Search This Blog

Loading...

28/09/2016

સ્ત્રીઓ અને ડ્રાઇવિંગ

- અસોક... હવે મને કે'દિ ગાડી સીખવવી છે ? અમારી કિટ્ટી-પાર્ટીની બધ્ધી મૅમ્બરૂંને ગાડી આવડે છે.. એક મને જ નથ્થી આવડતી.
- એ રહેવા દે. અમદાવાદના ટ્રાફિકમાં ગાડી નહિ, ચાલતા શીખવાની જરૂર પડે છે.
- ખોટા ઢીંગા મારો મા...! તમે હવારથી હાંજ સુધી ગાડીમાં જ ચોંયટા ને ચોંયટા રિયો છો, ને મારે બસુંની લાઇનુંમાં ઊભા રે'વું ?
- હા, પણ બસ ચલાવતા તો તને ન આવડે ને ! બૅટર છે કે, તારે બસમાં પૅસેન્જર તરીકે બેસવું.
- ખોટી લમણાઝીંકુ કરો મા... મને ગાડી શીખવવી છે કે નંઇ... શીધી વાત કરો !

એની ડીમાન્ડ ખોટી નહોતી. અમદાવાદમાં રહેવું ને ઘરમાં ગાડી હોવા છતાં રીક્ષામાં ફરવું, એ વ્યાજબી તો નહોતું. આમ તો, આટલી મોટી બસ કરતા રીક્ષા ચલાવતા શીખવી સહેલી પડે, પરંતુ વાઇફો થઈને રીક્ષા ચલાવે, એ ગુજરાતી હસબન્ડોઝ માટે સારૂં ય ન કહેવાય ! એના પિયરીયામાંથી તો કોઇકે વળી એવું સૂચન કર્યું કે, 'અમદાવાદમાં ટ્રાફિકું એટલા ભયાનક હોય છે કે, તમે હૉર્ન મારીને ગાડીયું હલાવો, ઇ કોઇ નો હાંભરે... માટે અમારી ડીકુને (વાઈફનું ઘરનું નામ) લ્હાયબંબો (ફાયરબ્રિગેડ) ચલાવતા શીખવી દિયો... ટનટનટનટન કરતી ડીકુ નીકળે, તો ટ્રાફિક આઘોપાછો તો થઈ જાય ! બધા ય આઘા રિયે ને જીયાં જાવું હોય, તીયાં જલદી પોંચાય !

આવા ફૅમિલીમાં હું પરણ્યો છું, બોલો !

અમારા સુપુત્રમાં તો બુધ્ધિ પહેલેથી, એટલે એ તો એની માંને કે ઈવન એની વાઇફને ગાડી ચલાવતા શીખવવાની બેવકૂફી કરે નહિ. મેં વર્ષોના અનુભવો પછી વાઇફને અમારા ફ્લૅટની લિફ્ટ ચલાવતા શીખવી છે. લિફ્ટમાં લૅફ્ટ-હૅન્ડ-ડ્રાઇવ હોય અને શૉર્ટ-કટથી લિફ્ટ કદી ન લેવાય, એ બધું શીખવતા સમય તો લાગ્યો હતો. (એ મને પૂછતી કે, 'શૉર્ટ-કટમાં લિફ્ટ બીજા માળેથી સીધી છઠ્ઠા માળે નો લઇ લેવાય ?') છતાં આજે વાઇફ એક હાથે પણ બહુ ઈઝીલી લિફ્ટ ચલાવી શકે છે. કહે છે કે, જે બાળકો નાનપણમાં એક હાથે સાયકલ ચલાવતા શીખ્યા હોય, એમને મોટા થઇને એક હાથે લિફ્ટ ચલાવતા બહુ ઈઝીલી આવડી જાય !

'અસોક, ગાડી શીખતી વખતે શ્રી હનુમાનચાલીસા બોલાય કે નહિ ? અને હું ગાડીમાં બેસીને ગાડી હલાવું કે---' એની લાઇફમાં એ પહેલી વાર સ્ટીયરિંગ પર બેઠી હતી અને સહેજ ડર સાથે મને પૂછી લીધું.

'યસ ડાર્લિંગ... ગાડી તો એના સ્ટિયરિંગ ઉપર બેસીને જ ચલાવવાની હોય... પાછલી સીટ પર બેસીને ન ચલાવાય !... અને સાંભળ, ગાડી તું ચલાવીશ પછી હનુમાનચાલીસા વટેમાર્ગૂઓ બોલશે... આપણે એ બધી મેહનત નહિ કરવાની !'

'તમે સુઉં મને અસોક દવે હમજો છો, તી એટલી બુધ્ધિ ય નો હોય ? હું એમ પૂછતી'તી કે, આંઇ તો બેશી ગઇ... હવે આગર સુઉં કરવાનું છે ?'

મારે એને સમજાવવું પડયું કે, આગળમાં તો ગાડીની આગળ કોઇ ઊભું ન હોય, એ જોઇ લેવાનું ને પછી ગાડી સ્ટાર્ટ કરવાની.

'એક કામ કરો ને ! તમે બહાર નીકરી જાઓ અને આગરથી બધાને આઘા ખસવાનું કહેતા જાઓ... કોઇને આવડીઅમથી ય ટક્કરૂં વાગે, ઈ મને નો ગમે !'

