ર કેલા, અમદાવાદ)

* મોદી સ્ટેજ પર આવે ત્યારે શ્રોતાઓ 'મોદી... મોદી...'ની બૂમો કેમ પાડે છે?
- રાહુલબાબા આવે ત્યારે આવી બૂમ પાડવાથી બા ખીજાય માટે.
(સાગર સુરતી, ફૉર્ટ સોનગઢ)

* 'કૉમેડી વિથ કપિલ'માં તમને જોવા છે...
- પુરૂષો સ્ત્રી બને, એ વાતની મને ચીતરી ચઢે છે.
(અનુરાગ મજમુદાર, વડોદરા)

* ફરાળી ભેળ, ફરાળી ઢોંસા, ફરાળી પિત્ઝા... હવે ?
- ફરાળી મગજ... ફરાળી લોહી... ફરાળી હૃદય...
(ડૉ. મનોજ કે. ખત્રી, વડનગર)

* તમારીદ્રષ્ટિએ જીવનની સુખદ સ્થિતિ કઈ ? પરણ્યા પહેલાની કે પછીની ?
- આ સવાલ હું કુંવારો હોઉં, ત્યારે પૂછવો.
(મુસ્તફા દાહોદવાલા, અમદાવાદ)

* મંદિરમાં જઈને ઘંટ કેમ વગાડાય છે ?
- આજુબાજુના ભક્તોને આપણા આવવાની જાણ કરી શકાય.
(મેહુલ ઠાકોર, દેસાઇપુરા- બાયડ)

* કોઇ સુંદર છોકરી તમારો મોબાઇલ નંબર માંગે તો આપો ?
- આપું છું, પણ પછી ફોન એમની મમ્મીઓ કરે છે.
(જયમિન ભટ્ટ, અમદાવાદ)

* તમારા જેવા મોટા ગુજરાતી હાસ્ય લેખકો આજની પેઢીમાં તો જોવા નથી મળતા. તમારા પછી આ વારસો કોણ સંભાળશે ?
- મને ય એ જ ચિંતા છે. ચલો, હું આવતી પેઢી સુધી ખેંચી નાંખુ છું.
(અવનિ શાહ, મુંબઈ)

* પુરૂષની જીંદગીમાં સ્ત્રીનું મહત્ત્વ શું છે ?
- એકાદ-બેની મને ખબર ન હોય.
(માસ્ક પટેલ, અમદાવાદ)

* સ્વિમિંગ કોસ્ય્ચૂમમાં તમને કોણ વધારે ખૂબસુરત લાગી ? અક્ષય કુમારની સાસુ કે અશોક દવેની સાસુ ?
- અમારામાં પરસ્ત્રી માતા સમાન ગણાય છે, પરસાસુ નહિ.
(રેણુ દેવનાણી, અમદાવાદ)

* મારે નામ બદલવાનો વિચાર છે. આપનું કોઇ સૂચન ?
- 'વિપુલ'ને બદલે 'ફળફૂલ ચુડાસમા' કરી નાંખો. નામથી તો મહેંકશો.
(વિપુલ બી. ચુડાસમા, ભાવનગર)

* કોંગ્રેસની હાર માટે રાહુલ ગાંધી જવાબદાર નથી.... !
- રાહુ...!!!! નામ કંઇ સાંભળ્યું હોય એવું લાગે છે. શું આ ભ'ઇ કોઇ બંધ પડેલી મિલના કામદાર છે ?
(ડૉ. ભાલચંદ્ર હાથી, ગાંધીનગર)

* એક કૉલમ 'રવિવારની સાંજે' કેમ રાખી ન શકાય ?
- આ લોકો તો આ કૉલમે ય બંધ કરવાના પ્લાનમાં છે.
(નાદિશાહ ભૂલાણી, મુંબઇ)

* શુધ્ધ પ્રેમની વ્યાખ્યા શું ?
- મેં વ્યાખ્યાઓ શોધવામાં ટાઇમ નહોતો બગાડયો.
(ડી. વી. પરમાર, સંખેડા)

* નારી એટલે શક્તિ ને પુરૂષ એટલે સહનશક્તિ. તમે સહમત ખરા ?
- સહેજ પણ નહિ. પુરૂષ એટલે શક્તિ અને પુરૂષ એટલે જ સહનશક્તિ.
(ડૉ. રોહિત વેકરીયા, વલ્લભ વિદ્યાનગર)

* 'કીક' જેવી ફિલ્મો રૂ. ૨૦૦-કરોડની કમાણી કરે, એમાં પ્રેક્ષકોનું લૅવલ ક્યાં આવ્યું ?
- એ લેવલને 'કીક' વાગી કહેવાય !
(જયેશ અંતાણી, ભાવનગર)

* પ્રેમ ન સમજી શકાય એવી વાત છે, પણ બધાના માથે લગ્નનું ભૂત કેમ સવાર હોય છે ?
- ચૂડેલ મેળવવા.
(ધ્રુવ પંચાસરા, વીરમગામ)

* તમને આટલા બધા જવાબો આવડે છે, તો 'કૌન બનેગા મહાકરોડપતિ'માં કેમ નથી જતા ?
- ત્યાં તો બુધ્ધિવાળા જવાબો આપવા પડે છે.
(પારૂલ સુનિલ ગઢીયા, રાજકોટ)

* સ્ત્રીઓ માથામાં તેલ તો પોતાના ઘરનું નાંખે છે, એમાં તમને શું વાંધો છે ?
- એવું ચીંકણું માથું જોવું અમારે પડે છે, એમને પોતાને નહિ.
(કાંતિલાલ ખંડોર, મુંબઇ)

* સ્ત્રીને કેવી રીતે મનાવાય ?
- એટલા બધા ખરાબ દહાડા આવી ગયા છે ?
(ભાવિક રાઠોડ-પલાડી- વિસનગર)

* કહે છે કે ઘડપણ ભૂંડું હોય છે. તમે સુઉં કિયો છો ?
- આવે પછી કહું.
(જીયા પટેલ, ભાવનગર)

* પરદેશમાં ક્રિકેટરોને પત્ની/પ્રેમિકાને સાથે લઈ જવા ઉપર પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ. સુઉં કિયો છો ?
- ભ'ઇ, લઇ જવા દો ને... ત્યાં બીજી પાંચને પત્ની બનાવે, એના કરતાં સાથે થર્ડ-અમ્પાયર સારો.. આઇ મીન, સારી !
(પરેશ અંતાણી, રાજકોટ)

* પહેલા એવું કહેવાતું કે, 'ધોતીયાં ઢીલા થઇ ગયા...' હવે જીન્સના જમાનામાં શું કહેવું ?
- ધોતીયાં હજી ઢીલાં નથી થયા... જીન્સ કરતાં ધોતીયું મોંઘું આવે છે.
(ચિત્તરંજન વરીયા, ગાંધીનગર)

* તમને કદી નૅગેટીવ આનંદ આવે છે ખરો ?
- હા, સ્પૅનની બુલ-ફાઇટમાં જ્યારે બુલ બુલફાઇટરને શિંગડા વડે રહેંસી નાંખે છે, ત્યારે હું રાજી થઇ જઉં છું. બુલના શરીરમાં ખૂંપેલો એક એક ભાલો મને વાગ્યો હોય, એવું દુઃખ થાય છે.
(પરીંદા મનોહર પરીખ, વડોદરા)

* અંગત જીવનમાં તમારી હ્યૂમર બધા સમજી શકે છે ખરા ?
- હા. એક દોસ્તના ડૉક્ટર-પત્ની મારા માટે કૉફી બનાવી લાવ્યા. મેં કીધું, 'સૉરી, મને ડાબી બાજુ નાકાવાળો કપ જ ફાવે છે.' મૂંઝાઇ ગયા. ઠેઠ બીજે દિવસે ફોન આવ્યો કે, 'મજ્જાક કરતા'તા ને ? હું આખો દિવસ ઘરમાં ડાબી બાજુ નાકાવાળો કપ શોધતી રહી... એ તો તમારા ભાઇએ કીધું કે, 'દાદુ, મજાક કરે છે...' બસ ને ...?
(પૂર્વી ક્ષિતિજ શાહ, અમદાવાદ)

17/10/2014

'ઉપકાર' ('૬૭) - Part 01

મિસ્ટર ભારતની ફિલ્મ ઉપકાર
- કસમેં વાદેં પ્યાર વફા સબ, બાતેં હૈં બાતોં કા ક્યા...?

ફિલ્મ : 'ઉપકાર' ('૬૭)
નિર્માતા : હરકિશન મીરચંદાણી
દિગ્દર્શક : મનોજ કુમાર
સંગીત : કલ્યાણજી-આણંદજી
ગીતકાર : ઇંદિવર
રનિંગ ટાઇમ : ૧૭૫-મિનિટ્સ/૧૮ રીલ્સ
થીયેટર : રૂપમ (અમદાવાદ)
કલાકારો : મનોજ કુમાર, આશા પારેખ, પ્રાણ, પ્રેમ ચોપરા, કન્હૈયાલાલ, ગુલશન બાવરા, સુંદર, મોહન ચોટી, ડૅવિડ, અસિત સેન, કામિની કૌશલ, ટુનટુન, મદન પુરી, કૃષ્ણ ધવન, મનમોહન કૃષ્ણ, અરૂણા ઈરાની, માસ્ટર મહેશ, મેહમુદ જુનિયર, રામમોહન, મનમોહન અને ઇંગ્લિશ અભિનેત્રી કેટરીના કિંગ.




ગીત
૧. દીવાનોં સે યે મત પૂછો, દીવાનો પેં ક્યા ગૂઝરી હૈ... - મૂકેશ
૨. મેરે દેશ કી ધરતી સોના ઊગલે ઊગલે હીરેમોતી... - મહેન્દ્ર કપૂર
૩. હર ખુશી હો વહાં, તૂ જહાં ભી રહે, જીંદગી હો વહાં... - લતા મંગેશકર
૪. ગુલાબી રાત ગુલાબી, ગુલાબી રાત કી હર બાત.... - આશા ભોંસલે
૫. આઇ ઝૂમ કે બસંત.... - આશા ભોંસલે, મહેન્દ્ર કપૂર, મન્ના ડે
૬. કસમે વાદેં પ્યાર વફા સબ, બાતેં હૈં બાતોં કા ક્યા... - મન્ના ડે
૭. પીલી પીલી સરસોં ફૂલી... - આશા, શમશાદ, મહેન્દ્ર, સુંદર, મોહન ચોટી
૮. યે કાલી યે કાલી રાત હૈ કાલી (બે પાર્ટમાં)... - મુહમ્મદ રફી
ગીત ૧: કમર જલાલાબાદી, ગીત ૨-૩ : ગુલશન બાવરા ગીત ૪,૬,૮ ઇંદિવર અને ગીત ૫ : પ્રેમ ધવન.

ફિલ્મફૅર બેસ્ટ ફિલ્મ : ઉપકાર
બેસ્ટ ડાયરેક્ટર : મનોજ કુમાર
બેસ્ટ સહાયક અભિનેતા : પ્રાણ
બેસ્ટ સ્ટોરી રાઇટર : મનોજ કુમાર
બેસ્ટ ડાયલોગ રાઇટર : મનોજ કુમાર
બેસ્ટ લિરીસિસ્ટ : ગુલશન બાવરા
(મેરે દેશ કી ધરતી માટે)

ટ્રેજી-કૉમેડી એ વાતની છે કે, આ જ ફિલ્મને ભારત સરકારનો ઇ.સ. ૧૯૬૭-ની સાલની બીજા નંબરની શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો ઍવૉર્ડ મળ્યો, પણ પહેલા નંબરે કોઇ ફિલ્મને ઍવૉર્ડ નહિ. બહુ ઓછાને ખબર હશે કે, ભારત સરકાર એવી ફિલ્મોને 'શ્રેષ્ઠ ફિલ્મો'ના ઍવૉર્ડ્સ આપે છે, જેમાં સરકારને કાંઈ સમજ ન પડી હોય. વિશ્વાસ ન આવતો હોય તો આજ સુધી સરકારે ઘોષિત કરેલી શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદી જુઓ....ઊંઘમાં બી જવાશે કે, આ શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ હતી ?

મૂળ તો રાજેશ ખન્નાને આ ફિલ્મ 'ઉપકાર' માટે સાઇન કરવામાં આવ્યો હતો, પણ એ જ તબક્કામાં એ, યુનાઇટેડ પ્રોડયુસર્સ અને ફિલ્મફૅર આયોજીત ઑલ ઇન્ડિયા ટૅલેન્ટ કૉન્ટેસ્ટ જીતી ગયો, એટલે મનોજ કુમારે એને પડતો મૂક્યો. રાજેશ ખન્નાએ ક્યા રોલ માટે મનોજે પસંદ કર્યો હતો, જાણો છો ? એને બદલે લેવાયેલા પ્રેમ ચોપરાના રોલ માટે. (તો જીવ્યો ત્યાં સુધી ખન્નો હીરોને બદલે ધર્મેન્દ્ર જેને ''કૂત્તેએએએ...'' કહે છે, એવા વિલનના રોલ કરવા કરતો હોત!) મનોજ કુમારની જેમ સુનિલ દત્તે પણ આવું બીજું પાપ કર્યું હતું, અનુક્રમે ફિલ્મ 'રોટી, કપડા ઔર મકાન' અને ફિલ્મ 'રેશમા ઔર શેરા'માં અમિતાભ બચ્ચનને 'શોલે'ના સામ્ભા જેવો ફાલતુ રોલ આપીને ! એ વાત જુદી છે કે, ''તો ય'' બચ્ચન આખરે સુપર સ્ટાર થઇને રહ્યો. બચ્ચન પણ પછી આખી જીંદગી સુનિલ દત્ત કે મનોજ કુમાર સાથે બોલ્યો નથી.

