25/07/2014

હનીમૂન ('૭૩)

ફિલ્મ : હનીમૂન ('૭૩)
નિર્માતા : રાજશ્રી પ્રોડકશન્સ
દિગ્દર્શક : હિરેન નાગ
સંગીત : ઉષા ખન્ના
ગીતકાર : યોગેશ
રનિંગ ટાઈમ : ૧૪-રીલ્સ,૧૩૫ મિનિટ્સ
થીયેટર : એલ.એન. (અમદાવાદ)



કલાકારો : લીના ચંદાવરકર, અનિલ ધવન, નાઝિમા, સુરેશ ચટવાલ, ઉત્પલ દત્ત, શ્યામા, લીલા મીશ્રા, આગા, સુંદર, મુકરી, સુલોચના (સીનિયર), પરવિન પોલ, શમ્મી, પૂર્ણિમા, ઉમા ધવન, મધુપ શર્મા, તરૂણ ઘોષ, શૈલ ચતુર્વેદી, પરદેસી અને શ્રીરામ શાસ્ત્રી.

ગીતો

૧. જીવન હૈ એક સપના, મધુર સુહાના સપના - આશા-કિશોર
૨. મેરે પ્યાસે મન કી બહાર, કબ સે થા તુમ્હારા - આશા-કિશોર
૩. દિન હૈ યેબહાર કે, ફૂલ ચૂન લે પ્યાર કે - મુહમ્મદ રફી
૪. દો દિલ મિલે, ગુલો ગુન્ચે ખીલે, મેરે યાર - આશા-કિશોર

હીરો અનિલ ધવન હોય ને હીરોઇન લીના ચંદાવરકર હોય... બાકીની પાર્ટીમાં ય કોઈ ઢંગધડા ન હોય, છતાં આવી ફિલ્મ વિશે લખવાનું મન થાય તો એક માત્ર એ ફિલ્મના બૅનર માટે. રાજશ્રી પ્રોડકશન્સની તો તમામ ફિલ્મો આલા હતી. એ લોકોની ખૂબી બે પ્રકારની રહી છે. એક તો, છાપેલા કાટલા જેવા સ્થાપિત હીરો-હીરોઇન કદી નહિ લેવાના ને બીજું, સંગીતમાં પણ જામી પડેલા જમાઈ રાજોને તો કદી નહિ. એમની ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યા પછી એ લોકો જામે એ બને, જેમ કે લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ (ફિલ્મ દોસ્તી) કે રવિન્દ્ર જૈન. પણ મોટી મહત્ત્વની વાત એમની વિષય પસંદગીમાં હતી અને તે એક જ રહેતી, સામાજીક ફિલ્મો જ બનાવવાની. નોર્મલી, તો સ્ટારકાસ્ટ કે મશહૂર સંગીતકારો વિનાની હિંદી ફિલ્મો ચાલે નહિ, પણ રાજશ્રીવાળાની ફિલ્મોની યાદી જૂઓ :

આરતી, દોસ્તી, તકદીર, જીવનમૃત્યુ, ઉપહાર, પિયા કા ઘર, સૌદાગર, ગીત ગાતા ચલ, તપસ્યા, ચિત્તચોર, દૂલ્હન વો હી, જો પિયા મન ભાયે, અખીયોં કે ઝરોખોં સે, સુનયના, મૈને પ્યાર કિયા, હમ આપકે હૈ કોન, હમ સાથ સાથ હૈ... આ બધાની વચમાં નહિ નહિ તો ય બીજી ૧૦-૧૫ ફિલ્મો ઉતારી પણ બધી ફલોપ ગઇ પણ રાજશ્રીએ સામાજીક ફિલ્મોનો ઢાંચો ન છોડયો. યસ. રાજશ્રીની આ યાત્રામાં ક્રેડિટ એમને આપવી પડે, એવા અનેક સફળ (અને નિષ્ફળ પણ) હીરો-હીરોઇનો કે સંગીતકારોનું લિસ્ટ લાંબુ છે.

ખુદ આ જ ફિલ્મ 'હનીમૂન'માં એ વખતે પણ સાવ ભૂલાઈ ગયેલી સંગીતકાર ઉષા ખન્નાને રાજશ્રીએ ચાન્સ આપ્યો અને ઉષા ખન્નાએ તરત સાબિત કરી આપ્યું કે, લોકો એને અમથે અમથી ભૂલી નથી ગયા. આવો ચાન્સ મળવા છતાં ઉષાબેને કાંઈ શકોરૂં ય ન ભાંગ્યું.

અને બાકી વાત ફિલ્મની કરવાની હોય તો, ફિલ્મ એના પ્રારંભથી મોટી આશાઓ જગવે અને છેવટે આ મોટું ભોપાળું ! વિષય કેવો સુંદર હતો કે, નવપરિણિત યુગલ (અનિલ ધવન અને લીના ચંદાવરકર) હનીમૂન માટે ઉત્તર પ્રદેશના હિલ સ્ટેશન રાનીખેત જાય છે. ત્યાં લીનાની ખાસ દોસ્ત નાઝિમા અચાનક મળી જાય છે. બન્નેના લગ્નો એક જ દિવસે થયા હતા, તેનું કારણ એ પણ હતું કે, બન્ને લગ્ન પહેલા અન્ય યુવકોના પ્રેમમાં હતા, પણ પુરૂષો બદમાશ હોય છે, એવી બેહૂદી ધારણાથી બન્ને સખીઓ પોતાની પ્રેમીઓને છોડી દે છે. રાનીખેત ગયા પછી બન્નેને ખબર પડે છે કે, એમના જૂના પ્રેમીઓ એમનો પીછો કરતા કરતા અહીં આવી પહોંચ્યા હોય છે. હકીકતમાં આ વાર્તામાં ક્રોસ-એન્ટ્રી થઇ છે. લીનાનો જૂનો પ્રેમી સુરેશ ચટવાલ અને નાઝિમાનો જૂનો પ્રેમી અનિલ ધવન બન્નેને પણ આ ક્રોસ-એન્ટ્રીની ખબર ન હોવાથી, પોતાનો ભાંડો ફૂટી જશે, એ બીકમાં બન્ને હીરાઓ આ સખીઓને ફોન પર બ્લેક-મેઇલ કરે છે, જેનાથી બચવા પોતાના શહેરના ફાલતુ વકીલ ઉત્પલ દત્ત અને તેની પત્ની શ્યામા, જે રાનીખેત આવ્યા છે, તેમની આ ચારે ય જણાઓ એકબીજાથી છૂપાવીને કાયદાકીય સલાહ લે છે, પણ વકીલ પત્ની શ્યામાની સલાહથી હનીમૂન એટલે કે, ફિલ્મનો અંત, નાટકીય ઢબે હર્ષોલ્લાસનો આવે છે.

ફિલ્મ '૭૦ના દશકની છે. જૂની ફિલ્મોની આ જ તો લિજ્જત છે કે, આપણા ભરચક જમાનાની ફિલ્મો જોવાથી ઘણું બધું યાદ આવે. આજે કોઈ બેલબોટમ પેન્ટ યાદ પણ કરતું નથી. ઇસ્ટ આફ્રિકાના કિટેન્ગે શર્ટ્સ તો બહુ ચાલ્યા હતા. કાન પાસે લાંબા સાઇડ-બર્ન્સ (કે સાઈડ લોક્સ કે આપણી ભાષામાં થોભીયા રાખવાનો)નો એ જમાનો હતો. ગોગલ્સ પહેરીને બહાર નીકળ્યા, એટલે શું ય જાણે વટ પડતો હશે, એમ માનીને ગબલાંઓ ગોગલ્સ કાઢે નહિ, કોઈ પણ અપવાદ વગર હીરોઇનો માથે સ્વિચ કે નકલી વાળનાઆ મોટા અંબોડા પહેરે. કાનપાસે બનાવટી લટો રાખે. પહાડ કે અન્ય આઉટડોર શૂટિંગ વખતે વાળ ફરફરફર ઊડે નહિ, માટે હીરો પણ વાળમાં હેર-સ્પ્રે લગાવે, એનું જોઇને આપણી પોળના જયેશ, રમેશ અને રાજેશે ય ઉપડયા હોય, એમાં જુઓ નજારો... સરખું આવડે નહિ, એમાં માથે ગુંદરના લોંદા ચોંટયા હોય એવું લાગે. એ વખતે હજી પેલી કેસેટો શોધાઈ નહોતી, એટલે ખભે ટ્રાન્સિસ્ટર રેડિયો લટકાવીને બહાર ફરવું, સ્ટેટસ ગણાતું. આ ફિલ્મમાં ય અનિલ ધવન હનીમૂન ઉપર ખભે લીનાને બદલે ટ્રાન્સિસ્ટર લટકાવીને રાનીખેત જાય છે. બહુ ઓછાને ખબર હશે કે, લીના ચંદાવરકર જ નહિ, ઇવન હેમા માલિનીએ આખી જીંદગી માથે વિગ પહેરીને ફિલ્મો કરી છે. એમના પોતાના વાળ જુઓ તો તમે એમને હીરોઇન માનો પણ નહિ. ફિલ્મની હીરોઇન લીના ચંદાવરકર કર્ણાટકના ધારવાડમાં એક આર્મી ઓફિસરને ત્યાં ૨૯મી ઓગસ્ટ, ૧૯૫૦ના રોજ જન્મી હતી. એ તો બધાને ખબર છે કે, ગોવાના માજી મુખ્યમંત્રી શશીકલા બાંદોડકરના ભાઈ સિધ્ધાર્થ સાથે લીનાના પહેલા લગ્ન થયા, એના થોડા જ વખતમાં, અજાણતામાં બંદૂકની ગોળી છૂટી જવાની સિધ્ધાર્થનું મૃત્યુ થયું હતું. લીનાએ તે પછી કિશોર કુમાર સાથે પરણવું હતું, પણ કિશોર અગાઉ ત્રણ વખત પરણી ચૂક્યો હોવાથી લીનાના પરિવારે સાફ ના પાડી દીધી, પણ લીના મક્કમ રહેવાથી એ લગ્ન થયા અને લીના બીજી વખત વિધવા બની. હાલમાં લીના કિશોરના અને પોતાના બન્ને પુત્રો સાથે જુહુમાં રહે છે. ફિલ્મ 'ચેતના'થી મશહૂર થયેલો અનિલ ધવન મુંબઇના 'નિભાના એપાર્ટમેન્ટ'માં આજે પણ વર્ષોથી રહે છે. આ જ બિલ્ડિંગમાં અગાઉ એના પડોશીઓ હતા, રેખા, વિનોદ મહેરા, પ્રેમ ચોપરા અને નવિન નિશ્ચલ, જે અનિલનો અચ્છો દોસ્ત હતો. નવિન અને તેની વાઇફ નીલિમા વચ્ચે વર્ષોથી જૂના ઝગડા ચાલતા હતા ને અનિલ અને તેની પત્નીએ બન્નેને છોડાવવા અનેક વખત જતા હતા. પછી તો પડોશીના ઘેર રોજ સવારે ચા-પાણી પીવા જાઓ, એમ અનિલ ઝગડા છોડાવવા જતો, કોઈ ફાયદો ન થયો અને નવિન-નીલિમા છૂટા પડી ગયા. નવિન ગુજરી ગયો અને નિલિમા ક્રિશ્ચિયન થઇ ગઇ. અનિલ એટલે ગોવિંદાને લઇને અનેક કોમેડી ફિલ્મો બનાવનાર નિર્માતા-દિગ્દર્શક ડેવિડ ધવનનો ભાઈ. આજનો એકટર વરૂણ ધવન ડેવિડનો દીકરો થાય. એમ કહેવાય છે કે, નવિને તો સમાધાનની તમામ બારીઓ ખુલ્લી રાખી હતી, પણ નીલિમા સ્વભાવની તોખાર હતી.

અનિલ ધવન એક એકટર તરીકે ભા.ભૂ., પ્રદીપ કુમાર, મનોજ કુમાર કે એ લેવલના તમામ હીરોથી કોઈ ચઢે એવો નહતો. બહુ નબળો એકટર, પણ એક વાતનો યશ આપવો પડે કે, એનો જમાનો એ હદનો ચાલતો હતો કે, અમિતાભ બચ્ચન અનિલ ધવન સાથે સેકન્ડ લીડમાં કામ કરતો ને ફિલ્મનો મૂળ હીરો અનિલ હોય. એ કરોડપતિ તરીકે ઇમ્પ્રેશન પાડી ન શકે, એ દ્રષ્ટિએ અમોલ પાલેકર પહેલા ભારતના મધ્યમવર્ગના માણસનું પ્રતિનિધિત્વ અનિલ કરતો હતો. અમોલની માફક ફાઇટિંગ-બાઈટિંગમાં ય એ ન ચાલે, એટલે એકશન ફિલ્મો શરૂ થઈ, એમાં અનિલ પણ ઘરભેગો થઇ ગયો. પૂણેની ફિલ્મ એન્ડ ટેલીવિઝન ઇન્સ્ટિટયૂટમાં અનિલ ધવન, શત્રુઘ્ન સિન્હા અને જયા ભાદુરી એક જ ક્લાસમાં હતા, ત્યારથી ત્રણેની દોસ્તી કાયમી થઇ ગઈ. મુંબઇમાં મારા ભાઈ હિમાંશુરોય દવે સાથે એલિફન્ટાની ગુફાઓ જોવા ગેટ વે ઓફ ઇન્ડિયાથી બોટમાં બેઠો, ત્યારે આનંદ સાથે ચોંકી જવાયું કે, એ જ બોટમાં વિલન મદનપુરી અને કોઈ નવી એક્ટ્રેસ 'રશ્મિ' છે. યોગાનુયોગ, આ એક માત્ર ફિલ્મ રશ્મિએ આખી લાઈફમાં કરી હતી. રશ્મિ અનિલ ધવનની વાઈફ છે. ઉત્પલ દત્ત-જેને આપણે ચાહીએ છીએ, એ સ્તરે હજી સુધી પહોંચ્યા નહોતા, એટલે આ ફિલ્મના ટાઈટલ્સમાં પણ એમનું નામ જુનિયર આર્ટિસ્ટો સાથે મૂકવામાં આવ્યુંછે. રોલ પણ અત્યંત ફાલતુ છે.ફિલ્મમાં રોલની દ્રષ્ટિએ શ્યામાને સારૂં કામ મળ્યું છે કે, ફિલ્મનો અંત તેના ઉપાયથી આવે છે.

શ્યામાનું સાચું નામ ખુર્શિદ અખ્તર છે. આજે ૭૯ વર્ષની થયેલી શ્યામાનો એક જમાનો હતો. એ હીરોઇન પણ બની અને વેમ્પ પણ, દેવ આનંદની ફિલ્મ સંસ્થા 'નવકેતન'ના કાયમી સીનેમેટોગ્રાફર સ્વ.ફલી મિસ્ત્રીની એ પત્નીથાય. એમને ત્રણ પુત્રો થયા, પણ પોતાનું ચરીત્ર જાળવવામાં શ્યામાને આ જાલીમ જમાનાનો કોઈ સાથ ન મળ્યો, એમાં પુત્રો સાથે અનેક તકરારો થતી. વચમાં તો એવા સમાચાર હતા કે, પુત્રોએ શ્યામાને કાઢી મૂકી હોવાથી મુંબઇમાં આજે એ એકાકી જીવન જીવે છે. 'ખંડહર બતા રહા હૈ, ઇમારત બુલંદ થી...' જેવો હાલ શ્યામાનો છે. નહિ તો ગુરૂદત્તની ફિલ્મ 'આરપાર', 'બરસાત કી રાત', 'તરાના', 'સાવન ભાંદો', 'દિલ દિયા દર્દ લિયા,' 'મિલન' અને રાજ કપૂરવાળી 'શારદા'માં તો એને બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એકટ્રેસનો 'ફિલ્મફેર એવોર્ડ' પણ મળ્યોહતો.બધાને યાદ કે ખબર ન હોય, પણ શ્યામાની એક ફિલ્મ 'દો બહેને'માં એણે ડબલ રોલ કર્યો હતો ને લતા મંગેશકરનુંઅદ્ભૂત ગીત, 'સૈંયા પ્યારા હૈ અપના મિલન...' શ્યામા ઉપર ફિલ્માયું હતું. હિંદી ફિલ્મોની પર્મેનેન્ટ 'બહેન' નાઝિમા બહેન બની બનીને જ હોલવાઈ ગઈ. નહિ તો ભલે બહેન તો બહેન, પણ એ રોલમાં એની મોનોપોલી થઇ ગઇ હતી.