પ્રારંભિક શિક્ષણ પતાવ્યું, એમાં બંને પગ ક્યાં ક્યાં રાખવાના અને સ્ટિયરિંગ એક હાથે નહિ પકડવાનું, તેમ જ ગુરૂજી (એટલે કે, હું) કહું, એ બધું માનવાનું, જેવી પ્રાથમિક માહિતી આપવામાં આવી. ફક્ત એટલું ભૂલી ગયો હતો કે, ગાડી સ્ટાર્ટ થયા પછી સ્ટિયરિંગ ફેરવ-ફેરવ નહિ કરવાનું-જ્યારે વળવું હોય ત્યારે જ ફેરવવાનું ! ને તો ય, એણે અમે જે ગ્રાઉન્ડમાં ગાડી શીખતા હતા, ત્યાં કાઠીયાવાડની ભાષામાં મેળામાં ફજન-ફાળકો ગોળગોળ ઘુમે રાખે, એવા અમે, નહિ નહિ તો ય, બેંતાળીસ-ત્રેંતાળીસ ચક્કરો મારે રાખ્યા હશે.

'અસોક, આમ મજો નહિ આવે. યાદ કરો, આપણે મેળામાં જાંઇ છીં...તીયાં મૌતના કૂવામાં યાદ છે, શામશામી બે ગાડીયું લાકડાના પાટીયાંને ચીટકેલી રઇને ફૂલ-સ્પીડે ગોળગોળ ઘૂમે રાખે છતાં ય, એ એકબીજાને અથડાતી નથ્થી...આપણે આપણી જેમ ગાડી શીખતા બીજા કોઇને બોલાવી રાખવો છે ? ઈ એની ગાડીમાં ને આપણે આપણી ગાડીમાં... શામશામા ગોરગોર ચક્કરૂં મારે રાખવાના...!'

'નો ડાર્લિંગ... ગાડી તારે અમદાવાદના રસ્તાઓ ઉપર ચલાવવાની છે... કોઈ બાળમેળામાં નહિ. એ વાત જુદી છે કે, મૌતના કૂવામાં એક સાથે ફૂલ-સ્પીડે સામસામી ગાડીઓ ચલાવવા કરતા અમદાવાદની સડકો ઉપર કલાકના પાંચ કી.મી.ની સ્પીડે પણ ગાડી ચલાવવી વધુ ભયજનક છે.

વસ્તીવધારો કોઇપણ દેશ માટે ભયજનક છે અને એ ઓછો થવો જ જોઈએ, એ બધી વાતો સાચી પણ, માણસો ગાડી નીચે આવી જઈને વસ્તી ઓછી કરે, એ સૂચન સલાહભર્યું નથી. ઘણા દેશોમાં તો કહે છે કે, વસ્તી ઓછી કરવા સ્ત્રી-ડ્રાયવિંગને ઘણું પ્રોત્સાહન અપાય છે અને ખાસ તો જ્યાં ભીડ વધુ હોય, ત્યાં સ્ત્રીઓને ગાડી 'રીવર્સ'માં લેવાનું આર.ટી.ઓ.વાળા કહે છે. ગાડી રીવર્સમાં લેવાથી એક ફાયદો મોટો થાય છે કે, મહીં બેેઠેલી સ્ત્રીને કાંઇ થતું નથી, પણ પાછળ ઊભેલાઓ સિવાઇ-સંધાઈ જાય છે. ગાડી ચલાવનારને કાંઈ ન થાય, માટે ઍરબૅગ બધી કારોમાં હોય છે, પણ માતાઓ-બહેનો ગાડી રીવર્સમાં લેતી હોય ત્યારે ગાડીની પાછલા ભાગમાંથી કોઇ વિરાટ તંબૂ ઊઘડી જાય ને આજુબાજુવાળાને સમાવી લે, એવી શોધ તો મારા સિવાય કોઇએ હજી વિચારી પણ નથી.

વાઇફનો ઉત્સાહ એટલે સુધી હતો કે, એને ટ્રેન ચલાવવાની હોય તો ય તૈયાર હતી, પણ ટ્રેનોનો પ્રોબ્લેમ એ હોય છે કે, એ પાટા ઉપર ચલાવવી પડે છે અને કાર નીચે પાટા આપ્યા હોતા નથી એટલે સાઇડમાં ઘુસી જવાની શકયતા ખરી. હું એની બાજુમાં બેઠો અને સૂચના મુજબ એણે કાર સ્ટાર્ટ કરી. પહેલી વખત તો બધીઓને ભૂલ થાય (એવું અનેકને ગાડી શીખવતી વખતે મને અનુભવ છે !), એટલે ઍક્સિલરૅટર અને ક્લચ ઉપર પગ રાખવાને બદલે એણે બ્રૅક દબાવી રાખી ને ભ્રુમ...ભ્રુમ... ભ્રુમથી આખું નારણપુરા કાળું ધબ્બ કરી નાંખ્યું. પણ છેવટે તો ગાડી ચાલી. અમે બંને શશી કપૂર અને નંદા સિમલા ફરવા નીકળ્યા હોઇએ, એવા સુંદર લાગતા હતા. (આ નિવેદનમાં ઉત્સાહ અને ભૂલચૂક લેવી દેવી.) હું કાર ચલાવતો હોઉં ત્યારે વાઇફ મારા ખભે એનું માથું ઢાળી દે, એ મને ગમે પણ એ ચલાવતી હોય ત્યારે મારે શું કરવું, એ સમજ ન પડતા, મેં મારૂં માથું બારીની ધારી ઉપર ઢાળી દીધું.