મનોજે પોતે લખેલી વાર્તા કંઇક આવી હતી : એક નાનકડા ગામનો કિસાન મનોજ કુમાર તેના નાના ભાઈ પ્રેમ ચોપરાને વધુ અભ્યાસાર્થે પરદેશ મોકલે છે, જે પાછો આવીને ઘરનો જ ઘાતકી થઇ મનોજ પાસે ઘરની જમીન-જાયદાદમાં ભાગ માંગે છે. દરમ્યાનમાં ૧૯૬૫-માં પાકિસ્તાન સામે આપણું યુદ્ધ ફાટી નીકળતા મનોજ ખેડુત મટીને સૈનિક બનીને યુધ્ધમાં જતો રહે છે, એનો લાભ લઇને પ્રેમ ચોપરા એના કાકા મદન પુરીના સાથમાં ડ્રગ્સ વેચવાના કાળા ધંધામાં પડીને મનોજની મિલ્કત આંચકી લેવાના પેંતરા રચે છે. મનોજ યુદ્ધનો હીરો બનીને વિજય સાથે પાછો આવે છે અને મનોજના બનેવી દ્વારા પ્રેમ ચોપરાને પોલીસમાં પકડાવી દે છે. પ્રેમને પસ્તાવો થતા એ પણ મોટા ભાઇ મનોજના પગલે આદર્શ ભારતીય બનવાનું સ્વીકારી લે છે. આ ફિલ્મના કેટલાક લૅન્ડમાર્કસ પણ થયા. એક તો ૧૯૬૭-માં રીલિઝ થયેલી તમામ ફિલ્મો કરતા સૌથી વધુ ધંધો 'ઉપકારે' કર્યો. એ વખતના લોકપ્રિય વડાપ્રધાન સ્વ. લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીએ મનોજની અગાઉની ફિલ્મ 'શહીદ' જોયા પછી મનોજને 'જય જવાન, જય કિસાન' સૂત્ર ઉપર દેશભક્તિની કોઇ ફિલ્મ બનાવવાની શીખ આપી ને મનોજે પહેલી વાર પોતે દિગ્દર્શક બનીને એની આવનારી ફિલ્મોમાં પોતાને માટે 'મિસ્ટર ભારત'નો સ્વલિખિત ઇલ્કાબ પહેરી લીધો. આશા પારેખ પાસે મનોજ કુમારે એક ડૉક્ટરના રોલમાં પરિવાર નિયોજનનો પ્રચાર કરાવ્યો. ખૂંખાર વિલન પ્રાણે પહેલી વાર ખલનાયકી છોડી, તે આ ફિલ્મના મશહૂર 'મલંગ ચાચા'ના રોલથી. એક સમયની હીરોઇન કામિની કૌશલ આ ફિલ્મથી માત્ર મનોજની નહિ, બાકીના તમામ હીરોલોગની પર્મેનૅન્ટ માં બની ગઈ. (કામિનીનું વૃધ્ધત્વમાં 'આ ઉંમરે' મા બનવું કેવળ 'ફિલ્મી' મા સમજવું : સમજાવટ પૂરી)

મૂળ નામ 'હરિકૃષ્ણગીરી ગોસ્વામી' ધરાવતા મનોજ કુમાર અફ કૉર્સ... બે-ચાર ફિલ્મો પૂરતો ખૂબ સારો દિગ્દર્શક હતો. (મારા આ નિવેદનમાં સુધારો કરીને 'બે-ચાર'ને બદલે 'બે-ત્રણ' વાંચવું. એની પ્રણામયોગ્ય ફિલ્મો, 'ઉપકાર,' 'પૂરબ ઔર પશ્ચિમ' અને 'શોર'. (જન્મ તા. ૨૪ જુલાઇ, ૧૯૩૭.... જ્યાં આતંકવાદી ઓસામા બીન લાદેન મરાયો, એ પાકિસ્તાનના ઍબોટાબાદમાં મનોજ જન્મ્યો હતો... મનોજની બાકીની ફિલ્મો જોયા પછી કોઇ કહે છે, ઍબોટાબાદમાં એક લાદેન મરાયો ને બીજો જન્મ્યો...!) મનોજ કુમાર દિલ્હી યુનિવર્સિટીની હિંદુ કૉલેજનો ગ્રેજ્યુઍટ છે. મનોજ દિલીપ કુમારની આંધળી નકલ કરીને ન તો મનોજ બની શક્યો, ન દિલીપ ને ન ખાલી કુમાર. નહિ તો એ કોઇ ખોટો 'ઍક્ટર' નહતો. થોબડા ઉપર બબ્બે મિનિટે હાથ મૂકી દેવાથી દિલીપ કુમાર ન બનાય, એનું ભાન તો આજ સુધી નથી પડયું, પણ આવી હવા ભરાઇ ગયા પહેલાની ફિલ્મોમાં એ માત્ર હીરો જ નહિ, 'ઍક્ટર' તરીકે પણ બહુ ગ્રેટ નહિ, તો ય સારો હતો. દેખાવડો તો ખૂબ હતો. દિગ્દર્શક એના કહેવા મુજબ ચાલે એવો ન હોય ને પોતે સારો હોય તો મનોજ પાસેથી ઉત્તમ કામ લઈ શકવાનું સામર્થ્ય મેળવી શકે, એનો દાખલો મનોજની અગાઉની અનેક ફિલ્મોમાંથી મળ્યો છે. ફિલ્મ 'નીલકમલ,' 'આદમી,' 'પૂનમ કી રાત', 'વો કૌન થી ?', 'બેદાગ', 'હરિયાલી ઔર રાસ્તા', 'અનીતા' કે 'દો બદન' જેવી ફિલ્મોના દિગ્દર્શકો એને ડાયરૅક્શનમાં માથું મારવા દે એવા ન હોવાથી, એ ફિલ્મોમાં હૅન્ડસમ મનોજ ઍક્ટર તરીકે પણ બાકાયદા સારો બન્યો હતો. પણ પેલી 'બે-ત્રણ' ફિલ્મોમાં એણે અજબના કરતબ બતાવ્યા, એમાં એ પોતાને ભારતના મહાન દિગ્દર્શકોની હરોળમાં મૂકવા માંડયો એમાં, એણે જ બનાવેલી બાકીની તમામ ફિલ્મો ફક્ત કચરા છાપ નહિ, ભયાનક દુર્ગંધ મારે એવા કચરાછાપ બની. યાદ કરો મનોજે છેલ્લે છેલ્લે બનાવેલી ફિલ્મો.... 'ક્રાંતિ,' 'કલાર્ક', 'પૅઇન્ટર બાબુ,' 'સંતોષ,' 'કલીયુગ ઔર રામાયણ'.... એ તો કોઇએ નામ પણ સાંભળ્યું નથી કે, મનોજે એની છેલ્લી ફિલ્મ 'મૈદાન-એ-જંગ' બનાવી હતી. એ જીવિત છે અને આ લેખ વાંચતી વખતે ઘરનું છોકરૂં ડરી ન જાય, એટલા માટે એવું હિમ્મત કરીને લખી નાંખ્યું છે કે, એ એની છેલ્લી ફિલ્મ હતી. નહિ તો, 'ભલું પૂછવું... હજી ૨૦-૨૫ ફિલ્મો બનાવી નાંખે તો ઘર ઘરની બાઓ કેવી ખીજાય ?'

પણ મહાન દિગ્દર્શકની પાછલી અવસ્થાની આટલી બધી ફિલ્મો ફલૉપ જવા માંડી, એમાં મનોજ દારૂની અંધાધૂંધ લતે ચઢી ગયો, એને રોકવા પત્ની શશી ગોસ્વામીએ ધમકી આપી કે, ''હવે છોડ...નહિ તો હું પીવા માંડીશ...'' મનુને ભાવતું મળી ગયું. ''ખૂબ ગૂઝરેંગી જબ મિલકે બૈઠેંગે દીવાને દો'' મુજબ, પછી તો બન્ને સાથે પીવા માંડયા, તે એટલે સુધી કે, પીતા પીતા હોઠ દુઃખવા આવતા હશે એટલે મનોજ રોકાઇ જતો, પણ શશીનું પીવાનું અખંડ જ્યોતની જેમ ઝળહળતું રહેવા માંડયું. કમનસીબી એ હતી કે, હવે મનોજ પત્નીને હાથ જોડવા માંડયો કે, 'પીવાનું બંધ કર...' આ વાતમાં પછી આગળ શું થયું, એની માહિતી આપણા સુધી પહોંચી નથી. (આપણે ઇચ્છીએ કે, બેમાંથી એકે તો હવે છોડયું હશે. બન્નેના છોડવાની પ્રાર્થના ન કરાય...આપણે એમના ઘેર જઇએ તો ખાલી મોંઢે પાછા આવવું પડે!... સુઉં કિયો છો ?)

અગાઉ ફિલ્મ 'ભાઇ ભાઇ'નો મારો રીવ્યૂ વાંચીને, આશા પારેખના સગા કાકાની અમદાવાદમાં રહેતી દીકરી 'ટીના તિજોરીવાલા'નો મારા ઉપર ફોન આવ્યો હતો કે, આશા પારેખના પિતા અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારના પિરાણા ગામે રહેતા હતા, તે હકીકતદોષ છે. એ લોકો ભાવનગર પાસેના મહુવા ગામના છે. એમની વાત સાચી છે. ઇન્ટરનૅટ પર 'વિકીપીડિયા' કે 'આઇએમબીડી' પર મળતી તમામ માહિતીઓ સાચી હોય જ, એવા ભ્રમમાં રહેવા જેવું નથી.

આશા પારેખ બેશક એના જમાનાની ખૂબ અસરકારક ફિલ્મો કરી ગયેલી અભિનેત્રી હતી. એ ખેલદિલ વ્યક્તિ છે. વર્ષો પહેલા, સુરતના એક પ્રોગ્રામમાં અમે બન્ને સ્ટેજ પર સાથે હતા, ત્યારે મારા પ્રવચનમાં મેં આશા પારેખને લક્ષ્યમાં રાખીને કેટલીક હળવી ગમ્મતો કરી હતી. (હાસ્યલેખકો કદી કોઇને ઉતારી પાડવાની મજાકો તો ન જ કરે !) ફંકશન પત્યા પછી મેં એમને પૂછ્યું હતું કે, 'મારી મજાકોથી માઠું નથી લાગ્યું ને ?' તો એમણે પૂરી ખેલદિલીપૂર્વક કહ્યું હતું, "No no... it was enjoyable... Everything in humor goes well with me."

પણ ફિલ્મનગરીમાં બધા એનાથી ખુશ નથી. સૌથી પહેલા ફિલ્મ 'દો બદન'માંથી પોતાનો રોલ આશાએ ટૂંકો કરાવી નાંખ્યો હોવાના આરોપ હેઠળ સિમી ગ્રેવાલે ફરિયાદ કરી. ત્યાર પછી લક્ષ્મી છાયા નામની ગુજરાતી નાગર સ્વર્ગસ્થ અભિનેત્રીએ ફિલ્મ 'મેરા ગાંવ મેરા દેશ'માંથી પોતાનો રોલ ટુંકો કરાવી દેનાર આશાને માફ નહોતી કરી ને છેલ્લે અરૂણા ઇરાનીએ ફિલ્મ 'કારવાં'માં ફરિયાદ એ જ કરી. એ ત્રણેના જવાબોમાં આશા પારેખનો બચાવ સાચો લાગે છે કારણ કે, આશાના કહેવા મુજબ, (૧) સિમીને ફિલ્મ 'દો બદન' માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો ઍવૉર્ડ મળ્યો. (૨) લક્ષ્મી છાયાનો, 'માર દિયા જાય કે છોડ દિયા જાય' ગીત અન્ય ગીતો કરતા વધુ મશહૂર થયું છે અને (૩) ગણી જુઓ....'કારવાં'માં આશા કરતા અરૂણાના ગીતો વધારે છે.

આશા પારેખ રાજ કપૂર અને દિલીપ કુમારને બાદ કરતા દેવ આનંદ ઉપરાંત તત્સમયના તમામ મોટા અને ઈવન સામાન્ય હીરો સાથે બરોબરની ભાગીદારીમાં આવી. એની રાજેશ ખન્ના સાથેની ફિલ્મો ગણો, ધર્મેન્દ્ર, જીતેન્દ્ર, સુનિલ દત્ત, વિશ્વજીત, પ્રદીપ કુમાર કે જૉય મુકર્જી સાથે કેટલી બધી સફળ ફિલ્મો કરી. એક ઍક્ટ્રેસ તરીકે ખૂબની વાત એ હતી કે, ઑલમોસ્ટ તમામ ફિલ્મો હીરોઇન ઉપર આધારિત હતી, અથવા હીરોઇન ઉપર પણ ! છેલ્લે છેલ્લે દહાડા ખરાબ આવ્યા હશે કે, સુનિલ દત્ત સાથેની ફિલ્મ 'ભાઇ ભાઇ' જેવી ફિલ્મોમાં એક ઍકસ્ટ્રા જેવો રોલ કરીને ફિલ્મનગરીને સલામ કરી દીધી. પ્રેમ ચોપરાએ હમણાં પોતાની આત્મકથા, 'પ્રેમ નામ હૈ મેરા...પ્રેમ ચોપરા' પ્રકાશિત કરી, ત્યારે મનોજ કુમારે ખાસ ઉપસ્થિતિ આપી હતી. ફિલ્મ 'શહીદ'ના વખતથી આ બન્ને ઉપરાંત મનોજની ફિલ્મોમાં પ્રાણ, મદન પુરી કે કામિની કૌશલ બેશક હોય. વર્ષો પહેલા ફિલ્મ 'ક્રાંતિ'ના આઉટડોર શૂટિંગ વખતે મુંબઇના ગોરેગાંવ પાસેના તુલસી લૅક પાસેના શૂટિંગમાં હું મારા પત્ની સાથે મનોજ કુમારને મળ્યો, ત્યારે શશી કપૂર, ગીતકાર સંતોષ આનંદ અને કૉમેડિયન બિરબલ પણ હતા. એક વ્યક્તિ તરીકે અદ્ભૂત મનોજ કુમારે અમને દોઢ બે કલાક બેસાડી અનેક વાતો કરી. એ જ દિવસે એક ગુજરાતી છાપાના તંત્રી સ્વ. રમણલાલ શેઠ ગૂજરી ગયાના સમાચાર મને મનોજે આપ્યા હતા. (ઊલટી ગંગા!...પત્રકારને સમાચાર વાંચક આપે !!)

મૂળ ફિલ્મની વાતો કરતા કરતા કલાકારોની માહિતીમાં જગ્યા વધુ વપરાઇ ગઇ, એટલે ફિલ્મ 'ઉપકાર' વિશે આવતાં અંકે લખીશું.

(સીડી સૌજન્ય : હરેશ જોશી-વડોદરા)

15/10/2014

ઝાડુનગરી સે આયા હૈ કોઈ ઝાડુગર....

પ્રામાણિક છું. વાઈફ સારી મળી છે, એટલે દાવો કરી શકું છું કે, આજ સુધી મેં ઘરમાં કે રસ્તા ઉપર કદી ય ઝાડુ માર્યું નથી. આપણું એ કામ જ નહિ. પણ જમાનો ખરાબ આવ્યો છે. અખબારોમાં ફોટા પડાવવા કે ટીવી પર ચમકવા માટે મોટા માણસો હાથમાં ઝાડુ લઈને દેશની સેવા કરી હોવાનો ગર્વ કરે છે.

''અસોક, આમ ઊભા સુઉં રિયા છો...? બજારમાં જઈને એક ફગીયો (ઝાડુ) લિ આવો અને આપણા નારણપુરા ચાર રસ્તે ઊભા રઈને ઝાડુ મારવા માંડો...'' સજન મૂળ ઈસ્ટ આફ્રિકાથી આયાત કરેલી પત્ની હોવાથી ત્યાં ઝાડુને 'ફગીયો' કહે છે. અમારા નોકરો ય 'ફગીયો' બોલતા થઈ ગયા છે. બધાને સ્વાહિલી આવડે નહિ, એટલે વાઈફ મહેમાનોના દેખતા મને કહી શકે, ''અસોક, આંઇ ફંગુસા બાકી રય ગીયા છે. ફંગુસા કરી લિયો.'' ભોળા મેહમાનો એમ સમજે કે, આ રૂમમાં પરફ્યૂમ છાંટવાનું રહી ગયું છે, પણ 'ફંગુસા' એટલે જમીન પર આપણે ભીનાં પોતાં (mop) મારીએ છીએ, એ....! (સોરી, 'આપણે' નહિ... 'હું'!)