રાજેન્દ્ર કુમાર-સાધનાની ફિલ્મ 'આરઝૂ'માં દર્શકોને એ ગમી હતી. 'અયકાશ કિસી દીવાને કો, હમ સે ભી મુહબ્બત હો જાયે' એ ફિલ્મ 'આયે દિન બહાર કૈ'નું ગીત પરદા પર નાઝિમાએ ગાયું હતું. ચેહરો તો બેશક સુંદર હતો, પણ બાકીનું શરીર ટૂંકુ આવ્યું, એમાં બહેન માર ખાઈ ગયા. છોકરીઓને એના લાંબા વાળને કારણે ગમતી. એક્ચ્યૂઅલી, ફિલ્મોમાં એ બાળકલાકાર તરીકે આવી હતી, ફિલ્મ 'પતિતા'માં. એ પછી 'બિરાજ બહુ', 'દેવદાસ' અને રાજ કપૂરના 'અબ દિલ્લી દૂર નહિ'ના ટાઈટલ્સમાં એનું નામ 'બેબી ચાંદ' તરીકે હતું. આ જ ફિલ્મમાં અમજદ ખાને બાળ તો નહિ, પણ કિશોર કલાકારનો રોલ પહેલી વાર કર્યો હતો. વાર્તામાં થોડી મહેનત વધુ કરી હોત, તો ફિલ્મ ઉત્તમ બની શકી હોત...પણ ન બની.

(સીડી સૌજન્ય : પ્રદીપ નાયક-સૂરત)

23/07/2014

ચમત્કારો આજે પણ બને છે

સંતો કહે છે, 'આપણે અહીંના કર્યા અહીં જ ભોગવવા પડે છે. ઉપર સ્વર્ગ-નર્ક જેવું કાંઈ હોતું નથી.' (આ મહાન સંતશ્રી એટલે ''સંતશ્રી અશોકજી દવેજી'' સમજવાનું. (સમજ પૂરી)
ગયા સપ્તાહે મેં કોઈ પાપો તો કર્યા હશે ને... કે બાથરૂમમાંથી મારી સાસુ જીવતી બહાર આવી ગઈ. 

આપણને ખુન્નસો તો એવા ચઢે કે, નવું મકાન લઈએ એમાં બાથરૂમો જ નહિ રખાવવાના... સીધો કાટમાળનો એક વિભાગ હોય, જેમાંથી એ લોકો લાશો બહાર કાઢતા હોય છે. બાથરૂમો રખાઈએ, તો પેલી મહીં ઘુસે ને ? કાટમાળમાં ઘુસે તો આપણને બેનીફિટ ઓફ ડાઉટ પણ મળે કે, જમાઈ બિચારાને શું ખબર હોય... એની સાસુ કાટમાળ વચ્ચેથી જ નીકળી હતી, બોલો !

હું દાઢી કરતો હતો (પોતાની), ત્યારે વાઈફે કીધું, ''કવ છું. આ મમ્મી આઇવા છે, તો હાલો ને એમને ક્લબમાં લિ જાઇએ. મોમને સ્વિમિંગનો બવ સોખ છે ને તીયાં શરશ મજાનો સ્વિમિંગ-પૂલ પણ છે.''

''હા, પણ બાથરૂમવાળો આઇડિયો ફેઈલ ગયો. તારી માં તો સ્વિમિંગ પૂલમાંથી ય હેમખેમ બહાર નીકળી જાય એવી છે... બે આંખની જરી શરમે ય નહિ !''

''હવે ગાન્ડા કાઢો મા... ! આ રવિવારે ક્લબ જાસું... ઓકે ?''

ઘણા ઘેલહાગરા જમાઇઓ જોયા છે, કે સાસુ નદીમાં ડૂબતી હોય તો પોતાનું શર્ટ ફંગોળીને, ''હે ય... બધા આઘા જાઓ...'' કહીને નદીમાં છલાંગ મારશે. સાસુને બચાવી લેશે. મારવાડી શાકનો થેલો લઈને દાદરા ચઢતો હોય, એમ આવડો આ સાસુને ખભે લટકાવીને નદીનો ઢાળ ચઢે. આવા ઉત્સાહો લાશ બહાર કાઢવામાં વપરાય... જીવતી સાસુમાં વેડફી ન નંખાય... સુઉં કિયો છો ?

વિશ્વના તમામ જમાઇઓ રાજા વિક્રમ જેવા હોય છે ને તમામ સાસુઓ વેતાળ જેવી હોય છે. કામ પતી ગયા પછી કાચી સેકન્ડમાં ઝાડ ઉપર લટકી જાય... જીવતી ! પાછી એને ઉતારવાની આપણે જ હોય. નદી હોય કે બાથરૂમ, સાસુ માટે એક વાર ''ડૂબ્યા-પીસ-ડૂબ્યા''ના ધોરણે 'ચલો, કરો કંકુના...' કરી નાંખવાના હોય ! આદર્શ જમાઇઓ આપણા કેસો ય બગાડે. એ બચાવી લાવે, એટલે ડુબતા પહેલા વાઇફ આપણને હોમવર્ક આપી દે, ''જો મમ્મીને સ્વિમિંગ-પૂલમાં કાંઈ થીયું છે, તો મારા જેવી કોઈ ભૂંડી નહિ... !'' આવા જમાઈઓએ કેમ જાણે સાસુઓ જોઈ જ ના હોય, એવા આજ્ઞાંકીત રહે છે. સાલી જે નદી આપણાવાળી સાસુને હેમખેમ બહાર કાઢે, એ નદી પવિત્ર શેની કહેવાય ? એની પૂજાઓ શેની કરવાની હોય ? આ તો એક વાત થાય છે !

યાદ હોય તો હિંદી ફિલ્મોમાં પર્વતોની ધાર ઉપર લટકતી હીરોઈનને હીરો બચાવી લાવતો હોય છે. સાલી એકે ય ફિલ્મમાં સાસુને લટકતી જોઈ ? અને ગૉડ પ્રોમિસ... મારાવાળી આવો એક ચાન્સ આપે તો તેલવાળા હાથ કરીને બચાવવા જઉં... જાણું છું કે, તેલના ભાવો ટીંચર જેવા છે, પણ આવી કોઈ તક મળતી હોય, તો પછી હું પૈસા સામે જોતો નથી.

આખું ભોંયરૂં (સેલર) રેનોવેટ થતું હોય, એ અદાથી મારી સાસુ મેઇક-અપ કરવા અરીસાની સામે બેસી જાય છે... યસ, રોજ ! સાલું, સ્વિમિંગ-પૂલોમાં જવા માટે મેઇક-અપો શેના હોય ? પૂરો મેઈક-અપ થઈ ગયા પછી, સ્માઈલ સાથે, અમેરિકન-ડાયમન્ડની વીંટીવાળો હાથ કાનને અડાડીને ગુનગુનાવતી હોય, ''પ્રેમનગર મેં બનાઉંગી ઘર મૈં, તજ કે સબ સંસાર... હોઓઓઓ !'' તારી ભલી થાય ચમની... લોકોને ભાડાના મકાન મળતા નથી ને તારે આ ઉમરે ડોહાને પડતા મૂકીને પ્રેમનગરમાં ઘરો બાંધવા છે ? જો કે, આમ જતી હોય તો ખોટું શું, એમ સમજીને મારો સસુરજી ય બોલે એવો નહતો... ક્યાંક નવા મકાનના પેપર્સ ક્લિયર ન નીકળ્યા ને પેલી વિચાર બદલે તો ? આમાં બહુ ચાન્સો લેવાય જ નહિ. સસરો સ્માર્ટ હતો... એના જમાઈ જેવો લાચાર, બેબસ, મજબુર... ને નિસહાય ન હતો. (આ ચારે ય શબ્દોનો અર્થ એક જ થાય, એની મને ય ખબર છે, પણ આ તો... જરા બોલવામાં વજન પડે ને !)

ક્લબમાં આ લોકોને દસેક ફૂટ પાછળ રાખીને હું આગળ ચાલતો હતો. સાથે ચાલીએ તો સમાજ સમજે કે, આ ભ'ઈ કોઈ અપંગ શાળાના માસ્તર-બાસ્તર હશે ને અપંગોને ક્લબ-બ્લબ બતાવવા આયા લાગે છે ! પણ વાઇફનો ઉત્સાહ મ્હાતો નહતો.
''મોમ... તને ખૂબ મજા આવશે. ધિયાન રાખજે, બસ. આ લે, અટાણથી જ ચાર-પાંચ ગ્લાશ પાણી પી જા... સ્વિમિંગ-પૂલમાં પઈડાં પછી તું પાણી બવ પી જાય છે... !''

ક્લબના મહિલા સ્ટાફવાળા કહેતા હતા કે, તમારી સાસુ તો શોવર લે છે કે સન્યાસ લે છે, એ સમજ પડતી નથી. માથે ટુવાલ બાંધ્યા પછી ફૂવારા નીચે નહાવા માંડયા. અમે પૂછ્યું તો કહે, 'પડોસન'માં સાયરા બાનુ ય આવો જ ટુવાલ વીંટાળીને 'ભાઈ બત્તુર... ભાઈ બત્તુર.' ગાય છે. સાહેબ, એ તો શોવર-રૂમને સ્વિમિંગ-પૂલ સમજી બેઠા'તા... કહે કે, ''આંઈ ડાઈવ મારવાના બોર્ડું નથી ?'' સાહેબ, અમારે તો જગન્નાથજીનો રથ બહાર કાઢવાનો હોય, એમ આ બહેનને બહાર કાઢ્યા છે.

ડોસીની ઉંમર તો પિચ્ચોતેરની છે, પણ બન્ને સાથળો ઉપર રોટલીના કણેક ચોંટાડીને આવી હોય, એવી કરચલીઓ સાથે સ્વિમિંગ-કોસ્ચ્યૂમ પહેરીને શોવર લઈને બહાર આવી. હોજના પાણીથી ભીંજાયેલા ટાઈલ્સ ઉપર ચાલતી વખતે બરફ ઉપર કોઈ પેન્ગ્વિન પક્ષી ચાલતું હોય, એવો ભાસ ઊભો થતો હતો. તડકા સામે અરીસો ધરો ને ચારે બાજુ રીફલેકશન્સ પડે, એમ એના ભીના સાથળો ઉપરથી તડકો પરાવર્તીત થઈને ભીંતો ઉપર અથડાતો હતો, એ ઉપરથી એની ટોટલ સાઇઝનો તમને અણસારો આવતો હશે. સ્વિમિંગ માટે સજ્જ થઈને એ બહાર પડી. ગેરેજને તાળું માર્યું હોય, એવો માથે અંબોડો બાંધી, કાનમાં પાણી ન જાય, એવી માથે કેપ પહેરી હતી. આંખો ઉપર સ્વિમિંગના બ્લ્યુ-બ્લ્યુ ગોગલ્સ ચઢાવ્યા હતા.

તમારામાંથી જેણે ગયા બુધવારનો લેખ વાંચ્યો હશે એમાં મેં ચોખ્ખી વેદના વ્યક્ત કરી હતી કે, મારી સાસુને તો ઘરમાં ય બહાર કઢાય એવી નથી... કાઢી જવાની હોય, ત્યારની વાત જુદી છે ! આ બતાવે છે કે, ગયા અઠવાડીયે બોલેલું હું આ અઠવાડીયે ફરી જતો નથી.

હોજમાં અગાઉથી પડેલી સ્ત્રીઓ એટલું જ સમજી કે, આ તાકો પાણીમાં પડશે તો બધું પાણી ચૂસી લેશે ને આપણે ખાલી હોજમાં નીચેની લાદી ઉપર હાથ-પગ હલાવતા બાબા રામદેવવાળા યોગ કરતા હોઇશું.

માતાજી પાણીમાં પડયા. સર્વપ્રથમ દ્રષ્ય મુજબ તો, પાણીના ગ્લાસમાં કોથમીરનું નાનકડું પત્તું તરતું હોય, એમ સાસુ નહાતી હતી. આખા શરીર-સૌષ્ઠવ પૈકી કેવળ એનું મોંઢુ પાણીની બહાર ઊંચુ થયેલું દેખાતું હતું. સાથે મારી વાઇફ પણ હોવાથી એ બન્ને હોજમાં જે રસ્તેથી નીકળ્યા હોય, ત્યાંનો ટ્રાફિક ખાલી થઈ જતો હતો. શરીરે માં-દીકરી જગ્યા રોકે છે, એટલે હું જાણતો હતો કે, હોજમાં પાણી વધારે ભરાવવું પડે. છલકાઈને બન્ને પાણી ઉપર તો આવતા રહે ! આપણી જવાબદારી એકને જ બચાવવાની હોય ! ગામ આખાના કોન્ટ્રેક્ટ્સ ન રાખ્યા હોય.

સાસુજી આમ પાછા સ્વિમિંગ શીખેલા. કહે છે કે, સસુરજી આમને પકડીને સ્વિમિંગ શીખવતા હતા, એમાં આમનું વજન ન ઝીલાવાથી સસુરજી ઘટનાસ્થળે જ ખૂબ પાણી પી ગયેલા ને થોડી ક્ષણોમાં તો એમનું બોડી શ્વાસ લીધા વિના તરવા માંડેલું. એ પછી એમને શ્વાસ લેવાની જરૂર પડી નહોતી. પણ ફાયદો એ થયો કે, સાસુને તરતા આવડી ગયું. કહે છે ને કે, ભગવાન એક દુઃખની સામે બીજા હજાર સુખો આલી દે છે. આ તો એક વાત થાય છે.

''અસોક... મોમને ઉપરથી ડાઇવું મારવી છે. જાવા દઉં ?'' વાઇફ મને પૂછવા આવી. આમાં તો હું એક મિનિટે બગાડતો હોઈશ ? પણ હું ખોટું સમજ્યો હતો. સાસુજીને તો સ્વિમિંગ-પૂલમાં ડાઈવ મારવી હતી ને હું સમજ્યો કે, અમારા ફલેટની અગાશીએથી ડાઇવ મારવા માંગે છે.

આટલા ઊંચા ડાઈવિંગ-બોર્ડ ઉપર ચઢ્યા પછી ધ્યાન એ રાખવાનું હોય છે કે, પાણી બોર્ડની એક જ બાજુ હોય... પાછળની બાજુ નહિ. પાછળની બાજુ પડીએ તો કોરા ટાઈલ્સ ઉપર ભમ્મ થઈ જવાય. પછી નહાવાનું પોતાને નહિ... ઘરવાળાઓને આવે. હું એમ નહાવા તૈયાર હતો, પણ એ 'મારી' સાસુ હોવા છતાં અક્કલવાળી નીકળી. પાછળને બદલે આગળ હોજમાં જ પડી. લેન્ડિંગ તો કમનસીબે બરોબર થયું હતું પણ એ પાણી બહુ પી ગઈ. શ્વાસ પણ લઈ ન શકે, એમ સપાટી ઉપર આવીને ''ઉંહા... ઊંહા'' કરતી રહી. વાઇફ નજીકના જ કોઈ પ્રદેશમાં તરતી હતી. એણે ભારે ફફડાટ સાથે મને બૂમ મારી, ''એએએએએ... જોઈ સુઉં રિયા છો... ઊભા થાઓ ને પાણીમાં ઠેકડો મારીને મમ્મીને બચાવી લિયો... હડી કાઢો, બાપા.''

હાથમાં આવેલું સુખ પળવારમાં જતું રહ્યું.

હું પહોંચ્યો. ગભરાટ અને થાકને કારણે એ ઝાઝું બોલી શકે એમ નહોતી છતાં સિક્સર મારી. મને કહે, ''મને ડિમ્પલ કાપડીયા ધારી લિયો... બહુ આકરૂં નહિ લાગે.''

સિક્સર

સરકારને સૂચન : ચીરી નાંખે એવા ટેક્સ ધાર્મિક સંસ્થાઓ ઉપર લગાવો... રેલ્વેના ભાડાવધારાની ય જરૂર નહિ પડે. લોકો પોતાના ધર્મ માટે કરોડો ખર્ચે છે, દેશ માટે રૂપિયો ય નહિ !