આપણા દેશમાં સ્ત્રીઓ ઍક્સિડૅન્ટ્સ કરે તો પુરૂષો, 'ઈટ્સ ઑર્રાઈટ...' કહીને મોટું મન રાખે છે પણ આવડુંઅમથું ટુણટુણીયું (ઍક્ટિવા) લઇને નીકળેલી છોકરી શું ય જાણે ડામર પાથરવાનું રોડ-રોલર લઇને નીકળી હોય, એવા ફાંકા મારતી હોય. બહુ ઓછાના ધ્યાનમાં આવ્યું હશે કે, સારા ઘરની લાગતી કૉલેજીયન છોકરીઓને નાનકડી ય ટક્કર મારે, એટલે મિલ-વિસ્તારોમાં ય ન બોલાય એવી માં-બેનની ગાળો સાહજીકતાથી બોલી નાંખે છે. આપણા દેશમાં 'આપણો' કદી વાંક જ હોતો નથી, બધો જ સામેવાળાનો હોય છે. ભારતદેશમાં બધા વાંકો ગાડીવાળાના હોય છે, સ્કૂટર કે રસ્તે ચાલનારાઓના કોઇ વાંક જ હોતા નથી. દેશના ટ્રાફિક-પોલીસો જેવી ડૅન્જરસ નોકરી કદાચ બીજા કોઈ ફીલ્ડમાં નથી. ગાડીઓના ધૂમાડાનું ખતરનાક પ્રદૂષણ ચાર રસ્તે આઠ કલાક ઊભા રહીને એમને સહેવાનું. સિગ્નલ તોડીને બેવકૂફીથી ભાગતો બાઇક કે ગાડીવાળો એ ટ્રાફિક-પોલીસને અથડાવીને ભગાવી દે, એમાં ખાટલો તો આ લોકોને ! અને એ જ પોલીસોના સાહેબો જેવી એશો-આરામની નોકરી પણ બીજા કોઈની નથી. આપણા દેશના ટ્રાફિક-પોલીસ કમિશ્નરોની તો પાર્લામૅન્ટના સંસદ સભ્યો ય ઈર્ષા કરે છે... કાંઇ કામ જ નહિ કરવાનો અમારા કરતા વધુ પગાર આ લોકો લઇ જાય છે...! અમદાવાદ જેવા શહેરોના ટ્રાફિક-પોલીસોને એકાદી ડયૂટી જ અપાઇ છે, બૅલ્ટ વગર ગાડી ચલાવતા કે ડ્રાયવિંગ કરતી વખતે મોબાઇલ પર વાત કરનારાઓને પકડવા ! આડેધડ પાર્કિંગ કરીને જતા રહેનારાઓથી માંડીને ટ્રાફિકના નિયમોનું પાલન કર્યા વિના ગમે ત્યાં વાહન વાળી દેતા બેવકૂફો માટે કોઇ સજા નથી. રસ્તા ઉપર ગમે ત્યાં મન નહિ પણ મોંઢું ભરીને થૂંકી લો... કોઇ નામ નહિ લે તમારૂં !

'અસોક... મારે ગાડી નથ્થી સીખવી...!'

'કેમ ?'

'અમદાવાદમાં ગાડી હલાવવી અને માં-બેનની ગાયળું ય નો બોલવી, ઇ પૉશિબલ જ નથ્થી. તમારા ગુસ્સાને ઓકવા માટે કોક વ્યવસ્થા તો જોઇએ ને ? ગાયળું બોલો તો મનનો ગુસ્સો બહાર નીકરી જાય અને રસ્તા માથે કોકની હારે મારામારી નો કરવી પડે. અસોક, હું બ્રાહ્મણની દીકરી છું. મારાથી ગાયળું બોલવાનું નંઇ ફાવે... આ લિયો તમારી કારની ચાવી અને હું તો હવેથી પેલી ટૅક્સીયું નીકરી છે ને... ઇ રીક્સા કરતા ય શશ્તી પડે છે... એમાં આરામથી નો જાઉં...? મારે ગાડી સીખવી જ નથી.'

એ મારી પત્ની હોવા છતાં બુધ્ધિની આટલી ઊંચી વાત...? માની ગયા અશોક દવે તમને...!

સિક્સર

પાકિસ્તાને ઉરીમાં આપણા ૧૮-જવાનોને મારી નાંખ્યા, એ પહેલા કે એ પછી નવાઝ શરીફે ત્યાંના લશ્કરના વડાઓની બેઠક બોલાવી હશે ?