આજકાલ ટીવી અને અખબારોમાં ઝાડૂ મારતા ફોટા પડાવવા સ્ટેટસ બની ગયું હોવાથી, મારા વિકાસ માટે પત્નીએ મને હાથમાં ઝાડુ પકડીને વિકાસના માર્ગે ચાલી નીકળવાની હાકલ કરી. હાથમાં બ્રીફકૅસ લઈને હું અનેકવાર નીકળ્યો છું, પણ એના ફોટા પાડીને છાપવાની એકેય છાપાએ પહેલ કરી નથી. આ વખતે તો દેશની પ્રતિષ્ઠાનો સવાલ હતો, એટલે ઝાડુ પકડવું પડે એમ હતું. એકલેએકલું ઝાડું લઈને રસ્તા ઉપર ફરી વળીએ તો પ્રજા મને હું જેવો દેખાઉં છું એ જ સમજે... આઈ મીન, ધંધાદારી ઝાકવાળો. પણ બીજા હાથમાં દૂધની કોથળી-બોથળી રાખીને ભલે ને તમે સીજી રોડ ઉપર ઝાડું-પોતાં મારવા જાઓ, વટેમાર્ગુઓમાં એ છાપ પડે કે, ''સાહેબ એક હાથે દેશની સેવા કરી રહ્યા છે ને બીજા હાથે વાઇફની!''

વાઈફનો પ્લાન ખોટો નહતો. આ જ એક તક હતી છાપામાં આપણો ફોટો છપાવવાની. કોઈ નહિ ને, 'અશોક દવે'ના હાથમાં ઝાડુ? વાતો તો મારા ય ગળે ઊતરતી નથી, પણ સવાલ દેશની સેવાનો હતો, એટલે ના પડાય એવું નહોતું. અલબત્ત, કોઈ મારી પાસે હા પડાવવા ય નહોતું આવ્યું, પણ આ એક તક હતી કે, વડાપ્રધાનશ્રીની હાકલને ઝીલવા રોડ પર ઊભા ઊભા ઝાડુ મારો, તો પૉસિબલ છે, એકાદ છાપામાં ફોટો આવી જાય! મારા એવા કોઈ લખ્ખણ નથી કે, વર્ષો પછી બેસણાંની જા.ખ. સિવાય અન્ય કોઈ 'સારા' કામ માટે મારો ફોટો છાપામાં આવે.

અને મારો નિયમ કે, જે કામ કરવું તે પૂરી નિષ્ઠાથી કરવું. ઝાડુ મારવું, એ ય કોઈ ઝાડુ મારવાના ખેલ નથી. એમાં ય બાઝુઓમાં જોર, આવડત, કૂનેહ, દેશ માટે મરી ફીટવાની તમન્ના અને સારા માઈલું ઝાડું હોવું જોઈએ... (આ બધું હોય ને સામે ટીવીવાળો ઊભો ન હોય તો, આમાંનું કાંઈ કરવાની જરૂરત નથી, યારોં!) તેમ છતાં ય, નારણપુરા ચાર રસ્તે પહોંચ્યા પછી આવડતના અભાવે ઝાડુ ઊંધું પકડાઈ ન જાય કે સામેની ફૂટપાથ પર જઈને કોઈ પાનવાળાને પૂછવા જવું પડે કે, ''ઍક્સક્યુઝ મી... શું ઝાડુ ક્રિકેટના બેટની માફક પકડવાનું હોય?''

પરિણામે, યુધ્ધે ચઢતા પહેલા સિપાહી ઘેર બેઠા ખાટલા સામે તલવારો વીંઝવાની પ્રૅક્ટિસ કરી લે, એમ મેં ઘરમાં પ્રેક્ટીસ શરૂ કરી. ચહેરા પર સચિન તેંડુલકર જેવા સ્માઈલ અને હાથમાં ઝાડુ સાથે સાથે મેં સૅલ્ફી પર ફોટો પાડી જોયો. ફોટો સરસ આવ્યો હતો. ૩૬-યુધ્ધો જીતી ચૂકેલો કોઈ ઘાયલ સમ્રાટ રણભૂમિને બદલે બંધ પડેલી મિલના ઝાંપે હાથમાં ખાખી કપડાં પહેરીને લાકડાના ડંડા સાથે ગર્વભેર ઊભો હોય, એવો પ્રભાવશીલ હું લાગતો હતો. મારા તો દરેક ફોટા આવા સરસ જ આવે છે. પણ એકલા સુંદર લાગવાથી ઝાડુજગતમાં તમારું નામ થતું નથી. આવડત પણ જોઈએ. સાવરણા અને ઝાડુ વચ્ચે તફાવત હોય છે. સાવરણો ઢીંચણ પર વળી, જમીન પર એક હાથે ફરકફરક ફેરવવાનો હોય છે, પણ નીચે કચરો હોવો જોઈએ. વળી, એક હાથ ડાબે ને બીજો જમણે ફેરવીને સાવરણો મારી શકાતો નથી. કહે છે કે, એક જ દિશામાં સાવરણો ફરવો જોઈએ., એટલું જ નહિ, વાળેલા કચરાનો એક ઢગલો બનતો જવો જોઈએ. અહીં દસ ઢગલા ને પેણે પચ્ચી ઢગલા કરી મૂકવા, એ સફાઈનું ઉત્તમ ઉદાહરણ મનાયું નથી.

કમનસીબે, ઝાડુ બેઠા બેઠા ને સાવરણો તદ્દન ઊભા ઊભા મારી શકાતો નથી. સાવરણો તમારું ગુમાન સાચવી શકતો નથી, જ્યારે ઝાડુમાં તમે પાણી-પુરી ખાતા હો, એવા ટટ્ટાર બૉડીએ સ્વચ્છતા અભિયાનમાં જોડાઈ શકો છો. સાવરણા કરતા ઝાડુમાં ફોટા ય સારા આવે છે. આપણે ફિલ્મ 'મિલન'ના સુનિલ દત્ત જેવા કોઈ નાવના ખલાસી હોઈએ, એવા સસ્મિત વદને ગીત ગાતા ગાતા ઝાડુ મારી શકીએ છીએ. બન્નેમાં શરીરનો આકાર એક જ રહે છે. પેલામાં નીચે પાણી હોય ને આમાં કચરો હોય, એટલો જ ફરક.

લોકલ ટીવીવાળા આવશે, એની બાતમી પરથી હું મારા ઘરની નીચે શાકવાળાની દુકાન પાસે હાથમાં ઝાડુ લઈને ઊભો રહ્યો. મને જોઈને એને શું ય ઝનૂન ચઢ્યું હશે કે, અંદરથી એ સડેલા શાકભાજીનો કોથળો લઈ આવ્યો અને મારા પગ પાસે ઠાલવી દીધો. આડે-દિવસે કોથમિર-મરચાં ય મફતમાં નહિ આપનાર શાકવાળાએ મને રીક્વૅસ્ટ કરી, ''સાહેબ, ટીવીવાળા આવે તો આપણો ફોટો ય સાથે આવે, એવું કાંઈ કરજો, યાર.''

''સાહેબ તમે...? હાથમાં આ....???'' અમારો ધૂળજી એ દિવસે રજા ઉપર હતો પણ કાને મોબાઈલ અને સ્કૂટર પાછળ એની વાઈફને લઈને નીકળ્યો હશે, તે મને ગેટ પાસે જોયો, એટલે પૂછ્યું. કેટલાક પ્રશ્નો નિરુત્તર રહેવા સર્જાયા હોવાથી મેં એને કોઈ જવાબ ન આપ્યો અને આમે ય, એ કોઈ 'દૂરદર્શનવાળો' નહતો તે હું ઝાડુનો એક છેડો મારા ગાલને અડાડેલો રાખીને સ્મિત સાથે જવાબ આપું, ''હા... મારા હાથમાં આ! મિત્રો, હવે સમય આવી ગયો છે, આપણા હાથમાં મોબાઈલ, ૧૨૦-નો મસાલો કે વાઇફના હાથને બદલે ઝાડુ હોય. રાષ્ટ્રને પ્રગતિના માર્ગ પર લઈ જવું હશે તો, હવે 'બીઆરટીએસ'નો રૂટ નહિ ચાલે. હવે 'કાલે કરીશું'ની પોલી નીતિ પણ નહિ ચાલે... આવતીકાલે પડનારો કચરો આજે જ વાળી લેવાની ધગશ તમામ યુવાન હૈયામાં જોઈશે. મિત્રો, કચરો ફક્ત દેશની અંદર જ નહિ, બહારનો પણ આપણે વાળી લેવાનો છે...''

'બહારનો કચરો' અંગે મારો મતલબ, દેશના સીમાડાઓ ઉપર ભેગો થયેલો કચરો હતો, પણ જાહેરમાં ઊભા ઊભા મારો આવો જુસ્સો સાંભળીને રસ્તેથી પસાર થતા કોઈ બહેન જુદું સમજ્યા, ''ઓ ભ'ઈ... મહિને પાંચસો રૂપિયા આલીસ... બે ટાઈમના કચરા-પોતા જ છે... આ સામેની સોસાયટીમાં રહું છું. ફાવસે? મારા હસબન્ડ બહુ સારા માણસ છે.''
આમાં કેવું હોય છે કે, ટીવીવાળાઓ આવે, એની રાહ જોઈને ઝાડુવાળા હાથે એક ખૂણામાં બેસી રહેવાતું નથી. નક્કી કરેલા લક્ષ્ય મુજબ, ઝાડુ મારવાનું ચાલુ રાખવું પડે છે, નહિ તો શાકવાળાની બા ય ખીજાય... સુઉં કિયો છો? ...કોઈ પંખો ચાલુ કરો. આપણે શું કે પ્રેક્ટીસ-બેક્ટીસ નહિ, એટલે ઝાડુના ચાર લસરકા મારીએ, એમાં હાંફી જઈએ... આ કાંઈ આપણો રોજનો ધંધો થોડો છે?

સોસાયટીવાળા મદદે આવ્યા. મને સમજાવ્યો કે, ટીવીવાળા આવે નહિ ત્યાં સુધી, એકની એક જગ્યાએ વાળવાળ કરવાને બદલે એક આંટો અંદરે ય મારી જાઓ ને... આખરે દેશ પહેલા આપણી સોસાયટી સ્વચ્છ રાખવાની છે.

બસ. એ તો મેં એકલે હાથે આખી સોસાયટી વાળી નાંખી પછી બહારના ઓર્ડરો આવવા માંડયા.

''જરા બાજુ ય આવી જજો ને...!''

12/10/2014

ઍનકાઉન્ટર : 12-10-2014

* અઢી દિવસમાં ઈનિંગ્સથી ટેસ્ટ હારી ગયેલા કરોડપતિ કૅપ્ટન ધોનીએ કહ્યું, ''સારૂં થયું, હારી ગયા... બે દિવસ આરામ મળશે.'' સુઉં કિયો છો ?
- ''અમે ૨૮-વર્ષથી લૉર્ડ્ઝ પર જીત્યા નથી. બસ, આ એક અમને જીતવા દો...બાકીની લઇ જાઓ....ખાલી કરવાનો ભાવ છે.''
(ડૉ. અંકુર પટેલ, વડોદરા)

* 'અશોકના શિલાલેખો'ની છત પડી ગઇ...તમારે કેમનું છે ?
- શીલાના ફાધરને હજી મારા ઉપર ડાઉટ છે.
(સમર્થ એ. સિહોરા, વડોદરા)

* આજકાલ મોબાઇલ પર તીનપત્તી બહુ રમાય છે....!
- હા, પણ ગૅઇમ ન આવે ત્યારે એમાં જગ્યા બદલવાની કે ઢીંચણ ઊંચો કરવાની લઝ્ઝત તો ના મળે ને ?
(સંજય ગોહિલ, જામ ખંભાળીયા)

* તમારા અમેરિકાના પ્રવાસ ઉપર પુસ્તક ક્યારે લખવાના છો ?
- બસ. કોઇ મને ચૅક લખી આપે ત્યારે.
(અલી અસગર પેટીવાલા, વડોદરા)

* હવે આઇપીઍલની ક્રિકેટ ટુર્નામૅન્ટ્સ ઉપર પ્રતિબંધ મૂકવાનો સમય આવી ગયો છે કે નહિ ?
- સહેજ પણ નહિ. ઉબકા આવે એવા નેતાઓને ટીવી પર રોજેરોજ જોવા કરતા, 'ફિક્સ તો ફિક્સ,' ક્રિકેટ શુધ્ધ આનંદ તો આપે છે.
(જયેશ કબુતરવાલા, સુરત)

* ચીનાઓએ બ્રાહ્મણોની જનોઇ બનાવવા ઉપર હજી સુધી હાથ માર્યો નથી...
- દોરી ખેંચો તો જનોઇનો ઝભ્ભો થઇ જાય, એવી જનોઇઓ એ લોકો બનાવવાના છે ખરા.
(વિદુર પંડયા, સુરત)

* તમે 'કૌન બનેગા મહાકરોડપતિ'ના રૃા. ૭-કરોડના વિજેતા બનો, તો એ પૈસાનું શું કરો ?
- દર મહિને એટલો ખર્ચો તો મારી પત્ની 'કેબીસી'ને એસ.એમ.એસ. મોકલવામાં કરી નાંખે છે.
(જીતેન્દ્ર કેલા, મોરબી)

* તમે પાવર ચોરી કરો છો ખરા ?
- મારામાં ચોરી કરવાનો પાવર જ નથી.
(રાકેશ ઠકરાર, જામ કંડોરણા)

* રેડિયો ઢાંકીને નગ્ન ઊભેલા આમિરખાનના પોસ્ટરથી શું સમજવું ?
- એટલું ઢાંકવાને કારણે એની બાંધી મુઠ્ઠી લાખની રહી ગઇ.
(કિર્તી આર. ચૌધરી, પાટણ)

* આપણે સાચા હોઇએ ને લોકો ખોટા માનતા હોય તો શું કરવું ?
- હું કાંઇ બોલ્યો ?
(દર્પણ ચોટાઇ, રાજકોટ)

* અવારનવાર પિયર જવાની જીદ્દ કરતી પત્નીઓને રોકવાનો કોઇ ઉપાય ?
- એનું પિયર એક હોય...તમારે સાસરૂં એક રાખવાની કોઇ જરૂર ?
(ચિંતન પી. વ્યાસ, ધોરાજી-ધરણી)

* તમે કેટલું ભણેલા છો ?
- ખાસ નહિ....ભારતના રાષ્ટ્રપતિ બનવા જેટલું.
(ચાંદની પી. સરડવા, મોરબી)

* ઊંઘ ન આવે તો કેટલાક લોકો રાત્રે યોગાસનો કરે છે. તમારે કેમનું છે ?
- હું ય કરૂં છું...શવાસન...ઊંઘમાં.
(રૂચિ અંધારીયા, ભાવનગર)

* અશોકભાઈ, તમને આજ સુધી કોઇ છેતરી શક્યું છે ?
- મારા સસુરજી...એમણે દીકરીઓ ચાર બતાવી..ને મારી સાથે પરણાવી એકને જ !
(પિયુષ માનજીભાઈ સરડવા, મોરબી)

* થોડા વર્ષો પહેલાના માં-બાપોને ૧૦-૧૫ બાળકો થવા આમ વાત હતી. 
આજે એક-બે બાળકોમાં માં-બાપ ટાંઈ-ટાંઇ ફીસ્સ કેમ થઇ જાય છે ?
- એક-બે બાળકોનાં મમ્મી-પપ્પા બુદ્ધિમાન હોય છે.
(સકીના અબ્દુલા ભારમલ, ભૂજ)