20/07/2014

ઍનકાઉન્ટર : 20-07-2014

* તમારા મતે, દાંપત્યજીવન દરમ્યાન કેટલા સંતાનો હોવા જોઇએ?
- દાંપત્યજીવન દરમ્યાન તો.... બસ, બે જ!
(તુષાર જેઠવા, સાવરકુંડલા)

* મ.મો. ગયા ને ન.મો. આવ્યા... શું લાગે છે, હવે 'અચ્છે દિન આયેંગે?'
- એની ''અમો''ને ખબર નથી.
(મહેંક જોશી, જૂનાગઢ)

* મારે તમારી કાર ફૅમિલી સાથે ખરીદવી છે. કેટલામાં પડશે?
- હમ અમીર જરૂર હૈ.... બિકાઉ નહિ!
(ધારા જોશી, અમદાવાદ)

* વરસાદ ક્યારે આવશે?
- વરસાદ અને ધૂળજીનું કાંઇ નક્કી નહિ.
(ઉમેશ નાવડિયા, જલિલા-જી. અમદાવાદ)

* શું અમે 'વૉટ્સઍપ'માં સવાલ પૂછી શકીએ?
- 'વૉટ્સઍપ' એસ.ટી.ના કોઇ બસ સ્ટેન્ડની પૂછપરછની બારીનું નામ છે?
(રાજેન્દ્ર આચાર્ય, સુરેન્દ્રનગર)

* અમે સવાલ પૂછવા તમારા ઘરે આવીએ, તો તમે જવાબ દેવા અમારા ઘરે આવશો?
- અમે લૅડીઝ દરજીકામ નથી કરતા... કે માપ ઘરે આપી જાઓ ને માલ ઘરે આપવા આવીએ.
(રેખા ગઢીયા, રાજકોટ)

* વડનગર, વડોદરા, વારાણસી અને વડાપ્રધાન... હવે?
- વિચારવાનું.
(વિજયાબેન જોશી, અમદાવાદ)

* બરાક ઓબામા આજકાલ શું વિચારતા હશે?
- તમે તો બરાક ઓબામાને અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ માની બેઠા છો!
(સંજય ગઢવી, પૂનાગામ)

* 'પરિવર્તન સંસારનો નિયમ છે'. તમારામાં આવેલા પરિવર્તન બદલ અભિનંદન.
- યુ મીન... મારાથી એવી કઇ ભૂલ થઇ ગઇ?
(રેણુ દેવનાણી, અમદાવાદ)

* હવે કૉંગ્રેસ અને 'આપ'નું શું થશે?
- અમદાવાદમાં ચાની એક લારીવાળાએ આ બન્ને નામો ''અડધી ચા''ના રાખ્યા છે... ''અલ્યા, બે અડધી કૉંગ્રેસ લાવજે ને..!''
(જીજ્ઞોશ રામાવત, ભાવનગર)

* હૂમાયુ અકબર કે બાપ કા ક્યા થા?
- તમારા હાથમાં 'ઝગમગ' પૂર્તિ આવી ગઇ લાગે છે!
(સ્મિત આચાર્ય, અમદાવાદ)

* તમારા ઘરે આવીને સવાલ પૂછવાની પ્રથા ક્યારે શરૂ કરશો?
- બસ, સવાલદીઠ કેટલા લેવા, એ નક્કી કરી લઇએ ત્યારે.
(હરેશ વોરા, જેતપુર)

* તમારો અને મારો આધાર કોણ?
- જયેશભાઇનો વાંક શું હતો?
(ભાવના જયેશ, ભાવનગર)

* ડર કોનો વધારે લાગે? તમારા પત્નીથી કે સાસુથી?
- જો ડર ગયા... સમજો મર ગયા...! હું તો મરી ગયેલો છું.
(અજય કોટડીયા, ગોંડલ)

* તમે ફૅસબૂક પર છો?
- જી ના. હું કોઇપણ બૂક પર નથી.
(ખુશી સોલંકી, અમદાવાદ)

* રાહુલ બાબાએ હવે લગ્ન કરીને કોઇ કામધંધે ચઢી જવું ન જોઇએ? સુઉં કિયો છો?
- હા, પણ એમને બીજા કોઇ કામધંધા હોય કે નહિ?
(સંજય ગોહેલ, જામ ખંભાળીયા)

* ચૂંટણીના પરિણામો જોઇને હવે ખાત્રી થઇ કે, તમારી આગાહી સો-ટકા સાચી પડી, સુઉં કિયો છો?
- આ વખતે તો નાનું છોકરૂં ય જાણતું હતું કે, શું થવાનું છે. હું તો મોટું છોકરૂં છું.
(કિરીટ ગોસાઇ, ખેરવા-મહેસાણા)

* 'મોદી વડાપ્રધાન બનશે, તો હું દેશ છોડી દઇશ', એવું ઘણા મોટા માથાઓએ કીધું હતું, શું થયું?
- દેશનું તો તમે સમજ્યા હતા... અમે તો દુનિયા સમજ્યા હતા...!
(ઘનશ્યામસિંહ સોલંકી, ગાંધીનગર)

* 'એનકાઉન્ટર' ચોથા ભાગના પાનામાં જ આવે છે. આખા પાનામાં કરી દો તો તમારો પગાર ચાર ગણો વધી જાય!
- જે મળે છે, એ ય બંધ થઇ જાય!
(મૂકેશ કે. શાહ, અમદાવાદ)

* 'બુધવારની બપોરે' વાંચીને ખડખડાટ હસતો'તો, એમાં પડોસીઓ કાંઇક જુદું સમજ્યા?
- હું લખતો હોઉં, ત્યારે ય પડોસીઓ એવું જ કંઇક સમજે છે.
(અશોક પટેલ, ચરાડા-ગાંધીનગર)

* અમેરિકાથી શું શીખીને આવ્યા?
- એ જ કે, દુનિયાના તમામ દેશોમાં ભારતથી ચઢે, એવો બીજો કોઇ દેશ નથી.
(રહેમાન બોગલ, ગોધરા)

* મહેશ ભટ્ટમાં બુધ્ધિ કેટલી બાકી હશે?
- સર્જક તરીકે ૧૦૦ ટકા... વ્યક્તિ તરીકે... સૉરી!
(મધુકર મેહતા, વિસનગર)

* ભગવદ-ગીતામાં 'સંભવામિ યુગે યુગે'નું વચન પૂરૂં થતું હોય એવું લાગે છે કે નહિ?
- બહુ દાયકાઓ રાહ જોઇને આપણે વખાણો કર્યા છે... હજી એ વખાણ સિધ્ધ કરવાનો સમય કૃષ્ણને આપો.
(ડૉ. રસિકલાલ સી. શાહ, અમદાવાદ)

* તમારી જન્મતારીખ તો ચાર વર્ષે આવે. શું તમારા પત્ની શુભેચ્છા આપવા ચાર-ચાર વર્ષ રાહ જુએ છે?
- ના. બાકીના ત્રણ વર્ષોમાં અન્યને પણ ચાન્સ મળે ને?
(મનિષ રામાવત, મીઠાપુર)

18/07/2014

"હકીકત" 1964

ફિલ્મ : હકીકત
નિર્માતા : હિમાલય ફિલ્મ્સ
દિગ્દર્શક : ચેતન આનંદ
સંગીત : મદન મોહન
ગીતકાર : કૈફી આઝમી
રનિંગ ટાઇમ : ૧૯ રીલ્સ - ૧૮૪ મિનિટ્સ
થીયેટર : (અમદાવાદ)
કલાકારો : ધર્મેન્દ્ર, પ્રિયા રાજવંશ, બલરાજ સાહની, વિજય આનંદ, સંજય ખાન, ઈન્દ્રાણી મુકર્જી, ચાંદ ઉસ્માની, બ્રિજ મોહન (મેકમોહન), જયંતણ રતન, ગૌરાંગ, ગુલાબ, જયદેવ, સુધીર, સુલોચના (રૂબી મૅયર્સ)



ગીતો

૧. મસ્તી મેં છેડ કે તરાના કોઇ દિલ કા, આજ લૂટાયેગા... મુહમ્મદ રફી
૨. જરા સી આહટ હોતી હૈ તો દિલ સોચતા હૈ, કહી પે... લતા મંગેશકર
૩. ખેલો ના, ખેલો ના મેરે દિલ સે, ઓ મેરે સાજના... લતા મંગેશકર
૪. આઇ અબ કે સાલ દિવાલી, મુંહ પર અપને ખૂન મલે... લતા મંગેશકર
૫. મૈં યે સોચકર ઉસકે દર સે ઉઠા થા, કે વો રોક લેગી મુહમ્મદ રફી
૬. હો કે મજબુર મુઝે, ઉસને ભૂલાયા હોગા... રફી-તલત-મન્ના ડે-ભૂપિન્દર
૭. કર ચલે, હમ ફિદા જાનોંતન સાથીયો, અબ તુમ્હારે... મુહમ્મદ રફી

પાકિસ્તાન સામેનું આપણું કારગીલ યુધ્ધ અને એમાં ઝળહળતો વિજય આપણે ક્રિકેટના બે વર્લ્ડકપ જીતા, એટલી ઉષ્માથી યાદ રહી જાય, એવી કોઇ મોટી ઘટના નહોતી અને હોય તો આજે કેટલાને એ યાદ છે ને કેટલા એનું ગર્વ અનુભવે છે? મફતમાં મળેલી આઝાદીની જ જ્યાં કોઇ કિમ્મત નથી, ત્યાં એક કારગીલ-વિજય એક મસ્ત ટીવી-સીરિયલની માફક યાદ આવી જાય ક્યારેક વળી! બાકી એ જ યુધ્ધ વખતે ટીવી-ઍન્કર બરખા દત્ત યુધ્ધમોરચે લાઇવ-કવરેજ કરવા ગઇ હતી, ત્યારે (તમને તો પાછું આવું યાદે ય ન હોય ને?) એ જે બન્કરમાં બેઠી હતી, તેની દસ ફૂટ જ દૂર આકાશમાં ઊડતો આવેલો બૉમ્બ પડયો અને આપણા જવાનોની જેમ બરખા પણ બચી ગયેલી.

પણ બરખાવાળું એ દ્રશ્ય જોઇને ખબર પડી કે, આપણા ગ્રેટ જવાનો જીંદગીના કેવા જુગાર સાથે આપણી રક્ષા કરી રહ્યા છે. અહીં અમદાવાદ-રાજકોટમાં બેઠા બેઠા, તાળીઓથી એમને વધાવી લેવા બહુ સલામત પડે છે (આપણે તાળીઓ પાડીએ છીએ, એ પાછા પાકિસ્તાનીઓ જોઇ ન જાય...!) પણ આગળની એક જ ક્ષણ પછી દુશ્મનની ગોળી છાતીની આરપાર નીકળી જવાની છે, એ શક્યતાની વચ્ચે આપણા જવાનો (ફક્ત આપણી રક્ષા કરવા-પોતાની તો નહિ જ!) દુશ્મનોની ગોળીઓની એવી ફિકર તો કરતા નથી, પણ સામી છાતીએ એવી સેંકડો ગોળીઓ દુશ્મનની છાતીમાં ધરબી આવે છે, ત્યારે અહીં આપણે પૂરા સૂકુનથી કે હોટેલોમાં મૅક્સિકન પિત્ઝા કે વૅજ હૅમ્બર્ગરો ચાવી જઇએ છીએ.

તો શું, દવે સાહેબ તમે એમ ઈચ્છો છો કે, અમે હાથમાં બંદૂકો પકડીને સીધા કાશ્મિર મોરચે જઇએ, તો જ અમારામાં દેશભક્તિ કહેવાય? અમે અહીં બેઠા બેઠા ય જરૂર પડે, અમારે લાયક દેશની સેવા કરીએ જ છીએ?...

ના મારા સોહામણા રાજ્જા, ના! તમારે કે મારે મોરચે જવાની જરૂર નથી. બસ મારા રાજ્જા... અત્યારે પણ દેશ દુશ્મનોથી મુક્ત નથી. દેશના ચારે ય સીમાડા સળગ્યા છે. એકલા સૈનિકો આપણને વિજય અપાવી નહિ શકે... હાથમાં હથિયાર પકડવાની તમારે કમ-સે-કમ દેશભક્તિ અમલમાં મૂકવાની જરૂર છે- તમારા ધર્મઝનૂન કે ધંધાઝનૂનમાંથી જરાક બહાર આવીને, જેટલો પૈસો ધર્મમાં ખર્ચો છો, એના દસમા ભાગનો ય દેશના કોઇ કામમાં આવે, એટલો આપો, એ મોટી દેશસેવા જ કરી કહેવાશે. તમારી સોસાયટીમાં પાકિસ્તાની આતંકવાદીઓ કે ચીનાઓ ધસી આવશે, તો બાય ગૉડ... તમારો ધર્મ કોઇ મદદમાં આવવાનો નથી, એ વખતે તમારા પડોસીઓ જ મદદમાં આવશે, જે જરૂરી નથી કે તમારા ધર્મના હોય! ચલો છેલ્લી ઑફર... જેટલો ગર્વ તમારા ધર્મ માટે ઉઠાવો છો, એનાથી અડધો તો દેશ માટે ઉઠાવો. જે કાંઇ ખાઓ-પીઓ છો કે જીવો છો, એ બધું તમારા દેશે આપ્યું છે... તમારા ધર્મે નહિ. સાલું, કૂતરૂં ય જે જગ્યાએ બેસે છે, તે જગ્યા સાફ કરીને બેસે છે, ને જે માલિકનું ખાય છે, તેને કરડતું નથી. મંદિરો-દેરાસરો પાછળ ખર્ચા બંધ કરીને દેશનાવિકાસ માટે રૂપિયા ખર્ચો, તો દુશ્મનો એટલા પાવરફૂલ નથી કે, આપણી ધરતી માતા ઉપર નજરે ય બગાડી શકે! કૈફી આઝમી જેવા દેશપ્રેમીએ કેવા અદભુત શબ્દો આપણા માટે લખ્યા છે, આ જ ફિલ્મ માટે, ''રાહ કુરબાનીયોં કી ન વીરાન હો, તુમ સજાતે હી રહેના નયે કાફિલે...'' આ નવા કાફલાઓનો અર્થ નવા નવા મંદિરો અને દેરાસરો નહિ, મારા ભાઇ!

ચેતન આનંદે કોઇ મહાન ફિલ્મ નથી ઉતારી. એક તબક્કે તો આને વૉર-ફિલ્મ કહેવાય કે કેમ, એ સવાલ ઉઠે. ફિલ્મની વાર્તા લડાખમાં ચીનની સામે લડતી ભારતીય સેનાની એક નાનકડી ટુકડીની છે. એના ફોજીઓ અંગત જીવનમાં પોતપોતાની પ્રેમિકા કે પત્નીથી બિછડીને કેવા લાગણીમય થઇ ગયા છે, તેનું ચરીત્રચિત્રણ છે. વૉરના દ્રશ્યો ફિલ્મી છે અને હૉલીવૂડની તો '૪૦ના દાયકાની પણ એકે ય વૉર-ફિલ્મ સાથે ઊભી રહી ન શકે, એવી ફાલતુ વૉર ફિલ્મ આ 'હકીકત' છે... છતાં આવી ફિલ્મને ભારત સરકારે નેશનલ એવોર્ડ આપ્યો હતો, એ કેવળ રાષ્ટ્રભક્તિથી પ્રેરાઇને. બાકી એક ફિલ્મ તરીકે 'હકીકત'નું મૂલ્યાંકન કરવા બેસીએ, તો નિરાશ થઇ જવાય એવું છે.

પણ આ ફિલ્મ પૂરતા ચેતન આનંદને શાબાશી આપવી પડે કે, ૧૯૬૨માં ચીને ભારત પર આક્રમણ સામે ચેતને આ ફિલ્મ બનાવીને દેશભરમાં ઘણા અંશે રાષ્ટ્રભક્તિ જગવી હતી, એનો મોટો દાખલો મુહમ્મદ રફી સાહેબના દેશભક્તિભર્યા ગીત, 'કર ચલે, હમ ફિદા, જાનોંતન સાથીયો, અબ તુમ્હારે હવાલે વતન સાથીયો...' આપી શકાય.