25/09/2016

ઍનકાઉન્ટર : 25-09-2016

* મનોજ કુમારને દાદા સાહેબ ફાળકે ઍવોર્ડ મળ્યો. તમારૂં શું માનવું છે
- ફિલ્મી પરદા ઉપર કલાને નામે છીછરૂં સૅક્સ તો એણે ય રાજ કપૂર અને વ્હી. શાંતારામની માફક પૂરધોધ વહાવ્યું છે... દરેક કલાનો રીવૉર્ડ તો હોય ને
(રાકેશ પટેલ, વડોદરા)

* 'આંખોમાં આવે તો સપનું કહું, કોઈ હૈયે આવે તો શું કહું ?' 
- વિક્સનો છાતીએ ચોળવાનો બામ. 
(રવિ એસ. ગોર, જુનાગઢ)

* લગ્નના પ્રારંભમાં સ્ત્રીને એની સાસુ 'મા' લાગે છે, પણ સમય જતા 'કાળી મા' લાગે છે...કેમ
- તે સારૂં ને...? મનુષ્યમાંથી સીધો દેવી અવતાર મળી ગયો...! 
(ધ્રુવી પ્રજાપતિ, અમદાવાદ)

* કૉંગ્રેસના મહામંત્રી દિગ્વિજયસિંહ ૭૪ વર્ષની ઉંમરે પણ બીજવર બની શકતા હોય તો કૂંવારા ઉપપ્રમુખ રાહુલ ગાંધીને કયો ગ્રહ નડતો હશે
- રાહુલજી હજી એમના સગા કાકા સંજય ગાંધીજીની બાયોગ્રાફી વાંચે, તો ધોધબંધ પ્રેરણાઓ મળે એમ છે.
(ડૉ. વી.પી. કાચા, અમદાવાદ)

* ટૅટુમાં પ્રેમીનું નામ ચીતરાવી લીધા પછી પ્રેમી બદલાય તો શું કરવું
- જો ભ'ઇ...પ્રેમીઓ તો પચાસ આવશે... હાથ પર એક વાર કોતરાવેલો શીલાલેખ તો હાથ સાથે જ જાય...આપણા માટે હાથ અગત્યનો છે કે, પ્રેમી
(ધીમંત ભાવસાર, બડોલી-ઈડર)

* રિશી કપૂરે દરેક જગ્યાએ ગાંધી-પરિવારના નામ મૂકાવવા અંગે બિનધાસ્ત ગુસ્સો વ્યક્ત કર્યો છે.... 
- એ લોકોનું ચાલે તો 'નરેન્દ્ર મોદી' નામ બદલાવીને 'નરેન્દ્ર નહેરૂ' કે 'નરેન્દ્ર ગાંધી' કરાવી દે. 
(મધુકર મેહતા, વિસનગર)

* પુરૂષોની સરખામણીમાં સ્ત્રીઓના માથે ટાલ કેમ ઓછી પડે છે
- સ્ત્રીઓ જીભથી વિચારે છે, માટે ! 
(જયેશ અંતાણી, ભાવનગર)

* ઈતિહાસમાંથી તમારે કોઈ એક પાત્ર પસંદ કરીને એક સવાલ પૂછવાનો હોય તો પાત્ર કયું અને સવાલ કયો પસંદ કરશો
- હું મહાન સમ્રાટ અશોકને પૂછીશ, 'આપણા ઘરની ચાવી ક્યાં મૂકી છે ?' 
(કુણાલ ગૌરવ, ઉદવાડા-વલસાડ)

* 'ઍનકાઉન્ટર'માં ક્યારેક જવાબ આપવામાં મુશ્કેલી પડે તો કોને યાદ કરો છો
- તરત પત્નીનો ફોટો કાઢીને જોઈ લઉં છું... 'હું આને ઉલ્લુ બનાવી શકું છું, તો બાકીના બધા તો... હંહ!
(ધવલ સોની, ગોધરા)

* તમારા પત્ની તમને બીજું લગ્ન કરવા કહે તો શું કહો
- 'તારા ફાધરને કહે, બીજા લગ્નનો ખર્ચો પૂરો આપે... પહેલામાં તો મામુ બનાવી ગયેલા !
(સૌરભ એમ. કાકા, જાંબુઘોડા)

* સલમાનના લગ્ન થશે ખરા
- હવે તો મને તમારા ય થશે કે નહિ, એની ચિંતા થવા માંડી છે...! 
(ફૈયાઝ ખત્રી, રાજપારડી-ભરૂચ)

* 'ઍનકાઉન્ટર' અને 'બુધવારની બપોર' સિવાય તમારા અન્ય લખાણો ખરા ? તમારા લેખોનો ભક્ત...! 
- અન્યમાં તો રામાયણ અને મહાભારત મેં લખ્યા હતા, એટલું યાદ છે...! 
(આકાશ રાચ્છ, મોરબી)

* દરેક મા-બાપે પોતાના એક સંતાનને આર્મીમાં ફરજીયાત મોકલવો જોઈએ... સુઉં કિયો છો
- અને એવા મા-બાપને સરકારે ખાસ મોટી રકમ દર મહિને આપવી જોઈએ, જેથી દીકરાની
ખોટ ન લાગે ! હવે તમે સુઉં કિયો છો
(હેમાંગી કાકુ, જામનગર)

* અશોકભાઈ, તમારો જન્મદિવસ ચાર વર્ષે (૨૯ ફેબ્રુઆરીએ) આવે છે... કેવું ફીલ કરો છો
- એમાં કમાવાનું કાંઈ નથી. લગ્નવિધિ ચાર વર્ષે આવતી હોત, તો તોતિંગ બચત થાત ! 
(બ્રિજ જતિન પટેલ, પાટણ)