* હવે ડિમ્પલ કાપડીયા ઉપરથી દીપિકા પદુકોણ પર આવો...સુઉં કિયો છો ?
- મારા છોકરાને ભૂખે મારવો છે ?
(દિવ્યેશ પટેલ, બેનસાલેમ, પૅન્સિલવેનિયા, અમેરિકા)

* મારી બાજુવાળી નખરાળી પડોસણ મને જોતા જ આંખો કેમ કાઢે છે ?
- અત્યાર સુધી એ એકલો જ પોતાને બેવકૂફ સમજતો હતો.
(જયેશ અંતાણી, ભાવનગર)

* કહે છે કે, સાક્ષીભાવે ભક્તિ કરવાથી ભગવાન મળે છે. તમે માનો છો ?
- બોલો, ક્યારે આવું ?
(પ્રતિક અંધારીયા, ભાવનગર)

* અમેરિકાથી તમારી રાધા માટે તમે રૂ. સવા લાખનું પર્સ લાવ્યા...સાચી વાત છે ?
- કોક મીરાંને લઇ આવવા કરતાં પર્સ સસ્તામાં પતે એવું હતું.
(ચંદ્રકાંત બગડીયા, પૂણે-મહારાષ્ટ્ર)

* દરેક દિવસ તમારો અંતિમ દિવસ છે, એમ માનીને જીવતા જશો તો એક દિવસ તમે સાચા પડશો.
- દરેક દિવસ તમારો જન્મદિવસ છે, એમ માનીને જીવતા જશો તો રોજ સાચા પડશો.
(રમેશ સુતરીયા-ટ્રોવા, મુંબઈ)

* 'ઍનકાઉન્ટર'થી આટલું હસાવો છો, છતાં મોટા ભાગના મોંઢાં શુષ્ક કેમ ?
- ચાઇલ્ડહૂડ પ્રોબ્લેમ.
(ડૉ. બી.પી. પરમાર, રામોલ, પેટલાદ)

* જીંદગી વિશે આપનો શું મત છે ?
- મોકલાવી આપો. તપાસીને કહું.
(જાવેદ એ. મનવા, મોડાસા)

* નેતા કૂંવારો ભલો કે પરણેલો ?
- આમાં 'ભલો' આવ્યો જ ક્યાં ?
(ભરત ડી. સાંખલા, ડિસા)

* ઍન્ડરસને રવીન્દ્ર જાડેજાને ધક્કો માર્યો, તો ય જાડેજા બાપુ કાંઇ ન બોલ્યા ?
- ભા'આય....ભા'આય...! ગમે તેમ તો ય 'બાપૂ' અમારા જામનગરનું પાણી છે..ને ક્યાંક એવી જગ્યાએ ઠોકી હશે કે, પેલો જીંદગીભર ટટ્ટાર નહિ ચાલી શકે....!
(જાગૃત બી. શાહ, ભાવનગર)

* ઇંગ્લેન્ડમાં વિરાટ કોહલીના દેખાવ અંગે શું માનો છો ?
- 'ફૉર્મ ઇઝ ટૅમ્પરરી...કલાસ ઇઝ પર્મૅનૅન્ટ.'
(મોહિયુદ્દીન ઝાંખવાલા, હિમ્મતનગર)

10/10/2014

'ઘરાના' ('૬૧)

ફિલ્મ : 'ઘરાના' ('૬૧)
નિર્માતા : જેમિની સ્ટુડિયો- મદ્રાસ
દિગ્દર્શક : એસ. એસ. વાસન
સંગીત : રવિ
ગીતો : શકીલ બદાયૂની
રનિંગ ટાઇમ : ૧૭ રીલ્સ
થિયેટર : કૃષ્ણ (અમદાવાદ)
કલાકારો : રાજકુમાર, રાજેન્દ્રકુમાર, આશા પારેખ, લલિતા પવાર, શુભા ખોટે, આગા, હની ઈરાની, બિપીન ગુપ્તા, કન્હૈયાલાલ ચતુર્વેદી, મીનુ મુમતાઝ, કૃષ્ણાકુમારી અને દેવિકા (સાઉથ)



ગીત
૧. જબ સે તુમ્હે દેખા હૈ, આંખો મેં તુમ્હી હો...... આશા- રફી
૨. જય રઘુનંદન, જય સીયારામ, લીલા તેરી અપરંપાર..... આશા- રફી
૩. હુસ્નવાલે તેરા જવાબ નહીં, કોઈ તુઝ સા નહિ..... મુહમ્મદ રફી
૪. મેરે બન્ને કી બાત ન પૂછો, મેરા બન્ના હરિયાલા હૈ...... આશા- શમશાદ
૫. દાદી અમ્મા દાદી અમ્મા માન જાઓ..... આશા- કમલ બારોટ
૬. ન દેખો હમે ઘૂર કે..... આશા- રફી
૭. હો ગઈ રે હો ગઈ રે..... આશા ભોંસલે
૮. યે દુનિયા ઉસી કી જો પ્યાર કર લે...... આશા ભોંસલે
૯. યે ઝીંદગી કી ઉલઝને...... આશા ભોંસલે

મુંબઈ કરતા મદ્રાસ (હાલ ચેન્નઈ)માં બનતી હિંદી ફિલ્મોમાં કામ કરવા મળે, એ શાહી ઇજ્જત મળવા બરોબર સન્માન હતું. એનો મતલબ એ થયો કે, તમે મુંબઈની ફિલ્મોમાં ય ખૂબ ચાલો છો, એટલે ત્યાં ચાન્સ મળે છે. રાજેન્દ્રકુમારનો મદ્રાસમાં વટ હતો. એની પચીસેક ફિલ્મોએ સિલ્વર- જ્યુબિલી મનાવી હતી અને એ હોટ-સ્ટાર ગણાતો. એમાં ય, મદ્રાસના એવીએમ, પ્રસાદ પ્રોડક્શન્સ, વાસુ ફિલ્મ્સ કે જેમિની (હવે ઘણા 'જેમિનાઇ' ઉચ્ચાર પણ કરે છે, ખાસ કરીને ઇંગ્લિશ હોરોસ્કોપ્સ જોતા જ્યોતિષીઓ) સ્ટુડિયોમાં બનેલી તમામ ફિલ્મો સામાજિક હતી, એમાં ય જેમિનીનું નામ ઊંચુ.

અમદાવાદના ક્રૂષ્ણ સિનેમામાં આ ફિલ્મ 'ઘરાના' આવી ત્યારે સમજો ને... એક પ્રકારનો તહલકો મચી ગયો હતો ટિકિટબારી ઉપર ! 'તુલી' અટક ધરાવતા રાજેન્દ્ર કુમારના નામ ઉપર જ ટિકિટો વેચાતી. રાજકુમાર હજી એટલો પોપ્યુલર નહોતો થયો. પણ કામ કરી ગયું સંગીતકાર રવિનું દિલડોલ સંગીત. લોકોને મુહમ્મદ રફીના સૉફ્ટ કંઠે ગવાયેલા ગીતો જાતે ગાવામાં સહેલા પડયા. વળી એ જમાનો પણ એવો હતો કે, ફાઇટિંગવાળી ફિલ્મો પસંદ કરનારો ક્લાસ જરા નહિ, પૂરો થર્ડ-ક્લાસ હતો. શિક્ષિત પરિવારો સામાજિક ફિલ્મો વધુ પસંદ કરતા, જેમની વાર્તામાં વાત એમના ઘરની હોય, સમસ્યા એમની હોય અને ખાસ તો, ફિલ્મમાં બતાવાતી વાર્તાની રહેણીકરણી ય એમની હોય. અબજોપતિના ઘરની વાર્તા ૭૦ ટકા મિડલ-ક્લાસના ભારતીયો ક્યાંથી એન્જોય કરી શકવાના હતા ? એમને તો એમના ઘર જેવું કંઈક આપો, તો કુછ બાત બને. અને 'ઘરાના'માં એવું જ બન્યું. આપણા ઘરની વહુ ય આ ફિલ્મની આશા પારેખ જેવી હોય, મોટા ભાઈ રાજકુમાર જેવા, મમ્મી અને બહેન બહુ ભણેલી- ગણેલી નહિ, એટલે ઘર ઉપર શહેનશાહી ચલાવવાની દાદાગીરી આખા ઘરને હેરાન કરી નાંખે. અને છેલ્લે... ખાસ તો ફિલ્મનો હીરો 'આપણા જેવો' હોવો જોઈએ, કોઈ હર્ક્યુલીસ કે રૅમ્બો જેવો નહિ. રાજેન્દ્રકુમાર આપણી પર્સનાલિટીમાં ફિટ બેસતો હતો, માટે ફિલ્મોની જેમ એ ય ચાલ્યો.

રાજેન્દ્રની બે મોટી બેવકૂફીઓ એ પોતે પ્રેક્ષકોને બતાવ્યા વિના રહેતો નહિ. એક તો એ સમજતો જ નહોતો કે, કોમેડી એનો વિષય નથી. તમે યાદ કરો, જે કોઈ ફિલ્મમાં એ કૉમેડી કરવા ગયો છે, ત્યારે કેવળ હાસ્યાસ્પદ નહિ ધૃણાસ્પદ પણ લાગ્યો છે. આ ફિલ્મમાં ભ'ઈ કૉમેડિયન બન્યા છે. રાજેન્દ્ર કૉમેડી કરે ત્યારે જલેબીનો કારીગર સલવાર- કમીઝ વેચવા બેઠો હોય એવું લાગે ! અને બીજી બેવકૂફી... જગતભરનું કોઈ પણ ગીત ગાતી વખતે એનો જમણો હાથ હખણો રહેતો નહતો. બૉટમાં બેઠેલું બાળક નદીમાં છબછબીયા કરવા અવારનવાર હાથ ઊંચો કરીને ઝબોળે રાખે, એ એના ડાન્સની પર્મેનન્ટ સ્ટાઇલ. પછી જો સમય વધતો હોય તો બન્ને હાથ પેટ પાસેથી ફેલાવી મૂકે, એટલે ગીતની એક લાઇન પૂરી,. જય અંબે.

જાની રાજકુમાર હજી એટલો પોપ્યુલર નહોતો થયો. લોકો એને ચાહવા લાગ્યા ફિલ્મ 'દિલ એક મંદિર'થી અને એની પાછળ પાગલ થવા માંડયા બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મ 'વક્ત' અને 'હમરાઝ'થી. ડાન્સ કે ગીત ગાવા એનો ય સબ્જેક્ટ નહતો પણ એ નબળાઈ 'જાની' જાણતો હતો, એટલે શક્ય હોય ત્યાં સુધી ફિલ્મોમાં એણે ડાન્સ કે ગીતો ગાયા જ નહિ. એની તો પર્સનાલિટી જ કાફી હતી, આખા દ્રષ્યમાં ગમે તેટલા ઊભા હોય...તમારૂં ધ્યાન એની તરફ જ જાય.

રાજકુમાર બીજા હીરો જેવો ચાલુ માણસ નહોતો. મીના કુમારીની જેમ ઘણી અભિનેત્રીઓએ એને પ્રેમમાં પાડવા દાણા નાંખી જોયા હતા. પણ 'જાની' સાથે પ્રેમ-ફ્રેમ તો દૂરની વાત છે... શુટિંગ વખતે એ ઇઝી-ચૅરમાં આરામ ફરમાવતો કોઈ પુસ્તક વાંચતો હોય, તો મજાલ નથી કોઈ હીરોઇનની કે પાસે જવાની હિંમત કરે. ડર એવો ય ન હોય કે, 'સા'બ અપમાન કરી નાંખશે, પણ જાનીની પર્સનાલિટી જ એવી કે, એને કોઈએ 'હેલ્લો' કહેતા ય બે વાર વિચારી લેવુ પડે. શુટિંગમાં વચ્ચે ગેપ પડે, ત્યારે બીજા હીરોની જેમ પોતાના મેક-અપ રૂમમાં હીરોઇન કે કોઈ એક્સ્ટ્રા છોકરીને લઈને પડયો ન હોય... એ તો સમરસેટ મૉમ, મોમ્પાસા, શેક્સપિયર કે બર્ટ્રાન્ડ રસેલને વાંચતો હોય. એના અંગત જીવન વિશે એ મર્યો ત્યાં સુધી કોઈ કશું જાણતું નહોતું... ને હવે ય ન જાણે, એની બધી તૈયારીઓ એના ફેમિલી મેમ્બર્સ પાસે કરાવતો ગયો છે. ખેંચી ખેંચીને એટલી માહિતી મળે કે એ બલુચિસ્તાનના લોરાલઈમાં ૮ ઓક્ટોબર, ૧૯૨૬ના રોજ મૂળ નામ 'કૂલભૂષણ પંડિત'ને નામે જન્મ્યો હતો.

૧૯૫૨માં એની પહેલી ફિલ્મ 'રંગીલી'માં ચાન્સ મળ્યો, તે પહેલા મુંબઈના પોલીસ ખાતામાં સબ-ઇન્સ્પેક્ટરની નોકરી કરતો હતો. વિમાનની જેનિફર નામની ઍરહોસ્ટેસ સાથે પ્રેમ થઈ જતા એની સાથે લગ્ન કર્યા અને એને હિન્દુ નામ 'ગાયત્રી' આપીને સુખી લગ્નજીવન જીવ્યો હતો. આ 'ગાયત્રી' નામ પણ રાશિ ગોતીને પાડયું હતું. વાસ્તવિકતા એની દીકરી અને પાણિની તેમજ પુરૂ (સિકંદરવાળા રાજા પોરસ ઉપરથી) રાજકુમાર એના સંતાનો. ૩ જુલાઈ, ૧૯૯૬ના રોજ ૬૯ વર્ષની ઉંમરે ગળાના કેન્સરમાં બે વર્ષ રિબાઇને મર્યો એને 'હૉજકિન' (Hodgkin) નામનો રોગ થયો હતો. કિમોથેરાપી પણ આ મર્દ માણસ બર્દાશ્ત કરી ગયો પણ એના છેલ્લા બે વર્ષ મૌતથી બર્દાશ્ત ન થયા. એનાથી ઘવાયેલા લોકોએ એને ઘમંડી ચિતરી બતાવ્યો પણ વાસ્તવમાં એ હસમુખો વિદ્વાન હતો. ઉર્દૂ અને ઇંગ્લીશમાં એનું પ્રભુત્વ એટલે સુધી કે, ફિલ્મ 'પાકિઝાના નિર્માણ દરમ્યાન ઉર્દુના પ્રણામયોગ્ય સાક્ષર ખુદ કમાલ અમરોહીને ઉર્દુ ભાષાની અનેક ઉલઝનો 'જાની' પાસે સોલ્વ કરાવવી પડતી.

આશા પારેખ આ ફિલ્મ વખતે માત્ર ૧૯ વર્ષની હતી. અર્થાત્, એ હીરોઇન તરીકે પહેલીવાર ફિલ્મોમાં આવી 'દિલ દે કે દેખો'થી ત્યારે ફક્ત ૧૬ વર્ષની હતી અને એમાં ય હીરો શમ્મી કપૂર વર્ષનો. કૉમેડી એ વાતની બતાવાઈ છેકે, ફિલ્મમાં એઝ યુઝવલ... આશા પારેખની મૃત માતાના ફોટામાં ય આશા પારેખ બતાવાઈ છે. ઉંમરનો થોડો ટચઅપ કરીને એને વૃદ્ધ બતાવી શકાઈ હોત, એના બદલે વયોવૃદ્ધ કન્હૈયાલાલની 'પત્ની' તરીકે... કેવી ભયાનક કૉમેડી ? 