ચેતન એના ભાઇ દેવ આનંદની જેમ, આમે ય ઘણો નબળો ડાયરેકટર હતો. તો બીજી બાજુ એ બન્નેનો જ ત્રીજો ભાઇ વિજય આનંદ હિંદી ફિલ્મોના ટોપ-ટેન દિગ્દર્શકોમાં આવે. આ ફિલ્મમાં વિજય પણ 'નહિ લેવા-નહિ દેવા' બ્રાન્ડના તદ્દન ફાલતુ રોલમાં બે ઘડી આવે છે. ફિલ્મ ભાઇએ બનાવેલી હતી, એટલે એનો રોલ સાવ ફાલતુ ગણાઇ ન જાય, એ માટે ચેતને મુહમ્મદ રફીનું મદમસ્ત ગીત, 'મસ્તી મેં છેડ કે તરાના કોઇ દિલ કા, આજ લૂટાયેગા ખઝાના કોઇ દિલ કા...' વિજયને ગાવા આપ્યું છે. પણ હાય ચેતનભ'ઇ... રફીનું ફિલ્મનું ઉત્તમોત્તમ ગીત, ''મૈં યે સોચકર ઉસકે દર સે ઉઠા થા, કે વો રોગ લેગી મના લેગી મુઝકો...'' કોઇ નહિ ને સુધીરને ગાવા આપ્યું. સુધીર એટલે ફિલ્મ 'શરાબી'માં અમિતાભ બચ્ચનનું પાકીટ મારીને એના ગુંડા દોસ્તો સાથે દારૂ પીવા જતો રહે છે, તેમ જ 'સત્તે પે સત્તા'માં બહેરીયો ભાઇ બને છે તે સુધીર એક જમાનામાં હીરો તરીકે આવતો હતો. આજના દિગ્દર્શક મિલન લુથરીયાનો સુધીર સગો કાકો થાય. સુધીરનું સાચું નામ તો ભગવાનદાસ મૂળચંદ લુથરીયા હતું અને એક જમાનામાં દેવઆનંદની ફિલ્મ 'ઈશ્ક, ઈશ્ક'ની એકટ્રેસ અને મોડેલ શીલા રે સાથે સમજો ને, ઓલમોસ્ટ લગ્ન કર્યા હતા. સુધીરનો સાવકો દીકરો અશોક બેન્કર લેખક છે. સુધીર જે કોલેજમાં ભણતો, એનાથી સુનિલ દત્ત બે વર્ષ આગળ હતો. હમણાં ગુજરી ગયો, તે પહેલા સુધીર વર્ષોથી કાને બહેરો થઇ ગયો હતો.

આજ ફિલ્મમાં બીજો એક ફાલતુ રોલ મેળવનાર એકટર જગદેવને તમે દેવ આનંદની ફિલ્મ 'સોલહવા સાલ'માં વહિદા રહેમાનની પાછળ પડતો જોયો હશે. ફિલ્મ 'શોલે'નો સામ્ભા બહુ વર્ષોથી હિંદી ફિલ્મોમાં છે. મૂળ સિંધી બ્રિજમોહન 'મૅકમોહન' કેમ થઇ ગયો, એ તો ખબર નથી, પણ રવિના ટંડનનો સગો મામો થાય. સુલોચનાઓ તો હિંદી ફિલ્મોમાં ઘણી હતી. એકને તો આપણે આદરથી ઓળખીએ છીએ, તે ફિલ્મ 'જ્હોની મેરા નામ'માં દેવ આનંદની માં બનતી સુલોચના લટકાર, બીજી સુલોચના ચૅટર્જી અને ત્રીજી સુલોચના સીનિયર ઉર્ફ રૂબી મૅયર્સ, જે આ ફિલ્મમાં હીરોઇન પ્રિયા રાજવંશની માં બને છે. એ જમનાની ઈમ્પીરિયલ ફિલ્મ કંપનીના ડી. બિલિમોરીયા નાના પારસી નિર્માતા-હીરો સાથે બેનને પ્રેમ થઇ જતા '૩૩થી '૩૯ સુધી સુલોચનાએ ફક્ત બિલી સાથે જ ફિલ્મો કરી. પણ પ્રેમસંબંધ પૂરો થતા બન્ને પૂરા થઇ ગયા અને સુલુને એક ફિલ્મ 'જુગનૂ' મળી, એ ય તત્સમયના મુંબઇ રાજયના ગૃહમંત્રી મોરારજી દેસાઇએ દિલીપ કુમાર-નૂરજહાં વાળી ફિલ્મ પ્રતિબંધિત કરી. ફિલ્મમાં વડિલ પ્રોફેસરને સુલોચનાની બાહોંમાં ઈશ્ક ફરમાવતા જોઇને દેસાઇ સાહેબ ગુસ્સે થઇ ગયા હતા. એક જમનામાં મુંબઇના ગવર્નર કરતા ય વધુ પગાર મેળવતી આ સુપરસ્ટાર ૧૯૮૩માં મુંબઇમાં ગૂજરી ગઇ, ત્યારે એને કબ્રસ્તાનમાં મૂકવા જનાર કોઇ માણસ હાજર નહોતો. છેલ્લે તમે એને બાસુ ચૅટર્જીની ફિલ્મ 'ખટ્ટા મીઠા'માં સોલીભાઇની પત્નીના રોલમાં જોઇ હશે. અહીં મારી માહિતી ખોટી હોઇ શકે છે કે, આ ફિલ્મમાં લૅવી ઍરોન નાનો કલાકાર મૂળ તો મિમિક્રી આર્ટિસ્ટ દિલીપ દત્ત છે, જેણે ફિલ્મ 'ગાઇડ'માં દેવ 'દિન ઢલ જાયે હાય રાત ન જાયે..' ગીતમાં દેવ માટે શરાબ લાવી આપ્યો હતો.

પણ ફિલ્મ 'હકીકત' જો આ જ સુધી મને-તમને યાદ રહી ગઇ હોય, તો નહિ ચેતન આનંદને કારણે કે નહિ આખી ફિલ્મને કારણે. આપણે કુર્બાન છીએ આ ફિલ્મના પવિત્રતાની હદોને અડી આવેલા સંગીતને કારણે. મદન મોહનને તો ઊભા રાખીએ એમના પગ ધોઇ પીવાની ઉત્કંઠા થાય, એવું મધૂરૂં સંગીત એમણે ફિલ્મ 'હકીકત'માં આપ્યું છે. એમને માટે આવું ઉજળું સંગીત આપવું, જસ્ટ... ડાબા હાથનો ખેલ હતો કારણ કે, મદન મોહને તો વળી કઇ ફિલ્મમાં સામાન્ય સંગીત આપ્યું છે, એ તો કહો! (જવાબ : ઘણી ફિલ્મોમાં સામાન્યથી ય નીચું સંગીત આપ્યું છે, જેની યાદી લાંબી છે, પણ) જે ફિલ્મમાં લતાબાઇ હાથ લાગી ગયા છે, એમાં તો ટેબલ પર હાથ પછાડીને કહેવું પડે કે, લતાનો ઉપયોગ મદન મોહન જેવો સર્વોત્કૃષ્ઠ કયા સંગીતકારે કર્યો છે? (જવાબ : મોટા ભાગના બધા સંગીતકારોએ લતાનો ઉપયોગ તો સર્વોત્તમ જ કર્યો છે... હા, મદન મોહનની વાત જુદી છે!) સામાન્ય ચાહકોએ બહુ બહુ તો 'અનપઢ', 'આપકી પરછાઇયા', 'વો ર્કૌન થી' કે 'મેરા સાયા' જેવી પ્રસિધ્ધ ફિલ્મોના ગીતો જ સાંભળ્યા હોય, પણ થોડા પાછળ જાઓ, તો 'રેલ્વે પ્લેટફોર્મ', 'આશિયાના', 'અદા' 'મદહોશ', 'નિર્મોહી', 'બાગી', 'ધૂન', 'દેખ કબીરા રોયા', 'શેરૂ', 'નિર્મોહી', 'ગેટ વે ઓફ ઈન્ડિયા', 'અદાલત' ઓહ, ઘણી બધી ફિલ્મોના નામો લખવા પડે એમ છે.. વાચકો, આટલામાં માની જાઓ ને...! આટલી ફિલ્મોના ગીતો સાંભળતા ય એકાદ વરસ નીકળી જશે.

પણ લતા જ નહિ, મુહમ્મદ રફીની ગીતો ય મદનની તરજમાં સાંભળીએ, ત્યારે હૃદયમાંથી એક ટીસ તો નીકળે જ છે કે, રફી પાસે કંઇ પણ ગવડાવતી વખતે શું મદનના શરીરમાં માં સરસ્વતી સાક્ષાત અવતરી પડતા હશે?

''મૈં યે સોચકર, ઉસકે દર સે ઉઠા થા...'' ગીતમાં વૉયલીન અને પિયાનોનો ઉપયોગ કેવો સમુચિત ઉપયોગ કર્યો છે? 'જરા સી આહટ હોતી હૈ...' વિશે વાત કરવા તો આપણે બધા નાના પડીએ, પણ એ ગીત શરૂ થતા પહેલાનો ઉપાડ યાદ રહી જાય એવો છે અને પ્રયોગની ભાષામાં વાત કરીએ તો ચાર ચાર સધ્ધર ગાયકો સાથે કવ્વાલીની છાંટ આપતું, 'હો કે મજબુર મુઝે, ઉસને ભૂલાયા હોગા...'માં રફી, મન્ના ડે, તલત અને ભૂપેન્દ્રસિંઘ પાસે ગવડાવ્યું છે. આમ જોવા જઇએ તો ચારે ય ગાયકોના જૉનર તદ્દન નોખા, છતાં ચારે ય કંઠનો સમન્વય એક ગીતમાં કેવો મધુર થયો છે? બાય ધ વે, ભૂપિને પહેલો ચાન્સ જ મદન મોહને આ ફિલ્મથી આપ્યો હતો, તે ઠેઠ 'મૌસમ'ના 'દિલ ઢૂંઢતા હૈ, ફિર વો હી, ફુરસત કે રાતદિન..' સુધી ફિલ્મ 'હકીકત'માં ભૂપિએ પરદા ઉપર પણ પોતાનો સ્ટાન્ઝા પોતે ગૈઓ છે, મતલબ, આજથી ૫૦ વર્ષ પહેલાના ભૂપિને જોવો હોય તો તક છે. ભૂપિ ઘણો હૅન્ડસમ લાગે છે. હમણાં રાહુલદેવ બર્મનના શ્રધ્ધાંજલિ શોમાં એને ગાતો જોયો હશે. આંખો જ દેખાય નહિ, એટલી બધી ઝીણી થઇ ગઇ છે.

યસ, તમે ડીવીડી મંગાવી ફિલ્મ જોવાના જ હો, તો પૈસા પડી નહિ જાય. ફિલ્મ તો ૧૯ રીલ્સની હોવાથી ખાસ્સી લાંબી છે, પણ ચેતન આનંદે એક કામ બેશક સારૂ કર્યું છે, દર્શકોના મનમાં રાષ્ટ્રભાવના જગવવાનું.

ફિલ્મમાં સેટ્સનો ઉપયોગ પણ વધારે પડતો કર્યો હોવા છતાં, લડાખના બાહરી દ્રશ્યોનું ફિલ્માંકન મનોરમ્ય છબિઓમાં થયું છે, જે આપણને મુંબઇ-અમદાવાદથી સાવ જુદા માહૌલમાં લઇ જાય છે. કોઇ કલાકાર (નૉટ ઈવન, ધી હીરો-હીરોઇન્સ) પરદા પર ૨-૪ મિનિટ્સથી વધારે ટકતા નથી, એટલે અભિનય કરી બતાવવાનો મોકો તો કોઇને મળ્યો નથી. એ વાત જુદી છે કે, બલરાજ સાહની જેવા દિગ્ગજો તો પરદા પર ચાર સેકન્ડ માટે આવે તો ય છવાઇ જાય અને એ જ ફિલ્મમાં છવાઇ જાય છે. મૂળ સીખ્ખ વંશની પ્રિયા રાજવંશમાં એના ચેહરા સિવાય મોહી પડવા જેવું આપણને તો કોઇને લાગતું નહોતું... એના બીજી વારના વરજી ચેતન આનંદને લાગ્યું હતું, તે બધી ફિલ્મોમાં એને હીરોઇન બનાવી.

એક્ટિંગ... માય ફૂટ... એને તો સંવાદો બોલતા ય ફાવતું નહોતું. એનું મૂળ નામ વીરા સુંદરસિંઘ હતું. 'હકીકત' એની પહેલી ફિલ્મ હતી.

મિલકતોના વિવાદોમાં ચેતન આનંદના બે પુત્રો વિવેક અને કેતન આનંદે એનું ખૂન કર્યું, સાથે એમના ઘરના બે સ્ટાફ-મેમ્બર્સ અશોક ચીન્નાસ્વામી અને માલા ચૌધરીએ પણ ખૂનમાં મદદ કરી હોવાના ગૂન્હા હેઠળ અદાલતે એ ચારે યને જન્મટીપની સજા કરી છે. ચારે ય આજે જેલમાં છે. પોતાના મૃત્યુ અગાઉ પોતાની જાતને ખતરો છે, એવી એક ચિઠ્ઠી પ્રિયાએ વિજય આનંદને લખી હતી, તે પોલીસના હાથમાં આવવાથી ચારે જણા ફસાઇ ગયા હતા. પ્રિયાના ભાઇ ગુલ્લુ સિંઘના કહેવા મુજબ, ચેતન આનંદે પ્રિયાને કદી બહારના ડાયરેકટરો સાથે કામ કરવાની છુટ આપી નહોતી. બરોબર આવો જ કિસ્સો વ્હી. શાંતારામનો સંધ્યા સાથેનો હતો, પણ બન્ને કિસ્સામાં કૉમન વાત એ છે કે, સંધ્યા અને પ્રિયા રાજવંશ બંને પોતે પોતાના પતિઓથી એટલા પ્રભાવિત હતા કે, છુટ મળી હોત તો પણ એ બન્ને બહારના દિગ્દર્શકો સાથે કામ ન કરત!

..ને આ પણ હકીકત છે.

(સીડી સૌજન્ય : હરેશ જોશી-વડોદરા)

13/07/2014

ઍનકાઉન્ટર : 13-07-2014

* શું ઓબામા ય 'એનકાઉન્ટર'માં સવાલો પૂછશે, તો જવાબ મળશે?
- સવાલો બુધ્ધિજન્ય હોવા જોઇએ.... સાવ જવાબો જેવા નહિ ચાલે!
(પાર્થ રામાણી, જદસણ)

* સર, ક્યાં સુધી આદર્શ સમાજને નામે ખોખલા રિવાજો પાળતા રહીશું?
- બહોત ગહેરી ચોટ ખાઇ લગતી હૈ, ભીડુ...!
(વિવેક મણીયા, સુરત)

* આપ રીટાયર થાઓ પછી આ કૉલમ ચલાવી શકે, એવા કોઇ માણસની જરૂર છે?
- કૉલમથી મારૂં ઘર પણ ચાલે છે.... ફાવશે?
(પરેશ ત્રિવેદી, અમદાવાદ)

* તમે આ જવાબો કઇ ચોપડીમાં જોઇ જોઇને આપો છો?
- મારી પાસબૂકમાં.
(પાર્થ જેઠવા, જામનગર)

* આંગળી કાપીને લોહીથી પત્ર લખવાની બડાશ કોક ફિલ્મ ગીતમાં આવે છે. મોંઘા ભાવના લોહી કરતા પાંચ રૂપીયાની પૅન સસ્તી ના પડે?
- ગીત સમજવામાં તમારી ભૂલ થઇ છે. એ આંગળી પેલા ઉલ્લુની કાપવાની વાત છે... પોતાની નહિ!
(મુગ્ધા ઉલ્લાસ વોરા, જૂનાગઢ)

* હવે પછીનું ઈલેક્શન અશોક દવે અને અન્ના હજારે વચ્ચે...?
- મારે તો દુશ્મન પણ મારી બરોબરીનો જોઇએ... ગદ્દાર નહિ!
(ઉમેશ વાવલીયા, સુરત)

* વગર રૂપીયે ધંધો કરવાની કોઇ તરકીબ છે તમારી પાસે?
- પૈસાના મામલે વાણીયાઓ બા'મણની સલાહ લેતા થઇ ગયા?
(પાર્થ શાહ, ભૂજ-કચ્છ)

* 'સહારા'માં આપનું રોકાણ ખરૂં કે?
- વાઉ.... લેખકો રોકાણ કરી શકે, એટલું કમાય છે?
(મણીબેન પટેલ, ઊંટડી-વલસાડ)

* 'સુંદર નારી, પ્રિતમ પ્યારી' નામનો આપે લેખ લખ્યો હતો, એ સુંદર નારી એટલે ડિમ્પલ જ ને?
- નારી સુંદર હોય પછી નામોમાં નહિ પડવાનું!
(મેઘાવી હેમંત મેહતા, સુરત)

* કન્યાને લઇને જતી જાનને જોઇને તમને શું વિચાર આવે છે?
- બસ. ઘરે લઇ ગયા પછી કન્યાને દીકરી જેવું માન મળે.
(કવિતા વસંત ગડા, મુંબઇ)

* ડૉ. મનમોહનસિંઘ આજકાલ શું કરતા હશે?
- કોણ છે એ ભાઇ?
(ડૉ. અમિત પી. વૈદ્ય, ડેમાઇ)