* માણસ બીજાનું જોઈને દુઃખી થાય છે અને બીજાનું અનુકરણ કેમ કરે છે
- આપણા ટીવી કરતા બાજુવાળાના ટીવીની સીરિયલોમાં હીરોઈનો વધુ સુંદર લાગતી હશે, એવું બધાને લાગે છે... સાલું, આપણે એ જ ટીવી લઇ આવીએ, તો ય હીરોઇનો તો એવી ને એવી જ રહે છે ! કાગડીઓ બધે કાળી...!! 
(ધનેશ શેઠ, ધ્રાંગધ્રા)

* તમારો અન્નકૂટ-ધનકૂટવાળો લેખ ગમ્યો. ભગવાન સર્વશક્તિમાન હોય તો આવું બધું ચઢાવવાની કોઈ જરૂર ખરી
- 'હર શાખ પે ઉલ્લુ બૈઠે હૈં, અંજામ-એ-ગુલિસ્તા ક્યા હોગા...?' 
(કાંતિલાલ વી. ખંડોર, મુંબઈ)

* આતંકવાદીઓને સહાય કરતા પાકિસ્તાનને અમેરિકા શું કામ મદદ કરે છે
- કોઈ ભિખારી દાનદક્ષિણા વિના પાછો નહિ જવો જોઈએ, એવો એ લોકોનો મત ! 
(જયેશ વી. જરીવાલા, સુરત)

* ફિલ્મો વિશેની તમારી અગાધ જાણકારીને લક્ષ્યમાં રાખીને, તમને પી.એચ.ડી.ની ડીગ્રી મળવી જોઈએ. 
- એમ તો, બૉસ... હું કુસ્તી ય મસ્ત કરૂં છું.
(મેહૂલ વ્યાસ, રાજપિપળા)

* સરકારી કામ એક જ ધક્કે પૂરૂં થયું હોય, એવું તમારી લાઈફમાં બન્યું છે ખરૂ
- હા. ટ્રાફિક-પોલીસને સ્થળ પર જ ૧૦૦/- આપી દેવા પડયા હતા. 
(ઈલ્યાસ તરવાડી, ચલાલા-ધારી)

* તમારા લેખોમાં, 'સુઉં કિયો છો ?' લખીને તમે સુઉં કિયો છો
- મારી ૯૮ ટકા વાતો મનેય સમજાતી નથી અને બે ટકા વાચકોને...! 
(જીજ્ઞાસા માંકડ, મુંબઈ)

* કાશ્મીરનો પ્રશ્ન તમે ઉકેલી શકો ખરા
- હું ઉકલી જઉં, ત્યાં સુધી તો નહિ જ ! 
(અપર્ણા ભદ્રેશ દેસાઇ, નાલાસોપારા)

* તમે ભાજપ, બજરંગ દળ કે વિશ્વ હિંદુ પરિષદ... કોના પ્રશંસક છો
- આમાંથી એકે ય કોઈ કામ કરતું નજરે પડે, તો પ્રશંસક થઉં ને...! 
(પુરંજય જોશીપુરા, અમદાવાદ)

* કેમ છો
- હજી જવાની વાર છે, માટે છું. 
(સુરેશ દર્જી, આણંદ)

* અશોકજી, રાહુલ ગાંધીના લગ્ન ક્યારે થશે
- બસ... એમને ખબર પડશે કે તરત જ તમને જણાવી દઇશું. 
(રાજેન્દ્ર ધનવાણી, જામનગર)

24/09/2016

સન્માન


અમદાવાદની સાંસ્કૃતિક સંસ્થા શંકર જયકિસન મ્યુઝિક ફાઉન્ડેશને ગુજરાત સમાચારના બે લેખકો અશોક દવે અને અજિત પોપટનું તાજેતરમાં સન્માન કર્યું. સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત જસ્ટિસ સી.કે.ઠક્કરે અશોક દવેનું અને જસ્ટિસ ડી.કે.ત્રિવેદીએ અજિત પોપટનું સન્માન કર્યું હતું. આ પ્રસંગે અનિકેત ખાંડેકર, નીરજ પાઠક અને કોષા પંડ્યાએ શંકર જયકિસન અને મન્ના ડેના ગીતો રજૂ કર્યા હતા. 

23/09/2016

'મૉર્ડન ગર્લ' (૬૧)

ફિલ્મ : 'મૉર્ડન ગર્લ' (૬૧)
નિર્માતા : બી. ડી. નારંગ
દિગ્દર્શક : આર. ભટ્ટાચાર્ય
સંગીતકાર : રવિ
ગીતકારો : લિસ્ટ મુજબ
રનિંગ ટાઈમ :૧૬ રીલ્સ
કલાકારો : પ્રદીપ કુમાર, સઇદા ખાન, સ્મૃતિ બિશ્વાસ, જ્હૉની વૉકર, નલિની ચોનકર, એસ. કે. પ્રેમ, લીલા મિશ્રા, પ્રોતિમાદેવી, હૅલન, અમર, લિલીયન, મદન પુરી, ઈફ્તેખાર, શીલા વાઝ, મીના પરેલ, ટુનટુન, ઉમા દત્ત, સ્વ. ભગવાન સિન્હા, રામલાલ, બચનસિંઘ, સરિતા દેવી, દયા દેવી, નિમ્મો, બેલા પ્રામાણિક, રાજકુમાર, શ્યામ, અમૃત રાણા, આશા, બેગમબાઈ, અરૂણા, બૅબી ફરિદા, સોહનલાલ, નિરૂલા, ભલ્લા, જગદિશ જોશી, રીટા.