વૅલ. ફિલ્મનો ઢાંચો સામાજિક હતો એટલે વાર્તા પણ આપણા ઘરોને બંધ બેસતી આવે :

સુખી સંપન્ના બિપીન ગુપ્તા તેની કંકાસપ્રિય પત્ની લલિતા પવાર, વચેટ દીકરો રાજકુમાર, એની પત્ની દેવિકા. સાસરૂં હોવા છતાં પિયર રહીને ઘરમાં ઝઘડા કરાવતી દીકરી શુભા ખોટે અને તેનો પતિ આગા અને સૌથી નાનો કૉલેજીયન દીકરો રાજેન્દ્રકુમાર, ઉપરાંત સ્વર્ગસ્થ સૌથી મોટા પુત્રની વિધવા પત્ની વિજયાલક્ષ્મી અને તેના બે બાળકો સાથે રહે છે. આ વિજ્યાલક્ષ્મી એટલે નરગીસ હોવા છતાં રાજકપૂરની બીજી ગુપ્ત પ્રેમિકા. કુટુંબમાં સઘળું છે પણ શાંતિ નથી.

લલિતા પવાર અને તેની દીકરી કોઈ પણ સબ્જેક્ટ પર ઘરમાં હરકોઈ સાથે ઝઘડા કરી શકે, એમાં રાજેન્દ્રને રાજકુમારની પત્ની સાથે લફરૂ હોવાની મનઘડંત સ્ટોરી ઉપજાવી કાઢીને કંકાસ કરાવે છે. રાજેન્દ્ર આશાને પરણીને ઘેર લાવે છે પણ શાંતિમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. પત્ની ઉપર વહેમાઈને રાજકુમાર ઘર છોડીને જતો રહે છે અને પોતાની જૂની દોસ્ત મીનુ મુમતાઝના ઘરે રહેવા જતો રહે છે. એને મીનુ માટે એક તરફો પ્રેમ થઈ જાય છે અને રાજકુમાર એની સાથે લગ્ન કરવા માગે છે. છેવટે આગા (ઘરનો જમાઈ) બધું આડુઅવળું કરીને બધાને ભેગા કરે છે.

આજે સ્વાભાવિક છે કે, આ ફિલ્મ જોવી સહેજ પણ ન ગમે, પણ એ જમાનામાં બહું ચાલી. ૧૯૬૧ની સાલનું ભારત જોવા મળે. 'વેસ્પા' સ્કૂટર તો બહુ મોટી વાત કહેવાતી. રાજેન્દ્રકુમારને એનો મોટો ભાઈ આ ફિલ્મમાં 'વેસ્પા' ભેટ આપે છે, એ જોઈને ૯ વર્ષના અશોક દવેનો જીવ બળી ગયો હતો કે, 'હાળા... આપણી પાસે કેમ આવા ભાઈઓ નહોતા... ?' (એ વાત જુદી છે કે, નાના ભાઈને સ્કુટર ભેટ આપી શકે, એવો ભાઈ આપણે બનવાનો વિચારે ય નહોતો આવતો. ક્યાંથી આવે ? ફાધરનો માસિક પગાર એ જમાનામાં ₹. ૧૫૦/-... એમાં (એ જમાનામાં) ₹. ૧૨૦૦/-માં મળતું નવું નક્કોર 'વૅસ્પા' પોસાય ?

ફિલ્મ વધુ ચાલી મુહમ્મદ રફીના બે મશહૂર ગીતોના કારણે. સંગીતકાર રવિ અને રફી વચ્ચે ગહેરી દોસ્તી પ્રારંભથી હતી. ''રોજ સવારે બરોબર આઠના ટકોરે રફી સાહેબ મારા ઘરે આવ્યા જ હોય... એક મિનિટ આઘીપાછી ન થાય.'' એવું રવિએ મને અમદાવાદની સ્પોર્ટ્સ ક્લબમાં મળ્યા ત્યારે કીધું હતું. દુઃખ તમામ સંગીતકારો માટે એ વાતનું થાય કે, આ ફિલ્મના સંગીત માટે રવિને ફિલ્મફેર એવોર્ડ મળ્યો, પણ આખી ફિલ્મના ૯ ગીતોમાંથી બસ... કોઈ બે- ત્રણ જામ્યા. એવું કેમ ? શંકર- જયકિશન, નૌશાદ અને ઓપી નૈયરને બાદ કરતા કોઈ સંગીતકાર એટલો સફળ નહોતો, કે ફિલ્મના તમામ ગીતો સુપરહિટ જાય... એકાદું નબળું હોય તો ય ચાલી જાય. 'ઘરાના'માં રવિને એવોર્ડ મળ્યો, પણ બાકીના ગીતો માળિયે ચઢાવવા પડે અને આ દુઃખ એ સમયના તમામ સંગીતકારોને લાગુ પડતું... ક્રિકેટર દિલીપ વેંગસરકર જેવો સ્ટ્રાઇક રેટ આ લોકોનો રહેતો કે પાંચ ટેસ્ટની દસ ઇનિંગ્સમાંથી ફક્ત એકમાં દિલીપ સેન્ચૂરી મારે એટલે બાકીની નવ ઇનિંગ્સનો ધબડકો માફ. પેલા ત્રણ સંગીતકારોની ફિલ્મના ગીતોનો આ જ અંજામ હતો કે આખી ફિલ્મમાંથી માંડ કોઈ એકાદ-બે ગીત સુપર-ડુપર હિટ જાય એટલે બાકીના ગુન્હા માફ.

ફિલ્મ સંગીત ક્ષેત્રે કરૂણહાસ્યની વાત એ છે કે, ૧૯૬૧માં રીલિઝ થયેલી આ ફિલ્મના 'હુસ્નવાલે તેરા જવાબ નહિ, કોઈ તુઝ સા નહિ હજારો મેં...' એ મુહમ્મદ રફીએ ગાયેલા ગીત માટે રફીને નહિ, સંગીતકાર રવિને એવોર્ડ મળ્યો (એ જમાનામાં આખી ફિલ્મ કે આખા વર્ષની ફિલ્મોના સંગીત માટે સંગીતકારોને એવોર્ડ નહોતો મળતો. કોઈ એક ચોક્કસ ગીત માટે મળતો) રવિએ એના આગલા વર્ષે ફિલ્મ 'ચૌદહવી કા ચાંદ હો યા આફતાબ હો'ના અદ્ભુત સંગીત બદલ એવોર્ડ ગુમાવ્યો હતો અને શંકર- જયકિશન ફિલ્મ 'દિલ અપના ઔર પ્રીત પરાઈ, કિસને હૈ યે રીત બનાઈ' માટે આ ઍવૉર્ડ લઈ ગયા. તેનો બદલો રવિએ લીધો. નવાઈ નહિ પણ આઘાત બાકાયદા લાગશે કે, રવિએ આ એવોર્ડ ઝૂંટવ્યો, એ શંકર- જયકિશનની ફિલ્મ 'જીસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ'નો હતો. પણ આ બન્ને કિસ્સામાં વચમાં ઊભા ઊભા માર ખાધો ધી ગ્રેટ નૌશાદઅલીએ, જેમની આ બન્ને વર્ષોની ફિલ્મો 'લીડર' અને 'મુગલ-એ-આઝમ'ના સંગીતને ધ્યાનમાં ન લેવાયું. આપણને અંગત રીતે 'દિલ અપના...' કે 'ઘરાના' સંગીત માટે કોઈ ફરિયાદ નથી, પણ આપણે આજે નહિ તો કાલે બધાએ કબૂલ કરવું પડશે ને કે, 'જીસ દેશ મેં...' અને 'મુગલ-એ-આઝમ'ની સરખામણીમાં તો આ બન્ને ફિલ્મોના... અમારા ખાડિયાની ભાષામાં કોઈ ચણા ય ન આલે...! યસ. 'દિલ અપના ઔર પ્રીત પરાઈ' માટે કોઈ ફરિયાદ ન હોય ને આમે ય શંકર- જયકિશન માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડસ મેળવવા એક હાથે એકોર્ડિયન વગાડવા જેવું સહેલું કામ થઈ ગયું હતું. '૫૭માં ચોરી ચોરી, '૬૧માં 'અનાડી', '૬૨માં 'દિલ અપના ઔર પ્રીત પરાઈ', '૬૩માં 'પ્રોફેસર', '૬૪માં 'સુરજ', '૬૯માં 'બ્રહ્મચારી'... પછી '૭૧, '૭૨ અને '૭૩ના અનુક્રમે 'પહેચાન', 'મેરા નામ જોકર' અને 'બેઇમાન' માટે કંઈ બોલવા જેવું નથી. એ સમયથી જ ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ ખરીદાવાના ચાલુ થયા.

'હુસ્નવાલે તેરા જવાબ નહીં...' હીરો આટલે દૂર ગાર્ડનમાં હીરોઈનને લઈને આવ્યો હોય. દૂર દૂર સુધી આખું ગાર્ડન ખાલી ખમ્મ હોય આવા અમૂલ્ય સમયે પેલાએ ગીત શું કામ ગાવું જોઈએ ને પેલીએ બધા કામ પડતા મૂકીને ભારતીય નૃત્યકળાનું પ્રદર્શન શા માટે યોજવું જોઈએ ?

યસ. એક વાત માટે આ ફિલ્મના સર્જક એસ. એસ. વાસનને દાદ દેવી પડે કે, ફિલ્મમાં આટલા બધા જાણીતા કલાકારો છે, છતાં એકે ય નો રોલ એવો નથી, જેની ફિલ્મમાં જરૂર ન હોય ને પરાણે ઘૂસાડયો હોય. દરેક પાત્ર વાર્તાનો ભાગ બને છે. મેહમુદની બહેન મીનુ મુમતાઝ પણ ઘણા વખતથી જોવા મળી, એ ય આ ફિલ્મનો મહત્ત્વનો ભાગ છે.

(સીડી સૌજન્ય : ભરત દવે, સુરત)

08/10/2014

રવિવાર કેમ કાઢવો?

આડા દિવસો તો નીકળી જાય છે... આપણા કોઈ કસબ વિના, પણ રવિવાર ફેમિલી સાથે 'ઉજવવાનો' અવસર છે. અહીં 'ઉજવવું' શબ્દ જવાબદારીપૂર્વક લખ્યો છે કે, અઠવાડીયામાં આ એક દિવસ આવે છે, જેને ભરચક તોફાનો, ઉત્સાહ અને મસ્તીથી... અને તે પણ ફેમિલી સાથે એક તહેવારની જેમ ઉજવવાનો હોય. આ દિવસે નોકરી-ધંધાની કોઈ વાત નહિ, કોઈ મોબાઈલ આવવો ન જોઈએ ને રજા છે તો ઘેર પડી રહેવાને બદલે, ક્યાંક ને ક્યાંક બહાર નીકળી પડવાનું હોય.

...ને હવે જુઓ, આપણા બધાની બિસ્માર હાલત!

આપણે તો રવિવારો ય આખો દહાડો ઘેર બેઠા કાઢવાના. એ જ રૂટિન ઢાંચો. બપોરે જમીને હાલાં કરી જવાના. સાંજે ઉઠવાનું અને પાછા જમીને હાલાં કરી જવાના. આપણા માટે રવિવાર શું ને સોમવાર શું? હૉટલમાં જમવા જઈએ તો, એ બે-ત્રણ કલાકનો મામલો... અને એ ય સાંજે. પણ બપોર આખી શું કરવાનું? બપોર સૂઈ સૂઈને કેટલું સુઈએ? હોટલવાળાને એમ તો ના કહેવાય કે, ''સાંજે અમે અહીં જ જમાવાના છીએ... અત્યારે બે-ઘડી આડા પડવું છે. કોઈ રૂમ-બૂમ કાઢી આલો!!'' હોટલવાળો દયાળુ હોય ને એકાદો રૂમ સુવા માટે કાઢી આલે, તો એ ય વેઈટરોવાળો રૂમ હોય, જ્યાં આપણી બાજુમાં એ લોકો સુતા હોય.

એક જમાનો હતો, જ્યારે એકબીજાના ઘેર જવું ગમતું હતું. એ લોકો આવે તો ય આપણને ગમે. હવે જમાનો એવો આવ્યો છે કે, પરાણે ફોન કરીને કોઈના ઘેર જાઓ તો કોઈ ના પાડતું નથી કે મોંઢા બગાડતું નથી, પણ...ના જાઓ તો કોઈ રાહો જોઈને બેઠું ય હોતું નથી. કોઈને આવી બીવરામણી બતાવો તો બહુ મોટા જીવો બાળીને આપણા ઉપર નારાજ થાય અને ખખડાવે, ''...તો કેમ સીધા ઘેર ન અવાય? અમે ઘેર જ હતા ને તમારે તો આવવાનું જ હોય ને? આવું કરો તો અમને સહેજ બી ના ગમે!''

ને આજે સાલો કાંઈ જવાબે ય ના મળે. બહુ બહુ તો મુસ્કુરાઈને, ''એએએએ...મ?'' કહે. હવે આપણો એવો ભાવ પૂછાતો નથી. ગુસ્સો એવો આવે કે, હવે પછી ઝૂ પાસેથી નીકળ્યા હોઈએ, તો બે-ઘડી ત્યાં મોંઢું બતાવી આવીએ. પણ આવા લોકોના ઘેર તો નહિ જ જવાનું! સાલાઓ, આપણા નહિ આવવાનું ખોટું ય લગાડતા નથી.

પણ હવે, સમજીને રવિવારોએ નથી એ લોકો આપણે ત્યાં આવતા, નથી આપણે એમને ત્યાં જતા. બન્નેના રવિવારો બગડે ને? કોઈને ત્યાં જવામાં રવિવાર બગડવાનું મોટું કારણ એ હોય છે કે, બન્ને પાર્ટીઓ મજો લૂટવાની આવડત વિનાની હોય છે. એકબીજાને ખુશ કરવા શું કરવું જોઈએ, એ આવડત આઈધર-સાઈડ હોતી નથી. આપણે આપણા ઘરથી કંટાળીને ગયા હોઈએ ને સાલાઓ એમની બૅબીનું લગ્ન પત્યું, એના આલ્બમો કાઢીને આપણા ખોળામાં જમા કરાવી દે, જોયે રાખો. આવડી અમથી ચાર ફૂટની બાલ્કનીમાં શું ય વાવી નાંખ્યું હોય એમ, ''મને નર્સરીનો ભારે શોખ...! જુઓ, અહીં તુલસી વાવ્યા છે. આ મની-પ્લાન્ટ છે, ત્યાં લટકે છે એ બોગનવેલ છે... મને બહુ શોખ આ બધું વાવવાનો!'' વળતો હૂમલો કરવા આપણા ઘેરથી તુલસીના કૂંડા ઉચકીને અહીં ના લાવ્યા હોઈએ, એનો આ લોકો પૂરો લાભ ઉઠાવે.