* એસ.ટી. બસોમાં સ્ત્રીઓની સીટ ઉપર પુરૂષો કેમ બેસી જાય છે?
- એમની આ હિંમત? સ્ત્રીઓએ જ કહી દેવું જોઇએ કે, ''ભ'ઇ.... ખોળામાં શું છે? બીજી કોઇ સીટ પર જઇને બેસો.''
(ઓમકાર જોષી, ગોધરા)

* માણસ જેવો હોય, એવો દેખાવાનો પ્રયત્ન કેમ કરતો નથી?
- જ્યાં જાય ત્યાં પોતાનો ઍક્સ-રે સાથે રાખી રાખીને તો ના ફરાય ને, ભ'ઇ?
(વિનુ ભટ્ટ, બાબરા-અમરેલી)

* યમરાજા તમને બનાવવામાં આવે તો તમારા લિસ્ટમાં પહેલું નામ કોનું હોય?
- યમરાજાનું.
(ડૉ. મનહર વૈષ્ણવ, અમદાવાદ)

* આપને વધારે શું ગમે? આપની પ્રશંસા કે આપને આશીર્વાદ?
- બેમાંથી એક તો કરો...!
(નીલકંઠ વજીફદાર, વલસાડ)

* લોકોને સત્ય બોલવાની આદત છે... સત્ય સાંભળવાની કેમ નહિ?
- કોઇ પણ વાતની આદત પડે, એ તો બહુ ખોટું કહેવાય.
(શાંતીલાલ ચંદારાણા, જામનગર)

* આપણા રાજકારણીઓ કોઇ પ્રોજૅક્ટ જોવા વિદેશ ઉપડી જાય છે, પણ વિદેશના રાજકારણીઓ ભારતનો કોઇ પ્રોજૅક્ટ જોવા અહીં આવે છે?
- હા. સોનિયા-રાહુલનો આખરી પ્રોજૅક્ટ જોવા અનેકો આવ્યા હતા...!
(પુલીન સી. શાહ, સુરેન્દ્રનગર)

* આપ અમેરિકાની ટ્રીપ પૂરી કરીને અમદાવાદ પાછા આવી ગયા. અમારા માટે કાંઇ લાવ્યા?
- એક-બે કાળીયાઓ મારી સાથે પ્લેનમાંથી ઉતર્યા'તા ખરા!
(નિયતી જી. પટેલ)

* સ્માર્ટ ફૉન વાપરવાથી સ્માર્ટ બની શકાય ખરૂં?
- કૂવામાં કંઇ હોવું તો જોઇએ, ભ'ઇ!
(જયન્તી પંચાલ, અંકલેશ્વર)

* પ્રિય લેખકની પૂણ્યતિથિ આપણા બર્થ-ડેના દિવસે જ આવતી હોય ને ગીલ્ટ ફીલ થતું હોય તો શું કરવું?
- ઓહ, આઇ સી... મતલબ... હું તો તમારો પ્રિય લેખક નહિ જ !
(મયુરી કિશોર પટેલ, રાજકોટ)

* અમેરિકા આપના ધર્મપત્નીને સાથે કેમ લઇ ગયા નહોતા?
- હું અમેરિકા જોવા ગયો હતો... વાવાઝોડાં જોવા નહિ!
(હસમુખ રાજાણી, રાજકોટ)

* પ્રેમ કરવો એક નાટક છે. લગ્ન કરવા એક ફારસ છે. આપને હકીકત સાચી નથી લાગતી?
- બહેન, ખોટી જગ્યાએ નંબર ડાયલ કર્યો તમે!
(રમાગરી ભટ્ટ, ધોળકા)

* લગ્નો સ્વર્ગમાં ગોઠવાય છે, તો છુટાછેડા ક્યાં?
- લગ્નો સ્વર્ગમાં ગોઠવાતા હોત તો છુટાછેડા થાત શું કામ?
(જગજીવન સોની, કોડાય-કચ્છ)

* પત્ની અર્ધાંગિની કહેવાય, તો પતિ?
- જાતતપાસ કરીને તમે મને જવાબ આપો.
(લલિત ઓઝા, જૂનાગઢ)

* દરેક ફીલ્ડમાં નિવૃત્તિ હોય છે.. રાજકારણમાં કેમ નહિ?
- નિવૃત્તિ કામ કરવા માટેની હોય છે.
(ઉંજમા મુહમ્મદ હનીફ, અમદાવાદ)

* અમારા અમેરિકામાં તમને સૌથી વધુ શું ગમ્યું?
- એ બોલાય એવું નથી. વાઇફ પણ વાંચે છે.
(શ્રેયા પાર્થિવ શાહ, હ્યુસ્ટન-ટૅક્સાસ)

* આપને સૌથી વધારે આનંદ ક્યારે થાય છે?
- ભારતનો તિરંગો ધ્વજ લહેરાતો જોઇને.
(એમ.જી. સેતા, મહુવા)

11/07/2014

'સસુરાલ' ('૬૧)

ફિલ્મ : 'સસુરાલ' ('૬૧)
નિર્માતા : એલ.વી. પ્રસાદ
નિર્દેશક : તટીનેણી પ્રકાશરાવ
સંગીત : શંકર-જયકિશન
ગીતકારો : શૈલેન્દ્ર-હસરત
રનિંગ ટાઈમ : ૧૬-રીલ્સ, ૧૬૪-મિનિટ્સ
થીયેટર : મૉડેલ ટૉકીઝ (અમદાવાદ)

કલાકારો : રાજેન્દ્રકુમાર, બી. સરોજાદેવી, મેહમુદ, શોભા ખોટે, ધૂમલ, બિપીન ગુપ્તા, લલિતા પવાર, અનવર હુસેન, વાસ્તી, જયશ્રી ગડકર, લીલા મીશ્રા, રત્નમાલા, હીરા સાવંત, મૂલચંદ.



ગીતો

૧. તેરી પ્યારી પ્યારી સૂરત કો કિસી કી નઝર ના.... મુહમ્મદ રફી
૨. એક સવાલ મૈં કરૂં, એક સવાલ તુમ કરો, હર સવાલ.... લતા-રફી
૩. જાના તુમ્હારે પ્યાર મેં, શયતાન બન ગયા હૂં, ક્યા ક્યા.... મૂકેશ
૪. અપની ઉલ્ફત પે ઝમાને કા ન પહેરા હોતા.... લતા-મૂકેશ
૫. સતા લે અય જહાં, ન ખોલેંગ ઝુબાં.... મૂકેશ
૬. ક્યા મિલ ગયા હાય, ક્યા મિલ ગયા.... લતા-રફી
૭. યે અલબેલા તૌર ના, દેખા કોઈ ઓર ના.... મુહમ્મદ રફી
૮. સુન લે મેરી પાયલ કે ગીત.... લતા મંગેશકર

(ગયા અંકમાં ફિલ્મ 'ગુડ્ડી'ના સંગીતકાર તરીકે શરતચૂકથી નામ 'સલિલ ચૌધરી'નું છપાયું છે, તે સુધારીને 'વસંત દેસાઈ' વાંચશો.)

ફિલ્મ મદ્રાસની અને એ ય પ્રસાદ પ્રોડક્શન્સની, સંગીત શંકર-જયકિશનનું હોય ને જ્યુબિલી સ્ટાર રાજેન્દ્ર કુમાર હીરો હોય, એટલે ફિલ્મ તો સુંદર જ હોવાની કેટલી બધી અપેક્ષાઓ ઊભી થઈ હશે? ને પાછી અમદાવાદના મૉડેલ સિનેમામાં પૂરા ૨૫-સપ્તાહ ચાલી હોય... ને આ બધા મસાલા છતાં આખેઆખી ફિલ્મ ભંગારના પેટની નીકળે, તો કેવી દાઝો ચઢે? મેહમુદ, શોભા ખોટે અને ધૂમલની ત્રિપુટી બીજી બધી ફિલ્મોમાં ધૂમ મચાવે ને અહીં નામનું ય હસવું ન આવે! ટીનુ આનંદના ફાધર ઈન્દર રાજ આનંદના સંવાદોમાં દમ નહિ ને શંકર-જયકિશન જેવા ધૂરંધરો હોવા છતાં આઠમાંથી ફક્ત એક જ ગીત લોકજીભે ચઢે?

...એટલે સવાલ પેદા થાય કે, ફિલ્મ તો આપણે ય એ જમાનામાં મૉડેલ ટૉકીઝની બહાર બબ્બે કલાક લાઈનમાં ઊભા રહીને જોઈ હતી, ને સાલી એ વખતે તો સારી લાગી હતી... છતાં આજે એ ફિલ્મ જુઓ તો પૂરી જોઈ પણ ન શકો, એટલી ફાલતુ નીકળે?

ફિલ્મની સો કૉલ્ડ વાર્તા કાંઈક આવી હતી :

શેખર (રાજેન્દ્રકુમાર) એના કાકા ધરમદાસ (ધૂમલ), કાકી (લીલા મીશ્રા), એમની દીકરી સીતા (શોભા ખોટે) સાથે મધ્યમવર્ગીય જીંદગી જીવે છે. શેખરની બહેન ગૌરી અને પ્રેમી સાથે ભાગી ગયા પછી કદી પાછી આવી નહિ અને કદાચ મરી ગઇ હોવાનું સહુએ માની લીધું છે. શેખરને કૉલેજમાં બેલા (બી. સરોજાદેવી) સાથે પ્રેમ થઈ જાય છે. જેના ધનવાન પિતા (બિપીન ગુપ્તા) અને બેવકૂફ માતા (લલિતા પવાર) એક શરતે બન્નેને પરણાવે છે કે, શેખર ઘરજમાઈ તરીકે રહેશે, જે શેખુને મંજૂર છે. માં બેવકૂફ એટલા માટે (અહીં વાર્તા લેખક અને દિગ્દર્શકને બેવકૂફ કીધા છે) કે, શેખુમાં કોઈ ઍબ ન હોવા છતાં એ શેની મોંઢા મચકોડે રાખે છે? એ ઉપરાંત પોતાની મિલના સામાન્ય કર્મચારી ગોવિંદરામ (વાસ્તી)ના નાલાયક પુત્ર રાજન મુરારી (અનવર હુસેન) સાથે પરણાવવા બેતાબ હોય છે. અહીં મહેશ (મહેમુદ) અને સીતા (શોભા ખોટે) બેલાના ઘરમાંથી હાર ચોરી ગયા છે, શેખર કોઈ નાચવાવાળી(જયશ્રી ગડકર)ના પ્રેમમાં છે અને રૂ. ૧૦ હજાર કોકને આપીને ત્રણ દિવસ માટે અજ્ઞાાત સ્થળે જતો રહ્યો છે, એવી શંકાથી બેલા શેખરને જાકારો આપી દે છે અને ફિલ્મના અંતે એ જ શેખર પેલીની શંકાઓ દૂર કરવા ઉપરાંત, નાલાયક ખલનાયકોને ધરતી ઉપર પાછા લાવે છે અને હીરો-હીરોઈનનું પુનઃમિલન થાય છે.

એ જમાનો જ એવો હતો કે, ફિલ્મની વાર્તાઓમાં ઢંગધડા ન હોય. ફિલ્મ કાં તો એના હીરો-હીરોઈનના નામ પર ચાલે ને કાં તો સંગીત ઉપર. ઍક્ટિંગ રાજેન્દ્રકુમારનો ગઢ હતો જ નહિ. 'દિલ એક મંદિર' જેવા રોલમાં એ બેશક ચાલી જાય, પણ કૉમેડી કરવી એનું કામ નહિ! બગીચામાં ગીતો વખતે એ ખૂબ હાસ્યાસ્પદ લાગતો. કહે છે કે, એના હાથ બાંધી દો, તો એ માણસ એકેય ફિલ્મનું એક પણ ગીત ગાઈ શક્યો ન હોત! નાનું છોકરૂં હોડીમાં બેઠું બેઠું નદીમાં હાથ બોળીને ઉલાળતું હોય, એ રાજેન્દ્રની ગીત ગાવાની પર્મેનેન્ટ એક્ટિંગ. એમાં કોઈ ફેરફાર થયો જ નહિ. કાળો તો ખૂબ હતો, એટલે બ્લૅક-ઍન્ડ-વ્હાઈટ ફિલ્મોમાં મેઇક-અપના તો કેવા લપેડા દેખાઈ આવે? ચેહરાને મૅચ કરવા એને તો પાછો ઉઘાડા હાથો ઉપર ય મૅઇક-અપ કરાવવો પડતો. અને માથે વાળનો જથ્થો દિલીપ કુમાર જેવો હતો ને એ પોતાને દિલીપ કુમાર પછી નંબર-ટુ માનતો હતો, પણ એમ કાંઈ તેન્ડુલકરના ઘર નીચેથી નીકળ્યા હોઈએ એટલે રસ્તામાં ક્યાંક સૅન્ચૂરી મારતા અવાય, એવું ન હોય! કપડાં અફ કૉર્સ, એ સરસ પહેરતો, એટલે કે એ જે કાંઈ પહેરે, એ એને શોભી ઉઠતું. રાજેન્દ્ર કુમારની અટક 'તુલી' હતી. એક સમયે રાજ કપૂર સાથેની મીઠી દોસ્તીને કારણે રાજેન્દ્રએ પોતાના દીકરા કુમાર ગૌરવની સગાઈ રાજ કપૂરની દીકરી સાથે કરાવી હતી, પણ પેલી ખૂબ સ્થૂળકાય હોવાથી થોડા સમયમાં એ સગાઈ અને રાજ-રાજેન્દ્રના સંબંધો તૂટી ગયા. આજે રાજ કપૂરની એ જ દીકરીનો દીકરો અરમાન જૈન ફિલ્મોમાં હીરો તરીકે આવી રહ્યો છે.

'સસુરાલ'ની હીરોઈન બી.સરોજાદેવીમાં 'બી' એટલે 'ભાઈરપ્પા', જે એના પિતાનું નામ હતું. બી.સરોજાદેવીનો એક વર્લ્ડ-રેકોર્ડ આજે ય અકબંદ છે, ૧૬૧-ફિલ્મોમાં હીરોઈન તરીકે નૉનસ્ટોપ કામ કરવાનો... (૧૯૫૫-૧૯૮૪) એમાં એક પણ રૉલ સાઈડ-હીરોઈનનો નહિ, એ એના માતા-પિતાની સળંગ ચોથી દીકરી હોવાથી ભાઈરપ્પાના પિતાએ આ છોકરીને ત્યજી દેવાનો હૂકમ કર્યો, પણ ભાઈરપ્પા ન માન્યા અને નૃત્યની તાલીમ લેવાનું કીધું. ફિલ્મોની ઑફર ૧૩-વર્ષની ઉંમરે જ આવવા માંડી, પણ પિતાએ કડક સૂચના આપીને કહ્યું, ''કદી ય સ્વિમ-સ્યૂટ નહિ પહેરવાનો અને સ્લીવલેસ નહિ પહેરવાનું.'' આ સલાહ સરોજાએ મૃત્યુપર્યંત પાળી. ભારત સરકારે સરોજાને એકવાર 'પદ્મશ્રી' આપ્યા પછી 'પદ્મભૂષણ'નો ખિતાબ પણ આપ્યો.

એના પતિ શ્રીહર્ષા વ્યવસાયે ભારત ઈલેક્ટ્રિકલ્સ લિ.,માં એન્જીનીયર હતો. એમને સંતાનો ન થયા, એટલે બે સંતાનો દત્તક લીધા, દીકરીનું નામ ઇંદિરા (જે સરોજાની સ્વ. ઈંદિરા ગાંધી પ્રત્યેની ભક્તિને કારણે હતું.) રાખ્યું. એવો જ બીજો પ્રભાવ એમ.જી. રામચંદ્રનનો હોવાથી દીકરાનું નામ 'રામચંદ્ર' રાખ્યું.

શુભા કે શોભા ખોટેનો સગો ભાઈ ફિલ્મ 'શોલે'નો કાલીયા... 'તેરા ક્યા હોગા કાલીયા...'વાળો! શોભા મુંબઈની વિલ્સન કૉલેજમાં ઈંગ્લિશ-સાહિત્ય સાથે ગ્રેજ્યુએટ થઈ છે, એ વાત એ જમાનાની હીરોઈનો માટે બહુ કહેવાય. એ સમયની ભાગ્યે જ કોઈ હીરોઈનોએ કોલેજનું પગથીયું જોયું હતું. શોભા ખોટે તો ઑલ ઈન્ડિયા સાયકલ ચૅમ્પિયનશીપ જીતી ગઈ હતી. આંખો સહેજ ફાંગી હોવાને કારણે એ હીરોઈન નહિ બની શકી, છતાં ફિલ્મ 'દેખ કબીરા રોયા'માં એ અનુપ કુમારની સામે હીરોઈન તો બની જ હતી. આજની આપણી ફિલ્મ 'સસુરાલ' ઉપરાંત આ જ વર્ષે ફિલ્મ 'ઘરાના'ના એના સપોર્ટિંગ રોલ માટે એ 'ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ' માટે નોમિનેટ તો થઈ હતી, પણ શોભાના બન્ને નોમિનેશન્સ સામે એ એવોર્ડ આખરે નિરૂપા રૉય જીતી ગઈ હતી, ફિલ્મ 'છાયા'ના એના મનોરમાના રોલ માટે.