ગીતો
૧. જો પહેલી મુલાકાત મેં શર્માતા હૈ.... આશા ભોંસલે-સાથી
૨. કભી ઇન્કાર કરતે હો, કભી ઇકરાર કરતે હો.... મૂકેશ
૩. નઝર ઉઠને સે પહલે હી ઝૂકા લેતી તો.... મહમ્મદ રફી
૪. તોડ દિયા ચશ્મા મેરા, તૂને અરી ઓ બેવફા.... આશા-રફી
૫. ઓ દીવાને મેરે, જબ તેરા દિલ જલે, આજા.... આશા-ભોંસલે
૬. સાઝ બજતા રહે, રક્સ હોતા રહે, જીંદગી.... આશા ભોંસલે
૭. યે મૌસમ રંગિન સમા, ઠહેર જરા ઓ.... સુમન-મૂકેશ
ગીત ૧ થી ૩ : રાજીન્દર ક્રિશ્ન, નં. ૫, એસ. એચ. બિહારી નં. ૪ કમર જલાલાબાદી. ગીત નં. ૭ ગુલશન બાવરા : ગીત નં. ૬ની માહિતી મળી નથી.

રવિ સાથે લતા મંગેશકરને ક્યારનું શું વાંકુ પડયું હતુ, એની ઝાઝી છાનબીન થઈ શકે એમ નથી, કારણ કે, વચ્ચે વચ્ચે રવિના સંગીતમાં પાછી લતા આવી જતી. 'બદલે બદલે મેરે સરકાર નઝર આતે હૈં...' (ચૌદહવીં કા ચાંદ) 'તુમ્હી મેરે મંદિર, તુમ્હી મેરી પૂજા...' (ખાનદાન) કે સપને હૈં સપને, કબ હુએ અપને, આંખ ખુલી ઔર તૂટ ગયે' (નઇ રોશની) અને એવી થોડી ઘણી ફિલ્મોમાં લતા આવતી ય ખરી, પણ રવિના ખજાનાનો મોટો હિસ્સો આશાબાઈના તાબામાં રહ્યો છે. આશા ભોંસલે અને મુહમ્મદ રફી મળીને રવિના મોટા ભાગના ગીતો ગાયા છે. બી.આર. ચોપરાને નહિ લતા સાથે કે નહિ રફી સાથે...ખાસ સારા સંબંધો હતા નહિ, એટલે એ તો સમજાય કે, ચોપરાની ફિલ્મોમાં આ બન્ને જણા જવલ્લે જ હોય !

લતાને આવા પ્રોબ્લેમ ઘણા સંગીતકારો સાથે હતા, એમાં એને માટે વિચારાયેલા ગીતો આશા ભોંસલે, ગીતા દત્ત અને સુમન કલ્યાણપુરને મળવા માંડયા. ધંધાની વાત આવે ત્યારે તો લતા સગી બેન આશાની ય નહિ, ત્યાં અહીં તો જાની હરિફ સુમન કલ્યાણપુરની ઝોળી ભરાવવા માંડી, એ તો કેમ સહન થાય ? રવિને ય સુમન માટે એવી કોઈ હમદર્દી કે લગાવ-ફગાવ નહીં, પણ કુદરતનું કરવું કે, આવી ભંગાર ફિલ્મના તમામ અતિ ભંગાર ગીતોમાં ફક્ત એક જ ઉપડયું, 'યે મૌસમ રંગીન સમા, ઠહેર જરા ઓ જાને જાં,' એમાં ચોંકી બધા ગયા. એક તો સુમન-મૂકેશના યુગલ ગીતો ય 'રૅરિટી' ગણાતી, એમાં આ ગીતે એ જમાનામાં રૅડિયે-રૅડિયો ચમકાવી દીધો જ્યાં સીટીઓ ભગવાનો હતો ત્યાં ભરાઈ ચડયો હતો. સંગીતકાર રવિશંકર શર્માએ આ ફિલ્મ પછી બહુ ડરી ડરીને મૂકેશને લીધો અને સુમન તો સમજો ને... ગઈ જ !

અહીં તમને શંકર-જયકિશન, નૌશાદ, ઓપી નૈયર અને સચિનદેવ બર્મનની સામે બાકીના બધા સંગીતકારો વચ્ચેનો ડિફરન્સ ખ્યાલમાં આવશે. રવિ કે મદન મોહન જેવા અનેક સંગીતકારો હતા, જેમને નાના કે મોટા બૅનરની ફિલ્મો ભલે મળી હોય, આખી ફિલ્મમાંથી એકાદું ગીત જ ઉપડે અને બાકીના બધામાં રીતસરની વેઠ ઉતારી હોય, જે આજની ફિલ્મ 'મોડર્ન ગર્લ'માં ઉતારી છે. બીજું કોઈ ગીત ઉપડયું કેમ નહિ, એ તો માઇલો દૂર જઈને પૂછવાનો સવાલ છે, પણ સંગીતની દ્રષ્ટિએ પણ બાકીના ગીતોમાં કોઈ ભલીવાર નહિ... મુહમ્મદ રફી, આશા ભોંસલે અને મૂકેશ જેવા ગાયકો હોવા છતાં ! એમાં ય અક્કલનું પ્રદર્શન થતું તો ત્યારે લાગે કે, આશા ભોંસલેના 'સાઝ બજતા રહે, રક્સ હોતા રહે' ગીત ફિલ્મની વાર્તા મુજબ તોફાની માહૌલનું પિકનીક કે પાર્ટીનું ગીત છે. ધમાચકડી મચવી જોઈતી હતી એમાં... એને બદલે રવિએ આ ગીત હીરોઈનની માં મરવા પડી હોય, એટલી હદે કરૂણ બનાવી મૂક્યું છે. ભલે તમે ફિલ્મ જોઈ ન હોય, પણ જરા સોચો... આવા ડૂસકાં ભરતા ગવાયેલા ગીતમાં કૅબરે-ડાન્સ થતો હોય !