બન્ને ફેમિલી બેઠા પછી એકબીજાને આનંદ આપે, એવી નથી તો કોઈને વાતો કરતા આવડતી કે નથી, ''શું કરવું?'' એનું કોઈને જ્ઞાન હોતું. કાંઈ મેળ ન પડે એટલે ક્રિકેટ, ભૂતપ્રેત, એક્સીડૅન્ટો, ખરીદી ને શોપિંગ-મોલોની વાતો કરવાની... બે કલાક નીકળી જાય! કચ્ચીકચ્ચીને જોર માર્યા પછી, એમના લબૂક છોકરાનું કોક ઠેકાણે ગોઠવાયું હોય, તો મર્યા આપણે! ''અમારો ચીન્ટુ તો ના જ પાડપાડ કરતો'તો... પણ છોકરી સારી હતી ને વળી ઘર સારું હતું, તે મેં'કુ... કરી નાંખો. પણ શું માણસો છે? ચીન્ટુના સસરા તો આખો દિવસ દેરાસરે જ પડયા હોય ને એની સાસુ બિલકુલ આપણા જેવી જ સુંદર દેખાવ અને સ્વભાવની. ખીચડી તો એમના હાથની જ!''

અને તમે ગયા હો, એના મહિના પહેલા જ 'આવા' ચિન્ટુડાનું તૂટયું હોય પછી જોઈ લો ભાયડાના ભડાકા, ''અરે દાદુ, અમારી તે શી મત મારી ગઇ'તી કે, આવામાં પડયા! એ તો પછી ખબર પડી કે છોકરી એક પગે લંગડાય છે. બોલો ભાભી, ઘર તો એવું મેલું મેલું રાખે કે, ટીવી ઉપરે ય ધૂળો ચઢેલી હોય! ને એનો રદબાત્તલ હરામી સસરો...! સાહેબ, બે વાક્યો બોલે એમાં બસ્સો લિટર તો મોંઢામાંથી થૂંક ઉડાડે છે. બચી ગયો અમારો ચિન્ટુ, નહિ તો લગ્ન પછી એમને ત્યાં રસોઈયાનું કામ કરતો હોત!'' ઠેઠ હવે ચિન્ટુ ઉપર આપણી નજર પડે ત્યારે ખબર પડે કે, પેલી છોકરી ભલે લંગડાતી હોય... આ બારદાનને પરણ્યા પછી એમની આખી સોસાયટી લંગડાતી હોત!

પણ બન્ને સાઈડની પબ્લિકને ગમતું હોય તો ય, દર રવિવારે એકબીજાને ઘેર થોડું જવાય છે! ક્લબોની મૅમ્બરશીપ બધાને પરવડતી નથી અને હવે તો અમદાવાદની બન્ને મોટી ક્લબોની હાલત જુઓ... રવિવારોએ ભિખારીઓ માટે દાવત રાખી હોય, એમ લાખો રૂપિયાની ફીઓ ભર્યા પછી ય જમવા (સૉરી... ખાવા) માટે લાઈનમાં રાહો જોવાની. સ્વિમિંગ-પૂલોમાં એકબીજાના જડબાં અથડાય, એટલી ભીડમાં નહાયે રાખવાનું. ક્લબોવાળાએ ભરાય એટલી મૅમ્બરશીપ્સ ભરીને એટલી હદે ભીડ ભેગી કરી મૂકી છે કે અધરવાઇઝ, સોસાયટીમાં ઊંચુ સ્ટેટસ ધરાવનારાઓ રવિવારોએ જમવા માટે અહીં ભિખારીઓ જેવા લાગે છે. જે લોકો ક્લબોમાં મેમ્બરો નથી, એ લોકો શહેરભરની હોટલો ઉપર તૂટી પડે છે ને, 'અમે રહી ગયા ને તમે લઈ ગયા'ની જેમ લાચારીથી એમની નજર સામે બાજુના ટેબલ પર પિરસાયેલા ઢોંસા કે ભાજી-પાઉં ઉપર દયામણી નજરે જોયે રાખે છે. આમ કોઈ જમતું હોય ને બીજાની ડિશમાં જોઈએ તો ઈનડીસન્સી કહેવાય, પણ હોટલ-ક્લબોમાં નજર સામે બેઠેલા ગોરધનને જોવા કરતા બાજુવાળાએ મંગાવેલો ઢોંસો જોવો સારો! સુઉં કિયો છો?

જેમની પાસે ગાડીઓ છે, એ લોકોને ઈશ્વરે કંઈક રાહત આપી છે કે, બે-ચાર ફેમિલીઓ ભેગા મળીને એક દિવસની પિકનિક કરી આવે, એમાં બહુ બહુ તો શહેરથી કોઈ ૪૦-૫૦ કી.મી. દૂરના ફાર્મ પર જવાનું, એ આપણો રવિવાર. ફાર્મ તો બધા પાસે હોય નહિ, એમાં નહિ હોનારાઓની લાચારી એવી જ... પેલો હા પાડે તો એના ફાર્મ પર જવાનું! પણ ફાર્મહાઉસો બહુબહુ તો શિયાળામાં જવાય, આવી ગરમીમાં નહિ! આપણી પાસે તો દરિયો ય નહિ... જો કે, અમદાવાદીઓને દરિયો આપો તો વચ્ચે એક મકાન શેરબજારનું હોય ને બીજો ફાફડા-ગાંઠીયાનો ગલ્લો!

ઈશ્વરની હમણાં સુધી તો કૃપા હતી કે, રવિવારોએ ટાઈમ પાસ કરવા ને ઠંડા થવા શૉપિંગ-મોલો બહુ કામમાં આવતા. લેના-દેના કુછ નહિ... બસ, ઘરનું એસી બંધ કરીને હે ય... ચાર કલાક મૉલના એસીની ઠંડકમાં ફરી આવે, એ અમદાવાદી પધ્ધતિ સાલી પકડાઈ ગઈ, એમાં ભલભલા શોપિંગ-મોલ્સ બંધ થઈ ગયા ને હવે બીજા થાય છે. મૉલવાળાઓમાં ય અક્કલ આવી ગઈ કે, ગુજરાતી ફેમિલી બપોરથી સાંજ સુધી મૉલમાં ફરતું હોય ને દરેક દુકાનવાળાને આશા બંધાય કે, બોકડો આપણે ત્યાં જ આવશે... પણ દાદુ, ગુજરાતીઓ બોકડા બનાવે, બને નહિ! દુકાનમાં આખું ફૅમિલી ઘુસીને અડધા સ્ટાફને કામે લગાડી દે ને સરખી ઠંડક થઈ જાય પછી ધીમે રહીને મરેલા સ્માઈલ સાથે આખું ફૅમિલી બહાર નીકળતા નીકળતા કોક વળી શુભેચ્છા સંદેશો આપતું જાય, ''...હવે નવો માલ ક્યારે આવવાનો છે?'' તારી ભલી થાય ચમના... આખો સ્ટાફ સવારે જ નવો રાખ્યો હતો, એ તમને સમજાવવામાં જૂનો થઈ ગયો... ને તેં એક રૂપિયાની ખરીદી ના ના કરી...! અમેરિકામાં ય આવું જ થાય છે. ત્યાં એને 'વિન્ડો-શોપિંગ' કહે છે.

ટીવી આવી ગયા પછી અનેક મઝાઓની મમ્મીઓના લગ્ન થઈ ગયા છે. નહિ તો, રવિવારોએ આખું ફેમિલી ઘરમાં જ મસ્તમજાની ગેઇમ્સ રમે. કૅરમ તો અમારા ઘરમાં ક્રિકેટની જેમ રમાતું. એમાં ટાઈમ નીકળી જતો. આજે પણ બહુ ભેગા થયા હોય તો ઘરમાં રમવાની ઈનડોર ગેઈમ્સમાં Dumb Charade (હજી આવડયું ન હોય, એવા ગુજરાતીઓ એને 'દમશેરા' કહે છે. થોડા શિક્ષિત ફેમિલીઓ ભેગા થયા હોય તો, ક્વિઝ અને જનરલ નૉલેજની ગેઇમ્સ રમે છે અને થૅન્ક ગૉડ... આવી ગેઈમ્સમાં કંટાળો આવતો નથી ને રવિવાર પસાર થઈ જાય છે.

પણ ઉપર કહ્યું તો ખરું...! હવે એકબીજાના ઘેર ફેમિલીઝ ક્યાં ભેગા થાય છે? રવિવાર કેમ કાઢવો, એના ગણિતો હજી કોઈને સૂઝતા નથી. તમને સૂઝે તો મને જણાવજો.
 
સિક્સર
- તમારો છોકરો તો ભણ્યો નહતો, નોકરી મળતી નહોતી... તો આજે અબજોપતિ કેવી રીતે બની ગયો?
- બસ. એને સાધુ બનાવી દીધો.

05/10/2014

ઍનકાઉન્ટર : 05-10-2014

* બધા માણસો મૂર્ખ નથી હોતા... કેટલાક કૂંવારા પણ હોય છે. સુઉં કિયો છો ?
- હા, પણ કેટલાક પરણેલાઓ તો કૂંવારા પણ હોય છે.
(રમેશ સુતરીયા-ટ્રોવા, મુંબઈ)

* છોકરીઓ માટે 'એ બ્યુટી વિથ બ્રેઈન' કહેવાય છે... છોકરાઓ માટે કેમ નહિ?
- એવી કોઈ છોકરી મળી જાય ત્યારે એ છોકરા માટે, 'એ બ્રેઈન વિથ બ્યુટી' કહેવાય.
(કૌશલ ધામી, ધોરાજી)

* શું કદમાં નાની સ્ત્રીઓની જીભ બહુ લાંબી હોય છે ?
- સ્ત્રીની જીભની વાત નીકળે, ત્યારે એના કદ જોવાતા નથી.
(જીજ્ઞોશ સોની, જૂનાગઢ)

* તમારા લેખો વાંચીને તમારા પત્ની ખીજાતા નથી ?
- પ્રોબ્લેમ એ છે કે, એ કદી ય નથી વાંચતી તો ય ખીજાયે રાખે છે.
(નીલેશ રાયછઠ્ઠા, જામનગર)

* રામે રાવણ માર્યો. કૃષ્ણે કંસને... તો અશોક દવેએ ?
- હું જખ મારૂં છું.
(પ્રવિણ એમ. ધોકીયા, રાજકોટ)

* સાંભળ્યું છે, આપ કદી ગુસ્સે થતા જ નથી ?
- કોણ બોલ્યું એએએએ... ???
(જીતેન્દ્ર કેલા, મોરબી)

* શોપિંગ મોલમાં પત્ની સાથે ગયા પછી તમારૂં ક્રેડિટ-કાર્ડ ખોવાઈ જાય તો શું કરો છો ?
- અમારામાં તો પત્નીઓ ખોવાય... કાર્ડ તો જીવની જેમ સાચવવા પડે.
(શશીકાંત દેસાલે, સુરત)

* ફિલ્મોમાં હીરોઈનો બોલ્ડ દ્રષ્યો આપતી હોય, એમાં એમના ફેમિલીવાળા બગડતા નહિ હોય ?
- પણ તમારે શું કામ છે એના ફેમિલીવાળાઓને બગાડી ને... ! ઝપોને છાનામાના !
(સુમિત વાઝા, અમરેલી)

* મારે અમેરિકા જવું છે. પણ કોઈ ઓળખતું નથી, તો ઉતરવું ક્યાં ?
- એરપોર્ટ પર.
(મમતા દિલીપ કામદાર, મુંબઈ)

* મારે તમને ભડાકે દેવા છે. શું કરવું ?
- તોપખાનામાં નામ નોંધાવી આવો.
(ઘનશ્યામ સન્તોકી, બદાણપુર-જોડીયા)

* આ લખવા પહેલા તમે શું કરતા હતા ?
- નહોતો લખતો.
(ભરત ગોસાંઈ, મુંબઈ)

* ઓબામાને સ્થાને અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ તરીકે તમે બેસો તો ?
- હું આવું ત્યારે ઘરમાં ય કોઈ ઊભું થતું નથી.
(મિલિંદ પારેખ, નવસારી)

* રાજેશ ખન્નાને બે વર્ષ થઈ ગયા... ડિમ્પલ બાબતે તમારો કોઈ પ્રોગ્રેસ થયો કે...?
- 'ફાઇન્ડિંગ ફેની.'
(રવિ એન. રાઠોડ, મુંબઈ)

* મોદીજી પાકિસ્તાનને ઈંટનો જવાબ પથ્થરથી ક્યારે આપશે ?
- બસ. ચીનમાંથી નવરા પડે ત્યારે.
(ચિંતન પી. વ્યાસ,ધોરાજી)

* ગુ.હા. બોર્ડ હવે ૧૪-માળના ફ્લેટો બનાવવાનું છે. બાંધકામમાં ક્ષતિઓ આવશે?
- આવશે તો ગ્રાઉન્ડ-ફલોરવાળાને પહેલી ખબર પડશે.
(ડૉ. સંજય મહેતા, રાજકોટ)

* કહેવાય છે કે, સુરતીઓ લહેરી હોય છે. તમે સુઉં કિયો છો ?
- એ લોકો ગાળો સિવાય બધું વેડફી નાંખે છે.
(કુંતેશ લાઠીયા, સુરત)

* ઋત્વિક રોશન ₹ ૪૦૦-કરોડ ક્યાંથી લાવશે ?
- બસ્સો રૂપિયા મારે ય લેવાના નીકળે છે... !
(રોહિત દવે, હાલોલ)

* તમે ઓબામા સાથે વાતચીત કરી છે ?
- હું અમેરિકા હતો ત્યારે એવા કોક ભાઈ મળવા આયા'તા ખરા... !
(સુફિયાન માંચીયા, ભરૂચ)

* પ્રેમ અને વરસાદમાં સામ્ય શું છે ?
- ખોટો ટાઈમ બગાડયો ને ? આવામાં વરસાદોની રાહો જ ના જોવાય, ભ'ઈ!
(જે.બી. ભાટીયા, મેઘરજ)

* છોકરીની નજીક જતા પહેલા શું ધ્યાનમાં લેવું ?
- બસ. એનો ટેસ્ટ ફાલતું હોય તો કામ બની જાય.
(દીપક અકબરી, જૂનાગઢ)

* અમેરિકાની સ્ત્રીઓ અને ઈન્ડિયાની સ્ત્રીઓ વચ્ચે શું તફાવત છે ?
- એ લોકો ક્યાં તપાસવા દે છે ?
(એકતા પ્રજાપતિ, અમદાવાદ)

* શ્રાવણમાં ઉપવાસનું મહત્વ શું ?
- બાકીના ૧૧-મહિના આપણે કેવું ફાલતું ખાતા'તા, એની ખબર પડે !
(નિકુંજ ગજેરા એમ., સુરત)

* અનુષ્કા શર્માના ચક્કરમાં આખેઆખો વિરાટ... વામન કોહલી બની ગયો...
- હર કૂત્તે કે દિન આતે હૈ... !
(મનન અંતાણી, રાજકોટ)

* લોકો મહાદેવને શ્રાવણમાં યાદ કરે છે... બાકીનું વર્ષ ભૂલી કેમ જાય છે ?
- ભૂલી શકાય એટલા સામાન્ય મહાદેવજી નથી.
(વિશાલ પટેલ, વડિયા-અમરેલી)

* દાદાગીરીથી ભીખ માંગે, એને ભિખારી કહેવાય કે 'ડોન' ?
- બન્ને વિભાગમાંથી મને રદબાતલ ગણવો.
(અફરોઝ મીરાણી, મહુવા)

* શું તમને પ્રેરણા આઈ.એસ. જોહરથી મળી હતી ?
- ના. એણે ચાર વખત લગ્ન કર્યા હતા.
(ડૉ. પ્રવિણગીરી ગોસ્વામી, પોરબંદર)

* તમારા હાજરજવાબીપણાને જોઈને, હું તમને 'કલીયુગના બિરબલ'નું બિરૂદ આપું, તો બા ખીજાશે નહિ ને ?
- તમારા બા ની મને કેવી રીતે ખબર પડે ?
(રેણુ દેવનાણી, અમદાવાદ)

03/10/2014

'મેરે હુઝુર' ('૬૮)

- લખનૌ મેં ઐસી કૌન ફિરદૌસ હૈ, જીસે હમ નહિ જાનતે...!