શોભા ખોટેએ મેહમુદ સાથે અનેક ફિલ્મો કરી જેમ કે, સસુરાલ, ભરોસા, ઝીદ્દી, છોટી બહન, સાંઝ ઔર સવેરા, લવ ઈન ટોક્યો, ગૃહસ્થી, હમરાહી અને બેટીબેટે. સ્વાભાવિક છે, આવા સમાચારની કોઈ હા ન પડે. પણ શોભાનું નામ મેહમુદ સાથે પણ રૉમેન્ટિકલી જોડાયું હતું. અરૂણા ઈરાનીના આવ્યા પછી શોભાએ પોતાનું સ્થાન ખાલી કરી આપ્યું હતું. જયશ્રી ગડકરને તમે રામાનંદ સાગરની ટીવી સીરિયલ 'રામાયણ'માં રામના માતા કૌશલ્યાના રોલમાં જોઈ હશે. એમના પતિ બાલ ધૂરીએ આ જ સીરિયલમાં રાજા દશરથનો રોલ કર્યો હતો. ૨૦૦-જેટલી હિંદી ફિલ્મોમાં કાયમ ચાચી-મૌસીના જ રોલ કરનાર ચરીત્ર અભિનેત્રી લીલા મીશ્રાને આખરે તે ફિલ્મ 'શોલે'ની મૌસીને કારણે જ યાદ કરાઈ, પણ ૧૯૦૮-માં વારાણસીમાં જન્મેલી લીલા મીશ્રાએ ૧૨-વર્ષની ઉંમરે જ લગ્ન કરી લીધા અને ૧૭-ની ઉંમરે તો એ બે દીકરીઓની માં બની ગઈ. એ પછી એના પતિ રામપ્રસાદ મીશ્રની પરવાનગીથી એક ફિલ્મમાં હીરોઈન તરીકે રોલ મળ્યો, પણ એમાં હીરોને ભેટવાનું હોવાથી, લીલાએ પહેલેથી ના પાડી દીધી કે, મારા પતિ સિવાય અન્ય કોઈ પુરુષને હું અડીશ નહિ. આ ફિલ્મ તો હાથમાંથી ગઈ, પણ એવી જ કૉમેડી શાહુ મોડક સાથે એક ફિલ્મમાં થઈ. એને ફરીથી હીરોઈનનો રોલ મળ્યો ને એમાં ય શાહુને ભેટવાનું હોવાથી બહેને ના પાડી દીધી. આમ તો એની તત્કાલ હકાલપટ્ટી થઈ જાત, પણ પ્રોડયુસરની આર્થિક હાલત એવી નહોતી કે, લીલાનો લાલલાલ કોન્ટ્રેક્ટ રદ કરી શકે, પરિણામે એ જ ફિલ્મમાં શાહુની હીરોઈનને બદલે એની માં નો રોલ ઑફર થયો ને બસ... એ પછી જીંદગીભર એ માં, માસી કે કાકી-બાકીના રોલ કરવા માંડી... ને તોય લીલા મીશ્રાએ ૨૦૦-ફિલ્મોમાં કામ કર્યું છે.

અનવર હૂસેનને ફિલ્મ 'ગાઈડ'માં દેવ આનંદના ડ્રાયવર દોસ્ત તરીકે અને નીચ હરિરામના રોલ માટે ફિલ્મ 'ગંગા જમુના'ના રોલ માટે યાદ કરવામાં આવે છે. એનો સગો ભાઈ અખ્તર હૂસેન દેવ આનંદવાળી ફિલ્મ 'ગૅમ્બલર'ની હીરોઈન ઝાહિદાનો પિતા થાય અને નરગીસ અનવરની સાવકી બહેન થાય. આ ત્રણેની માં જદ્દનબાઈ, પણ પિતા જુદા. જોવાની ખૂબી એ છે કે, '૪૦-ના દાયકામાં અનવર હૂસેનને પહેલી અને કદાચ છેલ્લી વાર હીરોનો રોલ મળ્યો ફિલ્મ 'સંજોગ'માં અને એનો સાઈડ હીરો વાસ્તી હતો, એ જ વાસ્તી આ ફિલ્મ 'સસુરાલ'માં અનવરનો બાપ બને છે. છેલ્લે છેલ્લે પૂરા શરીરે લકવો મારી ગયા પછી સંજય દત્તનો આ મામો અનવર હૂસેન ગૂજરી ગયો હતો. નાસિર હૂસેનની લગભગ બધી ફિલ્મોમાં હીરોઈનના પાલક પિતાની ભૂમિકા કરતો ખલનાયક વાસ્તી એક જમાનામાં હીરો હતો, પણ છેલ્લે છેલ્લે કોઈએ એને મુંબઈના 'ઈરોઝ' સિનેમા પાસે ભીખ માંગતો જોયો હતો : શું શંકર-જયકિશનની જાહોજલાલી પૂરી કરતો દસકો આ '૬૦-નો શરૂ થઈ ચૂક્યો હતો? ઍબ્સોલ્યૂટલી નૉટ! યસ. થોડી ફિલ્મો પૂરતો એ લોકોનો જગપ્રસિદ્ધ સ્ટ્રાઇક-રૅટ એ ગુમાવી ચૂક્યા હતા, એટલે કે એમની તો દરેક ફિલ્મનું દરેક ગીત સુપરહિટ હોય... એ સ્ટ્રાઈક-રૅટ કમ-સે-કમ ફિલ્મ 'સસુરાલ'માં એ ચૂક્યા હતા. રાજ કપૂરની ફિલ્મોને બાદ કરીએ તો સ્વ.મૂકેશને આ બન્ને જણાએ નિયમિત ચાન્સ આપ્યા નહોતા. આ ફિલ્મમાં ત્રણ ગીતો મૂકેશના કંઠે છે, પણ આ સાથેના કોષ્ટકમાં જોયા વગર યાદ તો કરો, મૂકેશના કયા ગીતો હતા? રફી પાસે 'ચશ્મે બદ્દૂર'ને બાદ કરતા ફક્ત ગોડાઉનનો માલ જ ગવડાવ્યો છે. તો બીજી બાજુ એ પણ કહી શકાય કે, આ જ '૬૦-ના દશકમાં અન્ય સંગીતકારો જમીનદોસ્ત થવા આવ્યા હતા, ત્યારે આ બંને સંગીતકારોએ '૭૦-ની સાલ સુધી બેનમૂન સંગીત આપ્યું છે. નૌશાદ માટે ઈઝી હતું કે, વર્ષમાં એકાદી ફિલ્મ જ કરવાની, એટલે એમાં જોર લગાકે હૈયા... કરતું સારું સંગીત આપી શકાય, પણ '૬૦-ના દાયકામાં તો એ ય જમીનદોસ્ત થઈ ગયા હતા.

આ ફિલ્મના 'ચશ્મે-બદ્દૂર' ગીત માટે મુહમ્મદ રફીને એ વર્ષના સર્વોત્તમ ગાયક તરીકેનો 'ફિલ્મફૅર એવોર્ડ' મળ્યો હતો. આ એવોર્ડ માટે રફીની સીધી હરિફાઈ પહેલી પોતાના જ ગીત, 'હુસ્નવાલે તેરા જવાબ નહિ...' (ફિલ્મ ઘરાના) અને મૂકેશના, 'હોઠોં પે સચ્ચાઈ રહેતી હાય, જહાં દિલ મેં સફાઈ રહેતી હૈ...' સાથે હતી. પણ જેને એવોર્ડ મળ્યો તે 'ચશ્મે-બદ્દૂર' પણ સોનાના ઘડે ચઢાવેલું મધુરૂં ગીત જ હતું. શંકર-જયકિશને કેવી તગડી ધૂન બનાવી હતી અને રફીએ કેવું રમાડી રમાડીને આ ગીત ગાયું હતું!

'સસુરાલ' ફિલ્મનું કોઈ મૂલ્યાંકન થઈ શકે, એટલી સબળ ફિલ્મ નહોતી. દ્વારકા દિવેચાની સ્વચ્છ ફોટોગ્રાફીને બાદ કરતા ફિલ્મનું અન્ય કોઈ પાસું દાદને કાબિલ નહોતું. દિગ્દર્શક ટી. પ્રકાશરાવે (ટી. એટલે 'તટીનેણી') રાજેન્દ્ર-વૈજ્યંતીને ફિલ્મ 'સૂરજ'માં નિર્દેષીત કર્યા હતા, પણ એ કોઈ ગ્રેટ ડાયરેક્ટર ન હોવાને કારણે એકેય ફિલ્મમાં મોર મારી શક્યા નહોતા. આ જ ફિલ્મ 'સસુરાલ'ની વાર્તા જ ગળે ઉતરે એવી ન હોવાથી સઘળાં પાત્રાલેખનો ય પૂઅર થયા હતા. કયું કેરેક્ટર કેમ આમ વર્તે છે, એનો ધડો ન મળે. દિગ્દર્શક ઉપરાંત કેમેરામેન દિવેચાની ય અક્કલ એંઠ મારી ગઈ હશે કે, કેમેરાની ફ્રેમમાં બે પાત્રો વાતો કરતા હોય ત્યારે જે ત્રીજો થોડીવાર પછી ફ્રેમમાં દાખલ થવાનો હોય, એનો આખેઆખો પડછાયો દેખાતો હોય, પછી ત્રીજું પાત્ર ફ્રેમમાં દાખલ થાય, એટલે પેલા બે જણા, ''તુમ...?'' કહેતા ઊંચા થઈ જાય! તારી ભલી થાય ચમના... અમને અહીં સિનેમામાં આટલે દૂર બેઠા પેલાનો પડછાયો દેખાય છે, એ તને ન દેખાણો?

ફિલ્મ 'સસુરાલ' હજી ન જોઈ હોય તો જાતે ન જોવી... કોકને સીધો કરવો હોય, તો આપણા ખર્ચે એના ઘરે ડીવીડી મોકલાવી દેવી ને 'ભૂલચૂક લેવીદેવી' બોલી નાંખવું.

09/07/2014

બાહર સે કોઇ અંદર ન જા સકે... અંદર સે કોઇ બાહર ન આ સકે !

બાથરૂમો બાબતે આપણો એક વર્લ્ડ-રૅકૉર્ડ ખરો, બાપજી. આજ સુધી બાથરૂમો ઉપર જેટલા લેખો મેં લખ્યા છે, એટલા તો કોઇએ વાંચ્યા પણ નથી. દરેક મહાન વ્યક્તિનું એક સમાધિસ્થળ હોય છે. ભગવાન બુધ્ધનું બોધિવૃક્ષ હતું, મહાત્મા ગાંધીનો આશ્રમ હતો, એમ મારો સમાધિઘાટ બાથરૂમમાં આવેલો છે. એવું નથી કે, મારા લેખો હું બાથરૂમમાં બેસીને લખું છું, પણ મને તાજમહલ કે રણછોડરાયજીનુ મંદિર જોઇને પ્રેરણાઓ નથી થતી... ઘરનું બાથરૂમ જોઇને થાય છે. આ એ સ્થળ છે, જ્યાંથી મને ચારે દિશાઓથી પવિત્ર વિચારો પ્રાપ્ત થાય છે.

અને હમણાં ત્યાં એવી જ એક ઘટના બની કે, મારી કારકિર્દીને એક નવો વળાંક મળ્યો.

મારી નવીનક્કોર સાસુ ઘણા વર્ષો પછી મારા ઘરે આવી. સાસુઓ ભલે હોય આપણા લગ્નો જેટલી જૂની, પણ એને નવીનક્કોરની જેમ સાચવીએ, તો વાઇફોઝ આપણી ઉપર ખુશ રહે. હું મારી સાસુને કૅટરિના કૈફ કહીને બોલાવું છું, તો તીખું અને માર્મિક હસીને, 'ચલ જુઠ્ઠે...' જેવું કંઇક બોલે છે. મનમાં પાછી માની ય જાય કે, 'જમાઇરાજા એમ કાંઇ સાવ જૂઠ્ઠું બોલે એવા નથી...!' સાલી આજકાલની સાસુઓને તો ઘરમાં ય બહાર કઢાય એવી નથી.

તે એમાં થયું એવું કે, રામ જાણે શું કરવા મહીં ગઇ હશે કે, અંદર ગયા પછી બાથરૂમનો દરવાજો એનાથી ખુલ્યો જ નહિ. ઘણાના દરવાજા આવી રીતે પર્મેનૅન્ટ બંધ થઇ જતા હોય છે, ને પછી દરવાજો તોડીને બૉડી બહાર કાઢવું પડતું હોય છે, એ હિસાબે મેં ય આકાશ તરફ જોઇને પરમેશ્વરને સ્માઇલ આપ્યું. કોને કોને ફોન કરવાના છે, એ બધું લિસ્ટ પણ સાસુ આવી, એ દિવસનું તૈયાર રાખ્યું હતું. હવે તો સ્મશાનગૃહોમાં ય અઠવાડીયા પહેલા બૂકિંગો કરાવી લેવા પડતા હોય છે. સાલું સાત-સાત દિવસ સુધી આનો નશ્વર દેહ સાચવવો ક્યાં? આ તો એક વાત થાય છે.

આપણે ય જાણતા હોઇએ કે, ઘટનાની સમાપ્તિ પછી આમાં કાંઇ સારા સમાચારો આવવાના ન હોય. અંતે બધું હેમખેમ પાર પડતું હોય, સાસુ રંગેચંગે બહાર આવતી રહે અને અંદર એને શું શું થતું'તું, એની બૉરિંગ સ્ટોરીઓ કહે. આનાથી ઝાઝું નુકસાન થતું નથી.

છતાં ઘરમાં તો શું ય જાણે ઘટના થઇ ગઇ હોય, એમ વાઇફે ધમપછાડા કરી નાંખ્યા, ''મમ્મી અંદર રહી ગઇ... મમ્મી અંદર ગઇ...''ની બૂમાબૂમો સાથે એણે આખો ફ્લૅટ ગજવી માર્યો. નૉર્મલી, આવી રીતે સાસુ ફસાઇ ગઇ હોય, ત્યારે મને અને મારા સસુરજીને એક સરખા ઉપાયો અને ઈરાદાઓ આવતા હોય છે, પણ એ મારી સાસુને સફેદ હાડલો પહેરાવતા ગયા, એમાં મારે એકલે હાથે સાસુને બાથરૂમની અંદર જમા કરાવી રાખવાની જવાબદારી આવી. એકલો માણસ તો પછી કેટલું પહોંચી વળે? એ તો ઈશ્વરી ન્યાય મેં જોઇ લીધો કે, ભોળાઓનું આ જગતમાં કોઇ નથી. સુઉં કિયો છો?

અમે તાબડતોબ બાથરૂમ તરફ ધસ્યા અને જોયું નહિ, પણ સાંભળ્યું તો અંદર કોઇ કૂરકૂરીયું કણસતું હોય, એવો મંદ મંદ અવાજ કોઇના હિબકાં ભરવાનો આવતો હતો.

''કોઇ શું...? મારી મમ્મી જ છે અંદર...! એટલી ય ખબર પડતી નથી?''

આપણે ફફડીએ તો ખરા ને કે, ભૂતકાળમાં ઘણાને અંદર સંતાડી દેવા પડયા હોય, એટલે આ વખતે કોણ છે, એ યાદ ન પણ રહ્યું હોય! કોઇ પંખો ચાલુ કરો !

''આ તારી બાનો અવાજ નથી... આમાં તો ખેતરમાં પમ્પ ચાલતો હોય, એવા ઠૂસકાં સંભળાય છે...''

''બા નહિ... મમ્મી બોલો... અને જરા શરમ કરો. હવે તમને મારી મૉમનો અવાજ ખેતરના પમ્પ જેવો લાગે છે... લગ્ન પહેલા તમે જ કહેતા'તા કે, તારી મમ્મીનો અવાજ મધુબાલા જેવો છે...!''

''હા, પણ મધુબાલા તો દેવ પણ થઇ ગઇ ને..?''