યસ. મુહમ્મદ રફીના ચાહકો માટે એક મજ્જાની વાત અહીં બની છે. લતા મંગેશકર-નૌશાદની ફિલ્મ 'અંદાઝ'ના જાણિતા ગીત, 'તોડ દિયા દિલ તેરા, તૂને અરે બેવફા...'ની રફીએ અહીં એક સ્થાયી પૂરતી મધુરી પૅરોડી કરી છે, 'તોડ દિયા ચશ્મા મેરા, તૂને અરે ઓ બેવફા... 'લતાનું આ ઑલટાઈમ મીઠડું ગીત રફીએ ગાયું હોત તો કેવું લાગત, એની ઝલક અહીં સાંભળવા મળે છે.

રાજીન્દર કિશનના શબ્દોમાં તો અમથો ય ભલીવાર હોતો નથી ('અદાલત' કે 'જહાનઆરા' જેવી ૫-૭ ફિલ્મોને બાદ કરતા) ત્યાં અહીં ય ભાઈએ ઉતારાય એટલી વેઠો ઉતારી છે. દિગ્દર્શકને ખાસ ભરોસો નહિ હોય એટલે ફિલ્મના મુખ્ય ગીતકાર કિશનજી હોવા છતાં એકએક ગીત એમણે શમ્સ-ઊલ-હુદા બિહારી, કમર જલાલાબાદી અને ગુલશન બાવરાને આપ્યું છે. જરા મજાકમાં વાત કરવા જઈએ તો, ફિલ્મ જોનારાઓથી કાંઈ ભૂલ થઈ ન જાય એટલે ફિલ્મના ટાઇટલ્સમાં આ ત્રણે ગીતકારોએ કયા કયા ગીતો લખ્યા છે, એ પણ લખી દીધું છે.

ભૂલ તો હીરો-હીરોઈનને ઓળખવામાં થઈ ન જાય, એનું ધ્યાન ફિલ્મ જોતી વખતે આપણે રાખવું પડે છે. કન્વેન્શનલી તો બધા ય સમજતા હોઈએ કે, ફિલ્મની સ્ટારકાસ્ટ મુજબ હીરો પ્રદીપ કુમાર અને હીરોઈન સઇદા ખાન હશે. ના. સાવ એવું નથી. ફિલ્મના અપાયેલા ટાઇટલ મુજબ, 'મોડર્ન ગર્લ' હીરોઈન સઇદા ખાન નથી, નલિની ચોનકર છે. કન્ફ્યૂઝન એ વાતે ઊભું થાય કે, સૅકન્ડ લીડની હીરોઈન તરીકે ફૅમસ અને વધુ ટૅલેન્ટેડ બંગાળની સ્મૃતિ બિશ્વાસ હતી, જેણે રાજ કપૂરની 'જાગતે રહો' અને એવી બીજી ૩-૪ ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતું, છતાં અહીં ટાઈટલ-રોલ નલિનીને અપાયો છે અને 'લમ્બી ઘૂંઘટવાલી દેહાતી' છોકરીમાંથી એ મૉડર્ન-ગર્લ કેવળ જહૉની વૉકરનું દિલ જીતવા બને છે અને એમના લગ્ન ય થાય છે. સઇદા ખાન હીરોઈન ફક્ત રોના-ધોના માટે છે. હીરો પ્રદીપ કુમાર કરતા કૉમેડિયન જહૉની વૉકરને ફૂટેજ વધારે મળ્યું છે અને વાર્તાની સમજ મુજબ જઈએ તો પ્રદીપ કુમાર કરતા વિલન મદન પુરીનું મહત્વ વધુ છે. એસ. કે. પ્રેમ નામના ચરીત્ર અભિનેતાને આમ તમે ઝાઝો ન ઓળખો, પણ પેલી નઝીર હુસેન-લીલા ચીટણીસવાળી 'બારમાસી રોતડ ક્લબ'નો આ ઍક્ટર મહત્વનો સભ્ય હતો. દુ:ખીયારા બાપ તરીકે એને પુષ્કળ રોના-ધોના આવડતું. સાથે બંગાળી પ્રોતિમા દેવી હોય પછી નવી કોઈ પૂછપરછ રહેતી જ નથી.