ફિલ્મ : 'મેરે હુઝુર' ('૬૮)
નિર્માતા- દિગ્દર્શક : વિનોદ કુમાર
સંગીત : શંકર- જયકિશન
ગીતકાર : હસરત જયપુરી
રનિંગ ટાઇમ : ૧૭- રીલ્સ : ૧૬૫- મિનિટ્સ
થીયેટર : રીલિફ (અમદાવાદ)
કલાકારો : રાજકુમાર, માલા સિન્હા, જીતેન્દ્ર, જ્હૉની વૉકર, ઝેબ રહેમાન, લક્ષ્મી છાયા, ઇંદિરા બિલ્લી, સુરેખા, નૂરજહાં, મધુમતિ, મીનાક્ષી, શેફાલી, કે.એન.સિંઘ, ડેવિડ, મનોરમા, પરવિન પૉલ, રામમોહન, હરિ શુક્લા, માસ્ટર રિપલ, મજનૂ, કમર ફની અને પ્રેમ પ્રકાશ.


ગીત
૧. રૂખ સે, જરા નકાબ ઉઠાઓ, મેરે હુઝુર.... - મુહમ્મદ રફી
૨. ગમ ઉઠાને કે લિયે, મૈ તો જીયે જાઉંગા.... - મુહમ્મદ રફી
૩. જો ગૂઝર રહી હૈ મુઝ પર, ઉસે કૈસે મૈં બતાઉ.... - મુહમ્મદ રફી
૪. અલ્લા અલ્લા અલ્લા વો લે ગયા ચાંદી છલ્લા.... - લતા-કોરસ
૫. ક્યા ક્યા ન સહે હમને સિતમ, આપકી ખાતિર.... - લતા- રફી
૬. ઝનક ઝનક તોરી બાજે પાયલીયા, પ્રિત કે ગીત.... - મન્ના ડે
૭. મેરી જાં અપને આશિક કો સતાના કિસ સે સીખા.... - આશા- રફી

હસરત જયપુરીના પત્નીને કોઇકે પૂછ્યું, ''તમારા શૌહરે ઇશ્ક-મુહબ્બતના ગીતો તો અઢળક લખ્યા છે, પણ તમારા માટે એકે ય ગીત લખ્યું હતું ?'' ત્યારે એ સન્નારીએ પૂરી અદબથી કહ્યું, ''ગમ ઉઠાને કે લિયે મૈં તો જીયે જાઉંગા, સાંસ કી લય પે તેરા નામ લિયે જાઉંગા...'' ખાસ મારા માટે લખ્યું હતું.''

દર વર્ષે ૧૭મી સપ્ટૅમ્બરે જામનગરના શ્રી. ચંદુભાઇ બારદાનવાલા પોતાના જીગરી દોસ્ત હસરત માટે એક 'સાચો' શ્રધ્ધાંજલિ કાર્યક્રમ ગોઠવતા, જેમાં હસરતનો પૂરો પરિવાર ઉપસ્થિત રહેતો. 'સાચો' એટલા માટે કે, આજકાલ પૈસા બનાવવા માટે સદગત ગાયક- સંગીતકારોના નામે કીડીયારાની માફક શ્રધ્ધાંજલી કાર્યક્રમો ગોઠવાય છે, એમાં બારદાનવાલાનો આ પૂરો વિના મૂલ્યે કાર્યક્રમ હસરત જયપુરીના નામ જ નહિ, પૂરા કામ પર આધારિત રહેતો. અને 'જીગરી દોસ્ત' શબ્દો એટલા માટે કે, મરહૂમ હસરત જયપુરી સાહેબે મરતા પહેલા ઑલમોસ્ટ વસીયતનામામાં લખી દીધું હતું કે, 'મારા મૃત્યુની જાણ કેવળ ચંદુભાઇ બારદાનવાલાને જ કરવી.'

આ ફિલ્મ 'મેરે હુઝુર'માં શૈલેન્દ્રની ગૈરહાજરીમાં હસરતને (મૂળ નામ ઇકબાલ હુસેન) પૂરા ખીલી ઉઠવાનું મોકળું મેદાન મળી ગયું અને તમામ ગીતો એમની કલમથી ઉતર્યા, જેમાંનું એક, 'ગમ ઉઠાને કે લિયે મૈં તો જીયે જાઉંગા...' ફિલ્મના હાર્દસમું ગીત બન્યું.

હસરતની એક નહિ પણ બે ખૂબીઓ ઉપર સલામ કરવાનું મન થાય. એક તો, એના ગીતોમાં માઇલોના સુધી કદી વલ્ગેરિટી કે દ્વિઅર્થી ન આવે ને બીજું, ગીતના શુધ્ધ મીટર પ્રમાણે અક્ષરે અક્ષર લખનારો એ જમાનાનો એ એક માત્ર શાયર. મીટર એટલે ગાયક કે સંગીતકારને લખેલો શબ્દ ગોઠવવા સૂરની આઘાપાછી કરવી ન પડે એ. મજરૂહ સુલતાનપુરી જાતે ને જાતે પોતાને મીટરના બાદશાહ ઘોષિત કરતા, પણ દાખલો જુઓ, ''આપને યાદ દિલાયા તો મુઝે યાદ આયા...'' એ ફિલ્મ 'આરતી'નું ગીત રફીએ શબ્દથી તડપીને કેવું ગાવું પડયું છે ? શબ્દો, 'આપને યાદ દિલાયા...'' છે, પણ હવે એ ગીત ફરી સાંભળશો તો મીટરનો લોચો સંભળાશે. રફીને 'આપને યાદ ''દિલા-આયા'' તો મુઝે યાદ આયા...' ગાવું પડયું છે. વળી ગીતના સ્થાયીમાં બન્ને એકબીજાને 'આપ' થી સંબોધે છે ને અંતરામાં સીધો 'તુંકારો' આવી જાય છે, ''દૂર તક આઉંગી મૈં, 'તુમ' કો મનાને કે લિયે... ''

અફ કૉર્સ, સાહિત્યિક ધોરણો જાળવવામાં તો હસરત કે મજરૂહ બન્ને ઇશ્ક- મુહબ્બતથી આગળ વધ્યા જ નહોતા. બન્નેની વૉકેબ્યુલરી મર્યાદિત હતી, ત્યારે શૈલેન્દ્ર, નીરજ સાહિર લુધિયાનવી કે શકીલ બદાયૂની (પૈસા માટે ન લખ્યું હોય ત્યારે રાજીન્દર ક્રિશ્ન ય ખરો !) તો શબ્દના શાહજાદાઓ હતા. હસરતે શરૂઆત મુંબઇમાં 'બેસ્ટ' બસોમાં કન્ડક્ટરની નોકરીથી કરી હતી અને અભ્યાસ સ્કૂલ સુધીનો.

અહી સ્વ.શૈલેન્દ્રની ગૈરહાજરીને કારણે જયકિશનને ય મોકળું મેદાન મળ્યું છે. આ ફિલ્મમાં તમામ ગીતો જયકિશને બનાવ્યા છે. એમાં ''ઝનક ઝનક તોરી બાજે પાયલીયા...'' પણ કેવું રસીલું સંગીત જયકિશને આપ્યું છે ! રફી સાહેબના ચાહકો માટે તો આ ફિલ્મમાં તરણેતરનો મેળો ઉજવાઇ ગયો છે. થોડી નવાઇ ઉપડે, પણ ફિલ્મમાં લતા મંગેશકરનું એકે ય સોલો ગીત નથી.

પણ ફિલ્મ ''મેરે હુઝુર'' તો એકલે હાથે ઉપાડી છે, આપણા બધાના 'જાની' રાજકુમારે ! એની પર્સનાલિટી, એના કપડાંનો ટેસ્ટ, મફલર, સફેદ શૂઝ, હોઠ બંધ હોય ત્યારે અનેક સંવાદો બોલી શકતી એની ઍક્સપ્રેસિવ આંખો અને ખૂબ ઊંચા વાંચનને કારણે અંદરનું વ્યક્તિત્વ કોઇને પણ લઘુતાગ્રંથિમાં મૂકી દે એવું. યસ. મીડિયાએ રાજકુમારની છાપ એક અતડા, ઘમંડી અને તોછડા માણસની પાડી હતી, જે એની સાથે કામ કરી ગયેલા કલાકારોના મતે બિલકુલ ગલત છે. એ હર કોઇને બોલાવતો નહિ, એ ફિતરતને કારણે આવી છાપ પડી. પણ જે માણસે જીવનભર લિયો ટૉલ્સ્ટૉય, ગાય ડી' મોમ્પાસા, બર્ટ્રાન્ડ રસેલ કે સ્વામી વિવેકાનંદ જેવા સાક્ષરોને વાંચ્યા હોય, એ ફિલ્મોની ફાલતું ભાષા અને ફાલતુ માણસો સાથે કેવી રીતે સેટ થઇ શકે. ઉર્દુનો એ ફક્ત વાચક નહિ, અભ્યાસુ હતો. લખનૌનો નહતો, કાશ્મિરી પંડિત હતો છતાં લખનૌની તેહઝીબ સાથે આખું જીવન જીવ્યો છે. હસવાની વાત એ થાય કે, એ ઑફ-વ્હાઇટ પૅન્ટ નીચે સફેદ શૂઝ પહેરતો ને એ એનો લિબાસે- તકીયા કલામ થઇ ગયેલો, એ જોઇને કોઇ નહિ ને આપણા ર્બબી ગર્લ વિશ્વજીત જીતુભ'ઇ ય સફેદ પેન્ટ નીચે સફેદ શૂઝના રવાડે ચઢેલા. પછી તો ગૅટ પર કોઇએ રોક્યો નહિ હોય, એટલે જીતુ કાળા શૂટ નીચે ય સફેદ શૂઝ પહેરવા માંડયો. તારી ભલી થાય ચમના... મોર તો પિપળાની ટોચ ઉપર કે પિપળાની નીચે ય શોભવાનો છે.. તું મોર બનવાનું રહેવા દે ભાઇ... પિપળો ખરાબ લાગે !

ફિલ્મ બેશક સુંદર બની છે. એના નિર્માતા- દિગ્દર્શક વિનોદ કુમારે આ ફિલ્મ અગાઉ અને પછી ય સારી ફિલ્મો આપી છે. ભા.ભૂ. અને માલા સિન્હાવાળું 'જહાનઆરા' એણે નિર્દેશિત કર્યું હતું. 'મેરે મેહબૂબ', 'જબ યાદ કિસી કી આતી હૈ' 'બ્લૅક-મૅઇલ' અને 'પતંગા' પણ એણે લખેલી ફિલ્મો. 'મેરે હૂઝુર'ની ખાસ વાત એ છે કે, આખી ફિલ્મ મુસ્લિમ- કલ્ચર ઉપર બની હોવા છતાં, જ્હૉની વૉકર અને ઝેબ રહેમાનને બાદ કરતા સહુ હિંદુ કલાકારો છે ને માલા સિન્હા ક્રિશ્ચિયન. પણ આ ફિલ્મ જોનાર લખનૌના નવાબી મુસલમાનો પણ ખુશ થઇ જાય, એવી મુસ્લિમ- તેહઝીબનું વિનોદે ધ્યાન રાખ્યું છે. ઉર્દુ જેવી મીઠડી ભાષાનો સમુચિત ઉપયોગ કર્યો હોવાથી પ્રેક્ષકોને ફિલ્મ અઘરી પડતી નથી. ઊંચા ઘરાણાના લખનવી મુસલમાનોમાં અદબ અને હયા મોટી ચીજો ગણાય તે ધ્યાનમાં રાખીને લખેલી ફિલ્મની વાર્તા મુજબ, માલા સિન્હા એના ૮-૧૦ વર્ષના બાળક માટે ય વિવેક વાપરે છે, ''મુન્ને મીયાં પલંગ પર સો રહે હૈ.''

એજ રીતે, માલા પરસ્ત્રી હોવાથી એની સામે નજર મેળવીને વાત કરવાને બદલે રાજકુમાર અન્યત્ર જોઇને જ વાત કરે છે અને એક તબક્કે તો એના ઘેર આવેલી માલાને રોકવા કેવળ એક જ શબ્દ પણ કેવો લિહાજથી બોલે છે, ''રૂકીયે.''

જે સંવાદોથી રાજકુમાર આજ સુધી ભૂલાતો નથી, તે પૈકીના અનેક સંવાદો અહી સાંભળવા મળે. એ જમાનામાં બહુ ચગેલો સંવાદ, 'લખનૌ મેં ઐસી કૌન સી ફિરદૌસ હૈ, જીસે હમ નહિ જાનતે ?'

વિનોદ કુમારને વાર્તા કહેતા સરસ આવડતી હોવાથી ફિલ્મમાં ઘટનાઓ તરત બદલાતી રહે છે. કોઇ સીન ખેંચવામાં આવ્યો નથી. ફિલ્મની વાર્તા કંઇક આવી છે :

નવાબ સલીમ (રાજકુમાર)ને એક સામાન્ય શાયર અખ્તર હુસેન 'અખ્તર' જીતેન્દ્ર કોક અકસ્માતમાંથી બચાવે છે, એનું ઋણ ચૂકવવા બેકાર બનેલા સલીમને પોતાના ઘરમાં આશરો આપે છે, દૌલત પણ આપે છે, પણ જીતુને એટલાથી ખપતું નથી, એટલે નવાબ સાહેબ જેને પ્રેમ કરે છે, એ હકીમ કે.એન.સિંઘની મોટી દીકરી સલ્તનત (માલા સિન્હા)ના પ્રેમમાં પડે છે. બે કામો એક સાથે પતાવવા સારા. બીજી દીકરી ઝેબ રહેમાન જ્હૉની વૉકરના પ્રેમમાં છે. રાજકુમારનો પ્રેમ એક તરફો છે, એની એને ખબર નથી. ઐયાશ અને શરાબી તરીકે પૂરા લખનૌમાં છાપને કારણે માલા સિન્હાના લગ્ન એની સાથે થતા નથી, પણ શાયર જીતેન્દ્ર સાથે થાય છે. (વાચકો થોભો... માલાનો ફાધર કેવો ડોબો કહેવાય ? જમાઇ તરીકે શરાબી અને ઐયાશ સારો કે શાયર ? બેમાં મૂડીરોકાણ અને જોખમ સરખા ખરા કે નહિ ?) વળી, એકવાર સાથે લગ્ન થઇ ગયા, એટલે આપણા જીતુભ'ઇ ય ઐયાશ બનીને કોઠેવાલી ઇંદિરા બિલ્લીના ચક્કરમાં ફસાઇને એક દીકરાવાળી માલુને તલ્લાક આપી દે છે.