પણ, આ વખતે આવી વાતો કરવાનો મોકો નહતો. અમારી પ્રાયોરિટી અત્યારે તો એક કિંમતી જાન બચાવવાની હતી. બધાની સાસુઓ એવી અળવીતરી હોતી નથી કે, ક્યાંય નહિ ને બાથરૂમમાં ભરાઇ જાય... પણ કહે છે ને કે, માણસે બધું અહીંને અહીં જ ભોગવવું પડે છે... ઉપર સ્વર્ગ કે નર્ક જેવું કાંઇ હોતું નથી. આપણે ત્યાં તો સાલા એવા બાથરૂમો ય થતા નથી કે, સાસુને બચાવવા વાઇફને અંદર મોકલીએ તો બન્ને ભરાઇ જાય ને બહાર ન નીકળે! એવું થાય તો બે દહાડા આપણે બાજુવાળાનો બાથરૂમે ય વાપરી લઇએ.... હઓ!

વાઇફે દરવાજા ઉપર ગરોળી ચીપકી હોય, એમ ચીપકીને કાન માંડયો અને બોલી, ''મૉમ બિચારી રડતી હોય એવું લાગે છે. ઝીણાં ઝીણાં ડૂસકાં જેવું કાંઇ સંભળાય છે ખરૂં!''

''ઍકચ્યુઅલી, આ ધ્વનિ તો મ્યુનિસિપાલિટીનો નળ આવવાનો થાય ત્યારે મહીંથી પહેલા હવા નીકળવાના અવાજો આવે, એ અવાજો છે, ડાર્લિંગ.''

''અસોક... માંઇલી કોરથી મમ્મીના અવાજું તો આવે છે... ઇ બવ તકલીફમાં હોય, એવું લાગે છે...!''

''આવી રીતે કોઇ ભરાઇ ગયું હોય, એ તકલીફમાં તો હોય જ ને? અંદર બેઠું બેઠું કોઇ એકલું એકલું પત્તા ન રમતું હોય... મને લાગે છે, આપણે ફાયરબ્રિગેડને બોલાવી રાખીએ.''

''સુઉં તમે ય ઝીંકે રાખો છો? અંદર કાંય આયગું (આગ) નથી લાયગી તે પાણીના ધધૂડા છોડવાના હોય.. એના કરતા હિંદી ફિલ્મુંમાં આવે છે, એવું કાંય કરો. હીરો પોતાના ખભાના ઢીકા મારી મારીને દરવાજા તોડી નાંખે છે, એમ તમે દરવાજો તોડી નાંખો. હાય રામ... મૉમ બચારી એકલી એકલી સુઉં કરતી હઇશે?''

''અત્યારે એના એકાંતની ચિંતા કરીને, બે-ચાર જણને કંપની આપવા મોકલવાના ન હોય, ડાર્લિંગ... તું એક કામ કર. તું આપણા રૂમમાં જતી રહે... હું મમ્મીને પતાઇ દઉં છું.''

''ઓઓઓઓ... શટ અપ!''

અડોસપડોસમાંથી પણ કલાકારો ધસી આવ્યા. સાસુઓ તો ઘણાને હતી, પણ કેમ જાણે બધા મારા જેવા નસીબદારો ન હોય, એમ કેટલાક તો સહકાર આપવાને બદલે આપણી ઈર્ષા કરે.

''દાદુ... આ બાથરૂમ વેચાતું આલવું છે?'' કહેવાય મજાક પણ બાજુવાળો રમણીયો આવી ઑફર આપવા આવ્યો. એનો કસૂર બી નથી, કારણ કે, એની સાસુ છેલ્લા ૧૩ વર્ષથી એને પનારે પડી છે અને ઉપડવાનું નામ નથી લેતી. ડોબાએ બાથરૂમનો દરવાજો ય એવો ઈઝી નંખાવ્યો છે કે, અંદર ખોંખારો ખાઓ તો ય ખુલી જાય. આ તો બુધ્ધિ અમારા જેવા જામનગરીઓની જ ચાલે કે, અજાણ્યું કોક જાય તો મહીથી દરવાજો એવો ટાઇટ થઇ જાય કે ખુલે જ નહિ. નીચે વાળો પરીખ કુહાડી અને કરવત લઇને આવ્યો હતો. મેં કીધું, ''દરવાજો તારા બાપાએ નંખાઇ આલ્યો છે, તે તોડવા આયો છે? આમાં બુધ્ધિ દોડાવવાની હોય... કરવત નહિ!''

બહાર અમારા અવાજો પ્રચંડ થતા જતા હતા, ને અંદર સાવ શાંત પડી ગયું હતું. ફિલ્મ ''જીસ દેશ મેં ગંગા બહેતી હૈ''માં પ્રાણ ઝીણી આંખે ખંધૂ હસે છે, એમ કોઇ જુએ નહિ, એમ હું હસ્યો. પણ સજ્જન માણસોની ખુશી બહુ લાંબી ટકતી નથી, એમ જરાક અમથો હું પ્રસન્નતાના હાવભાવો ધારણ કરૂં, ત્યાં તો અંદરથી જરા મોટી સાઈઝનું ડૂસકું સંભળાયું.

''બા જીવે છે... બા જીવે છે.. હૂર્રે હૂરરેએ...'' એવી મેં બૂમ પાડી, એ વાઇફથી સહન ન થઇ.

''સુઉં ગાન્ડા કાઢો છો આમ..? આમને તો કિયાંય વતાવવા જેવા જ નથી. એ પરીખભા'આય... તમે જરા આ સ્ટૂલ ઉપર ચઢીને વૅન્ટીલૅટરમાંથી જુઓ તો ખરા કે, બા સુઉં કરે છે?''

બાથરૂમમાં ગયેલું માણસ મહીં શું કરતું હોય, એ કાંઇ સજ્જન વ્યક્તિઓથી જોવા-જાણવાનો વિષય નથી. શરમાઇને પરીખે ના પાડી. વાઇફનો કહેવાનો ઇરાદો એ હતો કે, મહીં બા સ્વસ્થ તો છે ને? કાંઇ વાગ્યું બાગ્યું તો નથી ને? એવું કશું હોય તો આપણને આગળની વ્યવસ્થા કરવાની ફાવે.

''અસોક... હવે હદ થાય છે.... તમે ઊભા સુઉં રિયા છો? મમ્મી હજી બા'ર નીકરી નથી... કાં તો તમે અંદર જાઓને કાં તો મૉમને બહાર કાઢો. મૉમ... તું અંદર બેઠી બેઠી ગાયત્રીમાંની માળા શરૂ કરી દેજે... ઇ બધું શારૂં જ કરશે.''

અચાનક બહારના રૂમમાંથી અમારી દીકરી મસ્તાનીની બૂમ સંભળાઇ, ''નાની અહીંયા છે.... નાની અહીંયા છે...''

હું સાચ્ચે જ ભડક્યો. એક સાસુ અંદર... એક બહાર? સસુરજી આવી લીલાઓ ક્યારે કરી આવ્યા હશે, એની આપણને થોડી ખબર હોય? તો ય સંયમ સાચવી, ખાનદાન કી ઇઝ્ઝત બચાવવા, મેં અંદરવાળી સાસુના બાથરૂમને બહારથી સ્ટૉપર મારી દીધી. વાઇફ તો પહેલેથી ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગઇ હતી. હું હવે ડઘાઇ ગયો. એ જ મારી અસલી સાસુ હતી, જે નીચેના રૂમમાં બૉડી-મસાજ કરાવવા ગઇ હતી. અમને એમ કે, બાથરૂમમાં એ છે.

''ઓ મ્મી ગૉડ... તો પછી બાથરૂમમાં કોણ છે.....? હાય હાય...!''

હવે હું ગભરાયો. સાલું આજે આવવાનું તો મેં કોઇને કીધું જ નહોતું... ઓહ નો... તો પછી અંદર કોણ છે? બરોબરનો મરવાનો થયો છું. હે શામળીયા... રક્ષા કરજે.

મિસ્ત્રી બોલાવીને વૅન્ટીલૅટરમાંથી જોયું તો, સ્ટૉપર અંદરથી બંધ થઇ ગઇ હતી. અવાજો ગીઝરના આવતા હતા.

બાથરૂમનો દરવાજો ખુલ્યો... મારા ભાગ્યનો બંધ થયો!

સિક્સર

'આપણા સંબંધની ચર્ચા ન કર, જેમ ફાવે તેમ બોલ્યા ન કર...' વડોદરાના શાયર વિનય ઘાસવાલાનો આ શે'ર નક્સલવાદીઓને જડબાતોડ જવાબ આપવાની ગૃહમંત્રી રાજનાથસિંહે ગર્જના કરી છે, ત્યારે નક્સલવાદીઓએ આ શે'ર સંભળાવ્યો હશે...?

06/07/2014

ઍનકાઉન્ટર : 09-07-2014

* તો હવે 'વોટ્સઅપ' પર સવાલો પૂછાશે ?
- વૉટ્સ 'અપ' ના બોલાય... વૉટ્સ 'એપ'બોલાય, ભઇલા !
(હિતેશ પટેલ, અમદાવાદ)

* અશોકભાઇ, તમને તમારો ડૂપ્લિકેટ સામો મળી જાય તો શું કરો ?
- મારા ફેમિલીને એનાથી દૂર રાખું.
(મુહમ્મદ મુનાફ સિંધી, વડોદરા)

* વંશવાદ વિશે શું માનવું છે ?
- એ જ કે, એ ચાલુ રહેવો જોઇએ. મારા પછી મારા ઘરનું સુકાન મારો પુત્ર જ સંભાળવો જોઇએ.
(સચિન ચૌહાણ, તળાજા)

* અમેરિકાવાળા ફાલ્ગુનને 'ફેક્સ' અને સુરેશને 'સેક્સ' કહે છે, તો 'અશોક'ને શું કહેશે ?
- 'ડબલ ઍક્સ'.... Ex અને Axe.
(રેણુકા દેવનાણી, અમદાવાદ)

* હવે ડૉ.મનમોહન રીટાયર થઇ ગયા છે, તો તમારા તરફથી સારા કે નરસા બે શબ્દો કહેશો ?
- ''બચ ગયે.''
(પુરંજય જોશીપુરા, અમદાવાદ)

* અમેરિકા જવાથી તમે બગડી ગયા કે તમારા લીધે એ લોકો બગડી ગયા ?
- મારા પગલાં પડવાથી મોદીને ત્યાં આવવાનું આમંત્રણ આપવાની અક્કલ આવી.
(ડૉ.જ્યોતિ હાથી, રાજકોટ)

* ''તમારી સાથે વાત કરવાની ખોટ દરરોજ સાલશે.'' ઓબામાએ મનમોહનને આવું શાથી કીધું હશે ?
- એ ઓબામાએ નહિ... ઓસામાએ કીધું હતું.
(વિદુર પંડયા, ગાંધીનગર)

* આવી ગરમીમાં પંખાને બદલે એસી ચાલુ કરવાનું કહો તો કેવું સારૂં રહે ?
- એસીનું કીધા પછી એક વાચકે ગેસ ચાલુ કઇ દીધો તો...!
(જય કણસાગરા, રાજકોટ)

* મારે જીવનમાં કંઇક સારૂં કરી બતાવવાનો વિચાર છે. તો શું કરવું ?
- બસ. હવે પછી વિચારવાનું માંડી વાળો.
(હાર્દિક બારોટ, સોતામલા- બનાસકાંઠા)

* કોઇ સુંદર સ્ત્રી તમારી સામે સતત જોયે રાખતી હોય, એ જોઇને પહેલો વિચાર શું આવે ?
- મરવાની થઇ છે.
(આયેશા જોબન મહેતા, અમદાવાદ)

* ગીરના જંગલમાં આપની સામે ડાલામથ્થો સિંહ આવીને ઊભો રહે તો શું કરો ?
- રીક્ષા.
(દીપક એ. રાવલ, હળવદ)

* પતિ-પત્ની બન્ને નોકરી કરતા હોય ત્યારે ઘરકામની જવાબદારી કેવળ પત્નીની છે, એવી પતિઓની માનસિકતાનો અંત ક્યારે આવશે ?
- મારી પત્ની તો નોકરી નથી કરતી છતાં, હું ટીચાઇ મર્યો છું. કોઇ પંખો ચાલુ કરો.
(સંગીતા એમ.દેસાઇ, લાઠી- અમરેલી)

* ફિલ્મોમાં હીરો પિયાનો વગાડે અને હીરોઇન ડાન્સ કરે. આપણા દેશમાં કેટલાને ઘેર પિયાનો છે ?
- હાસ્તો વળી, એમાં ખીજાઓ છો શું ? પેલી ડાન્સ કરતી હોય ને આવડો આ ઊભો ઊભો સીડી-પ્લેયર વગાડે, સારૂં લાગે ? બા તો કેવા ખીજાય...?
(જે.બી.દેસાઇ, વડોદરા)

* સુંદર સ્ત્રીઓ મોટા ભાગે ઢંગધડા વગરના ગોરધન પસંદ કરે છે. આમાં તમારૂં સ્થાન તો નથી ને ?
- મારે સાવ ઊલટું થયું છે. મારાવાળી સુંદર છે, પણ બેવકૂફ નથી.
(નિરંજન વૈષ્ણવ, જૂનાગઢ)

* 'કર્મા'માં ડૉ.ડેન્ગને પડેલી થપ્પડની ગૂંજ રાજકારણમાં અવારનવાર સંભળાય છે. સાહિત્યમાં શું છે ?
- મારો ય જીવ બળે છે. બહુ વર્ષોથી કોઇ લેખકે બીજા લેખકને પીટયો નથી.
(અમી-જાનકી શાહ, ન્યુયોર્ક)

* અકબરની જેમ 'ગુજરાત સમાચાર' દરબારના ૯- રત્નોમાં તમે કયા નંબરે ?
- એકનું એક નામ ૯ વખત લખતા શરમ આવે છે.
(નલિન હ.ત્રિવેદી, જામનગર)

* આ 'સેલ્ફઆઇ' એટલે શું ? અચાનક એ આટલી ફેમસ કેમ થઇ ગઇ ?
- પોતાનો એક્સ-રે જાતે પાડવો એ. ઘણાના તો એક્સ-રેઓ ય સેક્સી આવે છે, એટલે ફેમસ થઇ ગઇ.
(કિરણ સોની, અમદાવાદ)

* તમારા જવાબોથી ખુશ થઇને મારે તમને કોઇ ગિફ્ટ આપવી હોય તો રોકડા લેશો કે ગિફ્ટ ?
- નેક કામ મેં દેર નહિ કરતે, પગલે... ! રીક્ષા પકડ કે આ જાઓ.
(જયેશ અંતાણી, ભાવનગર)

* ખોટું બોલવાની શરૂઆત કોણે કરી હશે ? સ્ત્રીએ કે પુરૂષે ?
- પુરૂષે તો હજી મોંઢું ય ખોલ્યું નથી.... પેલીના જુઠ્ઠાણાંઓથી હેબતાઇ ગયેલો છે !
(દીપક આશરા, ગાંધીનગર)

* આપના લેખોને કોઇ પોતાના નામે પ્રસિધ્ધ કરે, તો કેવી પ્રતિક્રિયા આપો?
- તમારા સુરેન્દ્રનગરમાં જ આવો એક વૃધ્ધ મોરલો કળા કરી ગયો છે. મારૂં બધુ પોતાના નામે ઠઠાડીને ડોહો લહેર કરે છે.
(નીલમ પ્રતિક વ્યાસ, સુરેન્દ્રનગર)

* આટલા વર્ષો પહેલાની ફિલ્મો ય તમને યાદ કેવી રીતે રહે છે ?
- મોટા ભાગની ઘુસી ઘુસીને મફતમાં જોયેલી. આજે બીકના માર્યા બધું યાદ રહી ગયું છે કે, જે તે થીયેટરનો લાલો આજે મારવા તો નહિ આવે ને ?
(જય શાહ)

* શું આપણો દેશ સતીપ્રથાને આધારે જ ચાલી રહ્યો છે ?
- અસલી સતીઓ તો પતિના મૃત્યુ બાદ ચિતામાં ખાબકી પડતી... ઘણી નથી ખાબકી, એમાં તો દેશ બર્બાદ થઇ ગયો !
(બબુ દફ્તરી, રાજકોટ)

* સ્ત્રીને ઘરની શોભા કહેવાતી હોય તો પતિ અને બાળકોને ક્યાં નાંખવા ?
- અમારામાં તો બાજુવાળી શોભાને અમારા ઘરની શોભા કહે, બોલો !
(શિવરાજસિંહ વાઘેલા, થરા-કાંકરેજ)

* સવારે નહિ, રાત્રે નહિ અને બુધવારની બપોરે જ કેમ ?
- કહે છે કે, બુધ્ધિપૂર્વકના કામો બપોરે જ થાય !
(હેમાંગ ત્રિવેદી, પેટલાદ)

* આખરે દિલ છે શું ? કોઇ ગઠીયો પૈસા લઇને ભાગી જાય એના બદલે દિલ લઇને ભાગી જાય તો દુઃખ વધારે કેમ થતું હોય છે ?
- અમને આવા ગઠીયા ન ભટકાય... ગઠીયણો ભટકાય !
(ઝુબૈદા પૂનાવાલા, લડી)

04/07/2014

'અર્થ' ('૮૧)

ફિલ્મ : 'અર્થ' ('૮૧)
નિર્માતા : કુલજીત પૉલ
દિગ્દર્શક : મહેશ ભટ્ટ
સંગીત : ચિત્રા-જગજીતસિંઘ
ગીતો : (કોષ્ટક મુજબ)
રનિંગ ટાઇમ : ૧૫- રીલ્સ
થીયેટર : નટરાજ (અમદાવાદ)



કલાકારો : શબાના આઝમી, સ્મિતા પાટિલ, કુલભૂષણ ખરબંદા, રાજકિરણ, મઝહર ખાન, દિના પાઠક, કિરણ વૈરાલે, રોહિણી હટંગડી, સિધ્દાર્થ કાક, ગીતા કાક, ગુલશન ગ્રોવર, ઓમ શિવપુરી, દલિપ તાહિલ, ચાંદ ઉસ્માની અને શમ્મી.