પૂછપરછ પ્રદીપ કુમાર માટે આજે ય થતી રહે છે કે, એનો દોહિત્ર (એટલે કે, ટીવી-ઍક્ટ્રેસ બિના બૅનર્જીનો પુત્ર સિદ્ધાર્થ બૅનર્જી) હમણાં ફિલ્મ 'હાઉસફૂલ ૨'માં આસિસ્ટન્ટ ડાયરૅક્ટર તરીકે ચમકી ગયા પછી હીરો તરીકે ય આવશે. બીજી પૂછપરછ પ્રદીપ કુમારના નામ માટે થાય છે. એનું સાચું નામ હતું, 'શીતલ બતાબ્યાલ'.... હોય હવે ! બંગાળીઓમાં આવા નામો હોય એ તો ! એની પુત્રી બિના અત્યંત સુંદર હતી. એ પોતે ય ખૂબસુરત પર્સનાલિટીનો માલિક હતો - ખાસ કરીને ઠસ્સાદાર અવાજ. મને એના લમણાં ઉપર પડતા બન્ને ખૂણીયાઓ ગમતા. અશોક કુમાર અને મીના કુમારી સાથે ઘણી નહિ તો થોડી ફિલ્મોનો એ ઈન્ટેગ્રલ-પાર્ટ હતો. પણ જૉય મુકર્જીના નાના ભાઈ દેબુ મુકર્જીની ફિલ્મ 'સંબંધ' ('ચલ અકેલા, ચલ અકેલા, ચલ અકેલા... તેરા મેલા પીછે છુટા રાહી') ના છોકરડા દિગ્દર્શક અજય બિશ્વાસ માટે રાખેલું દીકરા જેવું હેત એને ભારે પડી ગયું. અજય બિશ્વાસ ફિલ્મ અભિનેત્રી રાખી ગુલઝારનો પહેલો પતિ હતો, પણ એ પુરૂષમાં નહિ હોવાના આક્ષેપ હેઠળ રાખીએ છૂટાછેડા લીધા હતા અને એ વાત આખું ગામ જાણતું હતું, છતાં પ્રદીપ કુમારના ઘરમાં અવરજવરને કારણે બિના સાથે અજયનો સંબંધ ખૂબ અને એટલી ઝડપથી વધી ગયો કે, બન્ને લગ્નની મંજૂરી માટે પ્રદીપ કુમાર પાસે આવ્યા. ગુસ્સાથી લાલચોળ પ્રદીપે ઘાંટાઘાંટ કરીને છોકરીને ખવડાવી અને અજયની પુરૂષ તરીકેની છાપ ચોખ્ખા શબ્દોમાં કહી, પણ પેલીએ તો પ્રેમ રતન ધન પાયો હશે... માની નહિ અને અઠવાડીયામાં જ છુટી થઈને પાછી આવી ! એના તો ઘણા સમય પછી બિનાએ બીજા લગ્ન કર્યા... અજય બાબુનું શું થયું, એ મારી જ નહિ, કોઈની પાસે માહિતી નથી !

એવી જ વિવાદાસ્પદ લાઇફ, સૉરી લાઇફ નહિ, મૃત્યુ હીરોઈન સઇદા ખાનનું હતું. સાયરા બાનુ-નવીન નિશ્ચલવાળી ફિલ્મ 'વિકટોરીયા ૨૦૩'ના નિર્માતા-દિગ્દર્શક બ્રીજ સદાનાને એ પરણી હતી એક દીકરી અને દીકરો કમલ સદાના એકાદ-બે ફિલ્મોમાં હીરો તરીકે આવ્યો પણ હતો. પણ બ્રીજ અને પત્ની સઇદા વચ્ચે ઘરમાં જ હિંસક ઝઘડો થતા, બ્રીજે રીવૉલ્વરમાંથી આડેધડ ગોળીઓ છોડી, જેમાં સઇદા ત્યાં જ ગૂજરી ગઈ. બીજી એક ગોળી એમની દીકરીને વાગી અને ત્રીજી કમલના કાન પાસે ઘસરકો કરીને નીકળી ગઈ. સઇદા ફિરોઝ ખાન સાથે ફિલ્મ 'ચાર દરવેશ'માં આવી હતી. એની મા અનવરી બેગમ પણ ઍક્ટ્રેસ હતી. નલિન ચોનકર પહેલી વાર ફિલ્મ 'રાણી રૂપમતિ' અને પછી 'પારસમણી' જેવી નગણ્ય આઠ-દસ ફિલ્મોમાં આવી હતી.

એ જમાનાની ઑલમોસ્ટ તમામ ફિલ્મોમાં એક સીચ્યૂએશન લગભગ કૉમન રહેતી. હીરો હીરોઈનને છંછેડે, પેલી ગુસ્સે થાય, એને માટે હીરો ભરબગીચે ગીત ગાય વગેરે વગેરે...! આમ પાછું, આ ગીતને બાદ કરતા હીરો અત્યંત સંસ્કારી બતાવવામાં આવ્યો હોય. તારી ભલી થાય ચમના, વગર બદતમીઝીએ કોઈ હીરોઈન પ્રેમમાં પડે જ નહિ ?

...નહિ પડતી હોય ! નહિ તો, મુહમ્મદ રફીના 'તેરી પ્યારી પ્યારી સૂરત કો...' જેવા ઑલટાઈમ ગ્રેટ ગીતો બન્યા જ ન હોત ને જીંદગી આખી આપણે 'શામે ગમ કી કસમ, આજ ગમગીં હૈ હમ...' બ્રાન્ડના ગીતો સાંભળવા પડયા હોત ! સુઉં કિયો છો ?