માલાનું જીવન બર્બાદ થઇ ન જાય એ માટે રાજકુમાર એની સાથે લગ્ન કરી લે છે, ત્યાં હવે ભિખારી બની ગયેલો જીતુ પાછો આવે છે. ફિલ્મનો સારો નહિ પણ કરૂણ અંત લાવવા વાર્તા લેખક રાજકુમારને લેવાદેવા વગરનો એક ઍક્સીડૅન્ટમાં મારી નાંખે છે, પણ માલુ જીતુ પાસે પાછી જતી નથી ને જીતુ કબ્રસ્તાનમાં બાકીનું જીવન પૂરૂં કરે છે.

આંખ ઠહારે એવા રંગો વાપરતી ફોટોગ્રાફીને કારણે તો ફિલ્મ સુંદર બની જ છે, પણ નવાઇની વાત છે કે, એકાદ અપવાદને બાદ કરતા વિનોદ કુમારે પુરી ફિલ્મ ઇનડોર સ્ટુડિયોમાં શૂટ કરી છે, એટલે એ જમાનામાં નવી નવી આવેલી ઇસ્ટમૅન કલરની પૂરી લઝ્ઝત નથી મળતી.

ડીવીડીઓમાં મોટા ભાગે ફિલ્મના ટાઇટલ્સ ટુંકા કરી નાંખવામાં આવતા હોવાથી ફિલ્મનું નૃત્ય- દિગ્દર્શન કોણે કર્યું છે, તે ખબર પડતી નથી, પણ ડાન્સીઝ ઘણા સારા છે. લતા અને સાથીઓ સાથેના, ''અલ્લાહ અલ્લાહ અલ્લાહ વો લે ગયા ચાંદી છલ્લા'' હળવો ડાન્સ છે, પણ મન્ના ડે ના ક્લાસિક 'ઝનક ઝનક તોરી બાજે પાયલીયા' મધુમતિ અને લક્ષ્મી છાયાને ડાન્સ- ડાયરેક્ટરે નચાવી નચાવીને દમ કાઢી નાંખ્યો છે.

મજા પડે એવા બે-ચાર યોગાનુયોગો આ ફિલ્મમાં થયા છે : આ ચારે ય ની જન્મ તારીખો વાંચો : રાજકુમાર ૮ ઓક્ટો.૧૯૨૬. જહોની વોકર ૧૧ નવે. ૧૯૨૬. માલા સિન્હા ૧૧ નવે. ૧૯૩૬ અને માલા કરતા છ વર્ષ નાનો જીતેન્દ્ર ૭ એપ્રિલ, ૧૯૪૨. શું મજા પડી, જોઇ જુઓ તો !

મોટા ભાગની ફિલ્મોમાં રીબાયેલા હીરો કે હીરોઇન સીધા આકાશવાણીના રેડિયો સ્ટેશન પર ગાવા ઉપડી જાય છે, જે ઘેર બેઠી હીરોઇને એ જ વખતે રેડિયો ચાલુ કર્યો હોય ને આંખમાં આંસુઓ સાથે સાંભળે ય ખરી. આકાશવાણીના આટલા વર્ષોના ઇતિહાસમાં મને યાદ નથી કે, કોઇ પણ ગાયકનું ગીત 'લાઇવ' બ્રોડકાસ્ટ થાય, પણ 'સન ઑફ ઇન્ડિયા'નું 'દિલ તોડનેવાલે, તુઝે દિલ ઢુંઢા રહા હૈ' હોય, 'બરસાત કી રાત'નું રફીનું 'મૈને શાયદ તુમ્હે પહેલે ભી કહી દેખા હૈ'' હોય, લતાનું 'અજી, બસ શુક્રીયા'નું 'સારી સારી રાત તેરી યાદ સતાયે' હોય કે આ ફિલ્મનું, 'ગમ ઉઠાને કે લિયે...' હોય ! ખુદ લતા કે રફીને ય આકાશવાણીએ સ્ટુડિયોમાં લાઇવ ગાવાનો ચાન્સ નથી આપ્યો.

ઝેબ રહેમાન તમને અત્યારે ને અત્યારે યાદ આવતી હોય તો વાત આગળ વધારૂં. કેવી અપ્રતિમ સુંદર સ્ત્રી હતી એ ને કેવી સી-ગ્રેડની ફિલ્મોમાં કામ કરવાને કારણે તદ્દન ફેંકાઇ ગઇ ? યાદ હોય તો, માલા- ધરમની ફિલ્મ 'આંખે'માં ''અય જાને વફા યે જુલ્મ ન કર...'' ગીતમાં એનું ગ્લૅમર એને માલા કરતા ય વધારે સ્વરૂપવાન દર્શાવે છે. ફિલ્મ 'જીવન મૃત્યુ' 'જમાને મેં અજી ઐસે કઇ નાદાન હોતે હૈ..' મુજરો ઝેબ ઉપર ફિલ્માયો હતો. સ્નેહલ ભાટકરના મજેદાર સંગીતવાળી ફિલ્મ 'ફરિયાદ'ની એ હીરોઇન હતી. પછી જે હાજી મસ્તાનને પરણી તે સોના ય આ ઝેબ રહેમાનની જેમ મધુબાલાની યાદ અપાવે એવી સૌંદર્યમૂર્તિ હતી.

'મુગલ-એ-આઝમ'ની નીલી આંખોવાળી નિગાર સુલતાનાની દીકરી હિના કૌસર અચાનક સ્મગલર ઇકબાલ મીર્ચીને પરણી ગઇ, એટલે ફિલ્મોમાંથી એ પણ અદ્રશ્ય થઇ. આ ફિલ્મમાં રાજકુમારની બહેન બનતી અભિનેત્રી સુરેખા એક જમાનામાં કે.એ.અબ્બાસની ફિલ્મ 'શહેર ઔર સપના'ની હીરોઇન હતી. એ તો ઠીક, પણ જાડી ગોળમટોળ ને વાતવાતમાં આંખમટક્કા કરતી ડોસી મનોરમા ય એક જમાનામાં હીરોઇન હતી ને શમ્મી કપૂરની ફિલ્મ 'જંગલી'ના વિલન રાજન હકસરને પરણી હતી. એ બન્નેની દીકરી રીટા એકાદી ફિલ્મમાં આવીને હોલવાઇ ગઇ. રાજકુમારના મારા જેવા ચાહક હો, તો તાબડતોબ આ ફિલ્મ મંગાવીને જોઇ નાખોજી.

28/09/2014

ઍનકાઉન્ટર : 28-09-2014

* તમારો 'વાંદરી' વિશેનો લેખ વાંચીને બા ચોક્કસ ખીજાયા નહિ હોય. સુઉં કિયો છો ?
- હા, પણ જે વાંદરી વિશે લખ્યું હતું, એ બરોબરની ખીજાણી હતી.
(રેણુ દેવનાણી, અમદાવાદ)

* આપની દ્રષ્ટિએ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે શું તફાવત છે ?
- 'લાખ લૂભાયે મહેલ પરાયે, અપના ઘર ફિર અપના ઘર હૈ...'
(સંદીપ હરેશભાઈ ભટ્ટ, ભાવનગર)

* સવાલો પોસ્ટકાર્ડમાં વધુ આવે છે કે ઈ-મેઇલમાં
- સવાલો તો વાંચકોના મગજમાં વધુ આવે છે.
(અંકિત પંડયા, બોરસદ)

* કલિયુગમાં માતા-પિતાને ઘરડાના ઘરમાં મૂકી આવનારા પુત્રોને તમારી શું સલાહ છે ?
- એમાં કાંઇ ખોટું નથી... જો સાથે સાસુ-સસરાને ય મોકલી શકાતા હોય તો !
(સતિષ પ્રજાપતિ, અંકલેશ્વર)

* 'સાહેબો'ની ગાડીઓ ઉપરથી લાલ લાઇટો કેમ ઉતારી લેવામાં આવી રહી છે ?
- 'સાહેબો' અંદર ચડ્ડી ઉતારતા હતા...!
(પ્રહલાદ રાવળ, વસઇ-ડાભલા)

* 'જ્યાં ન પહોંચે રવિ, ત્યાં પહોંચે કવિ...!' હાસ્યલેખકોનું શું છે ?
- રવિ એમને બાળી શકે એમ નથી... બધા અંદરઅંદર બળેલા છે.
(સંજય દવે, જામજોધપુર)

* સરકાર મોદીની હોવા છતાં ડૉ. પ્રવિણ તોગડીયા કેમ વાણી વિલાસ કરી રહ્યા છે ?
- આખા દેશમાં હિંદુઓ માટે બોલનાર કમસેકમ એક માણસ તો છે. એને વાણી વિલાસ ન કહેવાય.
(ચંદ્રકાંત બગડીયા, પૂણેં-મહારાષ્ટ્ર)

* અમારા પ્રશ્નો વાંચીને સહુથી પહેલા તો તમે હસતા હશો ને ?
- હા.. હસી કાઢું છું.
(અશોક પટેલ, ચરાડા-માણસા)

* પતિધર્મ કોને કહેવાય ? પત્નીને વફાદાર રહેવું એ કે પછી પત્ની વફાદાર છે કે નહિ, એ તપાસતા રહેવું ?
જે કાંઇ હોય...! કર્યા ભોગવવાના છે ને ?
(રજનીકાંત ઘુંટલા, મુંબઈ)

* તમારા લેખ મુજબ, તમારા સાસુને સ્વિમિંગ પૂલમાં તમે વિક્રમ બની વેતાળની જેમ ઉંચકી લીધા પછી નુકસાન તમને વધારે થયું કે સાસુને ?
- મેં 'સાસુ' લખ્યું, એટલે મારી જ સાસુ કેમ સમજો છો ? શું હું એવો ભેદભાવ રાખનારો જમાઇ છું ?
(મધુકર એન. મહેતા, વિસનગર)

* તમારા સાસુ માટે આવું બધું લખો છો, એ કોક દિવસ વાંચી જશે તો ?
-સવાલ જ પેદા થતો નથી. અમારા બન્નેના વાંચવાના ચશ્મા એક જ છે.
(કૃણાલ કાપડીયા, વડોદરા)

* ડિમ્પલ કાપડીયા માથામાં તેલ નાંખીને આવે, તો તમે એની સાથે ડિનર લેવા જાઓ ખરા?
- એને ગાંધી ટોપી પહેરાવ્યા પછી જમું.
(કિરણ ચૌહાણ, જામનગર)

* રોડ બનાવી લીધા પછી ગટરો બનાવતી નગરપાલિકાઓને આપનો કોઇ સંદેશ ?
- અમારા ગામમાં તો પહેલા પૂલ બનાવી લીધા પછી એ લોકો નદી ગોતવા ગયા'તા....!
(પ્રકાશ લિમ્બાચીયા, ખોડીયારપુરા-ચાણસ્મા)

* આજકાલ સ્માર્ટ છોકરીઓ જોવા જ કેમ મળતી નથી ?
- એ તો સ્માર્ટ છોકરાઓને જ જોવા મળે !
(ધ્રૂવ પંચાસરા, વીરમગામ)

* સારી છોકરી મળે, તે માટે છોકરાઓ કેમ વ્રત રાખતા નથી ? શું એમને સારી છોકરી નથી જોઇતી ?
- (કોક મરવાનો થયો છે...!!!) હાં, બોલો બેન, શું કહેતા'તા ?
(સુરભિ પંચાલ, મીઠાપુર)

* 'ઍનકાઉન્ટર' શરૂઆતમાં ઊભા કૉલમમાં આવતું...હવે તમે કેમ આડા થઇ ગયા ?
- સુતા સુતા વાંચી શકાય માટે.
(રશ્મિ મહેતા, ગાંધીધામ-કચ્છ)

* ભારત હવે પાકિસ્તાન સામે આંખ મિલાવવાને બદલે આંખો કાઢશે ક્યારે ?
- મોદીને દસ વર્ષ રાજ કરવું હોય તો આંખો કાઢવાને બદલે પાકિસ્તાનની આંખો ખેંચી કાઢે.
(ડૉ. વિવેક જી. દવે, પાટણ)

* અખબારમાં તમારો ફોટો જોઇને પૂછવાનું મન થાય છે કે, 'તમારી તંદુરસ્તીનું રહસ્ય શું ?'
- કોમલા ગુટીકા.
(નીતિન ઉપાધ્યાય, ભાવનગર)

* ગાય આપણી માતા કહેવાય, તો બળદને ?
- આ સવાલ તમારા ફાધરને પૂછવો સારો.
(પ્રતિક શાહ, અમદાવાદ)

* ભારત દેશમાં આટલા બધા ધર્મો ને અમેરિકામાં એક જ ધર્મ... આવું કેમ ?
- કારણ કે, અમેરિકા ભારત નથી.
(અક્ષય યુ. વ્યાસ, કરમસદ)

* તમે બ્રાહ્મણ કૂળને બદલે અન્ય કૂળમાં જન્મ્યા હોત તો ?
- હું 'ભારત કૂળ'માં જન્મ્યો છું.
(રેખા રાવલ, વડોદરા)

* 'અધ્યાત્મ' વિશે તમારૂં શું માનવું છે ?
- મને એ ભાઈનું નામ-સરનામું મોકલી આપો..... તપાસ કરીને જવાબ આપીશ.
(નીરવ યુ. ચૌહાણ, મોરબી)

* તાજ મહલ પ્રેમનું પ્રતિક, તો દોસ્તીનું પ્રતિક શું ?
- અડધી ચા.
(રીતેશ વાઘાણી, સુરત)

* આપના લેખો વાંચીને ખોટા બહુવચનો વાપરવાની ટેવ પડી ગઈ છે. શું કરવું ?
- તમામ જામનગરોમાં પ્રકાશો પાથરો અને અશોકોના 'બહુવચનોઝ' કરવા માંડો.
(પ્રકાશ પંચમતીયા, જામનગર)

* આપનો પડોસી અમિતાભ બચ્ચન હોત તો ?
- એ કઈ મોટી વાત છે ? દહીંનું મેળવણ જયાભાભી પાસેથી લઇ આવવાનું.
(મેહૂલ કેવડીયા, ભાવનગર)

* ગુજરાતીઓ અમેરિકાના વિઝા મેળવવા શું શું નથી કરતા... ઇવન, વડાપ્રધાન બની જાય છે....!
- હા. હવે બરાક હુસેન ઓબામાને 'ભગવતગીતા' આપવાની રહી !
(ફાલ્ગુન સાવલીયા, ચિત્તલ-અમરેલી)

* તમને સમસ્ત બ્રાહ્મણોના સંઘના પ્રમુખ બનાવવામાં આવે તો ?
- કોક બીજો બ્રાહ્મણ મને બીજે દિવસે ઉઠાડી મૂકશે.
(કિશોર મહેતા, રાજકોટ)

* મારે સરકારી નોકરીનું ઠેકાણું પડતું નથી. કોઇ સૅટિંગ કરી આપો તો તમારો 'વ્યવહારે' ય સમજી લઇશ !
- અત્યારે તો નવાઝ શરીફની નોકરી જવામાં છે. બોલો, પાકિસ્તાનના પ્રાઇમ મિનિસ્ટર બનવું છે ?
(જયમિન માળી, સાવલી-વડોદરા)