ગીતો

૧. ઝૂકી ઝૂકી સી નઝર, બેકરાર હૈ કિ નહિ.... જગજીતસિંઘ
૨. તુમ ઇતના જો મુસ્કુરા રહે હો, ક્યાં ગમ છે.... જગજીતસિંઘ
૩. કોઇ યે કૈસે બતાયેં કિ વો તન્હા ક્યું હૈ.... જગજીતસિંઘ
૪. તેરે ખુશ્બુ મેં બસે..... જગજીતસિંઘ
૫. તૂ નહિ તો ઝીંદગી મેં.... ચિત્રા સિંઘ

પહેલી ત્રણ ગઝલો કૈફી આઝમી, ચોથી રાજેન્દ્રનાથ 'રહેબર' અને છેલ્લી ઇફ્તિખાર ઇમામ સિદ્દીકીએ લખેલી છે. ફિલ્મમાં પહેલી ત્રણ જ સમાવેશ કરવામાં આવી હતી.)

મહેશ ભટ્ટને સલામ કરવી પડે. મુસલમાનોને હિંદુઓ વિરૂદ્ધ પૂરજોશ ઉશ્કેરીને મુસલમાનોના મસીહા બનવા બદલ ! એ પોતે નાગર બ્રાહ્મણ બાપ અને મુસલમાન માં નું અનૌ રસ સંતાન છે, એટલે ઉઘાડેછોગ પોતાને 'બાસ્ટર્ડ' કહેવડાવતો અને આજે પણ એના ભાષણો સાંભળીને મુસલમાનો હિંદુઓને મારવા ઉશ્કેરાય, એવી વાતો એ કરતો ફરે છે. દેશનું નસીબ સારૂં છે કે, હિંદુઓને આવી કોઇ પડી નથી અને આવા ઉશ્કેરણીજનક ભાષણોને નજર અંદાજ કરી શકે છે. મહેશ જ્યારે પણ ટીવી પર આવ્યો છે, ત્યારે શક્ય હોય ત્યાં સુધી મુસલમાનો માટે જ વાત કરી છે. પોતાની સગ્ગી દીકરી પૂજા ભટ્ટના હોઠ ઉપર 'ઇન્ટિમૅટ' અને લાંબુ ચુંબન કરી, એના ફોટા પડાવી જાહેરમાં દર્શાવ્યા હતા. આવી જ કોક ઉશ્કેરણીજનક સભામાં કોક મુસલમાને એને સવાલ પૂછ્યો કે, 'ઇસ્લામ કેમ કુબુલ કરી લેતા નથી ?' ત્યારે એણે જવાબ આપ્યો હતો કે ''મુસલમાન હદીસ પઢાવે છે, જ્યારે હું તો હદીસ જીવું છુ.'' અર્થાત, હું નામનો મુસલમાન નથી, ઇસ્લામને મારા જીવનમાં ઉતાર્યો છે. સિર્ફ, મજહબ કુબુલ કરી લેવાથી મુસલમાન બની જવાતું નથી. આટલું કહીને, એણે હિંદુઓ સામે જીહાદ જગવવાનું એલાન આપ્યું હતું.

પણ આવી ઉશ્કેરણીઓને એની અંગત બાબત ગણીને ચર્ચા એની ફિલ્મો વિશે કરીએ તો માણસ ચોક્કસ સારો કલાકાર છે. રાજ કપૂરથી માંડીને ગુરૂ દત્ત જેવા અનેક સર્જકોએ ફિલ્મના માધ્યમથી પોતાની આત્મકથા આપણા ઉપર ઠોકી બેસાડવાના નિષ્ફળ પ્રયાસો કર્યા છે. એ સઘળી ફિલ્મો ફ્લોપ થઇ હતી. એક માત્ર મહેશ ભટ્ટની ફિલ્મો, જેણે આજની એક ફિલ્મ 'અર્થ' જ નહિ, અન્ય ફિલ્મોમાં ય પોતાની આત્મકથાના ટુકડાઓ જોડીને અસરકારક ફિલ્મો બનાવી છે. એ જીનીયસ છે. એમાં બે મત નથી. પરિણિત હોવા છતાં, એક જમાનામાં પરવિન બાબી સાથે બેફામ રોમાન્સ અને તેમાં નિષ્ફળતા અને બદનામી ઉપરાંત આખરી સજા પરવિનને મળે, એમ પરવિન ગાન્ડી પણ થઇ ગઇ, ત્યાં સુધીની સત્યઘટનાત્મક ફિલ્મ 'અર્થ' કોઇપણ સંદર્ભમાં શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોમાં બેસી શકે એવી સુંદર ફિલ્મ હતી. આજે ૩૩ વર્ષ પછી પણ ફિલ્મ પૂરેપૂરી પ્રસ્તુત છે. આ ફિલ્મમાં બન્યું, તે સદીઓથી બનતું આવ્યું છે અને કદી રોકાવાનું નથી. સાહિર લુધિયાનવી ભલે કહી ગયા, ''વો અફસાના જીસે અંજામ તક લાના ન હો મુમકીન, ઉસે એક ખૂબસુરત મોડ દે કર છોડના અચ્છા..''આ શીખામણ સાંભળવામાં સારી લાગી અથવા તો પરિણિત હોવા છતાં જે લગ્નેતર સંબંધોમાં ભરાયા નથી, એમને સારી લાગે, બાકી લગ્નેતર સંબંધ ગળામાં ભરાઇ ગયેલા હાડકાં જેવા કેવા ખતરનાક હોય છે. તેનો ચિતાર આ ફિલ્મમાં આપ્યો છે. મહેશને અભિનંદન એટલા માટે આપવા પડે કે, કિરણ (એની અસલ પત્ની અને પૂજા ભટ્ટની માં) અને પ્રેમિકા પરવિન બાબી સાથે અનૌરસ પ્રેમસંબંધમાં ભરાયા પછી, કોઇ ખરાબ ઇરાદો ન હોવા છતાં એક સાથે બે સ્ત્રીઓનું જીવન એણે કેવું બર્બાદ કરી નાંખ્યું, એની છાતી સોંસરવી ફિલ્મ મહેશે પોતાને ગૂન્હેગાર બતાવીને કરી છે.

યસ. તમારી વાઇફ સર્વાંગસુંદર અને સંપૂર્ણ હોય, પછી અન્ય સ્ત્રી તરફ આકર્ષાવાનું થાય જ કેમ, એ નૈતિકતાને તો હું પણ નથી માનતો.. સિવાય કે પુરૂષના નકરા લંપટવેડાં હોય, જેમાં ઇરાદો પોતાની પોઝિશન, સુંદર શારીરિક પર્સનાલિટી અથવા બેવકૂફ છતાં સારા ઘરની દુઃખી સ્ત્રીઓ તરફ સહાનુભૂતિ બતાવીને સેક્સની જાળમાં ફસાવનાર હલકટોને માફ કરી ન શકાય, પણ દરેક કિસ્સામાં આવી નફ્ફટાઇ નથી હોતી. ક્યાંક ઍક્સિડૅન્ટ, ક્યાંક અણધાર્યાપણું ને ક્યાંક મજબુરીથી આવો લગ્નેત્તર પ્રેમસંબંધ બંધાઇ જતો હોય, તો ભલે એની યથાર્થતા આપણા સમાજના ધોરણો અનુસાર સાબિત ન કરી શકાય, પણ નૈતિકતા આડી આવતી હોવા છતાં, એક વાર આવા સંબંધમાં ભરાઇ ગયા પછી છુટાતું નથી અને એક વાર ભરાઇ ગયા પછી ટૅન્શન, બદનામી, મારઝૂડ, પોલીસ, પૈસો અને ખાસ તો સરવાળે ''નો રીઝલ્ટ''ની યાતનાને કારણે આવા સંબંધો કદી ય જસ્ટિફાય થઇ શકતા નથી.

જાહેરમાં પડીને ખૂબ સફળતા પામેલા ફિલ્મ એક્ટરો, નેતાઓ, સાહિત્યકારો, રમતવીરો કે ડૉક્ટરો- વકીલો ઇરાદા કે પ્લાન ખોટું ન કરનાર હસબન્ડ અચાનક બદલાઇ જાય છે. આવડત અને અનુભવ ન હોવાથી પકડાઇ પણ જલ્દી જાય છે અને પકડાઇ ગયા પછી ટેન્શનો, બદનામીઓનો ખૌફ અને સહુની નજરમાંથી ઉતરી પણ જાય છે. આખી વાતની કરૂણા એ છે કે, લગ્ન બહારના સંબંધોનો વિશ્વભરમાં કોઇ અંજામ નથી ને જે અંજામ હોય તે કદી સુખદ ન હોય. પોતાની અંગત વાતને ફિલ્મમાં વણી લઇ મહેશે ફિલ્મને પૂરી પ્રભાવક બનાવી છે. આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય ફિલ્મીવેડાં નહિ કે અર્થ વગરના બચાવો અને સહાનુભૂતિ નહિ. નકરી વાસ્તવિકતા સાથે એક યુગલના જીવનમાં બીજી સ્ત્રીના પ્રવેશવાથી ઊભા થતાં ઝંઝાવાતોનું આલેખન પણ સુરૂ ચિપૂર્ણ થયું છે.

ઇન્દર મલ્હોત્રા (કુલભૂષણ ખરબંદા) 'ઍડ' ફિલ્મોનો એક સામાન્ય ડાયરેક્ટર છે. વાઇફ પૂજા (શબાના આઝમી) ઘરમાં પૈસાની તંગી અને મકાન ખાલી કરવાની નૌબત અંગે બૂમો પડાતી રહે છે. પણ ઇન્દર એની ફિલ્મની હીરોઇન કવિતા (સ્મિતા પાટિલ)ના પ્રેમમાં છે, જે અત્યંત આક્રમક હોવાથી ઇન્દરને એની પત્ની સાથે છુટાછેડા લઇ લેવાની ધમકીઓ આપતી રહે છે. પૂજાને આ બન્નેના અફૅયરની ખબર પડતા, તે ભાંગી પડે છે. લાચારીમાં અલબત્ત, એ કાંઇ કરી પણ શકતી નથી. ઇન્દર કવિતાને લઇને બીજા મકાનમાં રહેવા જતો રહે છે, જેથી મકાનવિહોણી થયેલી પૂજાને કોક ગર્લ્સ હૉસ્ટેલમાં રહેવા જવું પડે છે. અહી એની રૂમમૅટ (કિરણ વૈરાલે) પૈસા કમાવવા માટે આડે ધંધે ચઢાવી દેવાની પેરવી કરે છે, પણ પૂજા ફસાતી નથી. દરમ્યાનમાં જગજાહેર બનેલી કવિતા-ઇન્દરની સો કૉલ્ડ... પ્રેમકહાણી આક્રમક સ્વરૂપ ધારણ કરવા માંડે છે અને કોક ફિલ્મી પાર્ટીમાં તોફાન મચી જાય છે. એક સામાન્ય ગાયક (રાજકિરણ) નજીક જવાનો પ્રયત્ન કરે છે. અહી પત્ની શબાના પતિની પ્રેમિકા સ્મિતાને બધાની વચ્ચે પૂરજોશ ખખડાવી એને માટે 'રખાત' અને 'રંડી' જેવા શબ્દો વાપરે છે. આ બાજુ, સબકૉન્શ્યસ- માઇન્ડમાં પૂજાનું ઘર બર્બાદ કરી નાંખવા ઉપરાંત, ''ઇન્દર આજે પૂજાને છોડીને મારી પાસે આવ્યો છે. તો કાલ ઉઠીને મને છોડીને કોક બીજી પાસે જતો રહેશે.'' એવા ખૌફ સાથે કવિતાના મગજ ઉપર અસર થવા માંડે છે. તે અર્ધપાગલ થઇ જાય છે. જેને બચાવવા માટે કવિતાની માતા (દિના પાઠક) અને સૅકાયટ્રીસ્ટ (ઓમ શિવપુરી) પૂજા પાસે વિનંતી કરવા આવે છે. જેમના મતે એકવાર પૂજાને મળી લેવાથી કવિતાનું મન શાંત પડે. પૂજા મોટું મન રાખીને કવિતા પાસે જાય છે પણ ખરી, પણ પરિણામ વગર પાછી ફરે છે, પણ ખાત્રી આપતી આવે છે કે, એ કદી ય ઇન્દર-કવિતાની વચ્ચે નહિ આવે. આ બાજુ, રાજકિરણ પ્રયત્નો પૂરા કરે છે, પૂજાને નવી જીંદગી આપવાના, પણ પૂજાએ આ જ જીંદગી સ્વીકારી લઇ, એની નોકરાણીની દીકરીને જીવનભર ઉછેરવાનું નક્કી કરી, કવિતાને પડતી મૂકીને પૂજાના જીવનમાં પાછા આવેલા ઇન્દરને પૂજા પાછો કાઢે છે.

ફિલ્મ 'અર્થ' ૧૯૮૧માં આવી હતી. શબાના આઝમી અને સ્મિતા પાટિલ સાથે અભિનયની દુનિયામાં અન્ય કોઇ ટકી શકે એમ નહોતી. સ્મિતા તો મુંબઇ દૂરદર્શન પર મહેજ એક સમાચાર-વાચક હતી અને આમ જોવા જઇએ તો રૂપ-સુંદરતાની દ્રષ્ટિએ નહિ શબાના કે સ્મિતા... હિંદી ફિલ્મોની અન્ય હીરોઇનો જેવા ગ્લૅમરસ ન હોતા. માર્કેટમાં બન્નેની એવી કોઇ ડીમાન્ડ પણ નહોતી, પણ નવો નવો આર્ટ-ફિલ્મોનો દસકો શરૂ થયો હતો. એમાં આ બન્ને બહુ ઊંચા આસનની મહારાણીઓ હતી. આ ફિલ્મમાં વધુ સારી ઍક્ટિંગ કોણે કરી છે, એ મુદ્દે ફિલ્મી- મીડિયાએ બન્નેને એકબીજાની દુશ્મન બનાવી દીધી. અફ કૉર્સ, ફિલ્મની મુખ્ય હીરોઇન શબાના હતી અને એને રોલ પણ પ્રેક્ષકોની સહાનુભૂતિનો મળ્યો હતો, એ જોતા 'અર્થ' પૂરતી તો શબાના જ છવાઇ ગઇ હતી. બન્ને વચ્ચે બોલવાના સંબંધો ફિલ્મની બહાર પણ રહ્યા નહોતા, પણ એવી અનેક ફિલ્મો આવી, જેમાં સ્મિતાએ સાબિત કરી દીધું કે, શબાના સ્મિતાથી એક દોરોય ઊંચી નથી.

ખરબંદા જેવી વિચિત્ર અટક ધરાવતો કુલભૂષણ ખાસ તો ચમક્યો હતો. રમેશ સિપ્પીની 'શોલે' પછીની મહત્વાકાંક્ષી ફિલ્મ 'શાન'માં જે રોલ બે દ્રષ્ટિએ મહત્વનો હતો. એક તો જેમ્સ બૉન્ડની ફિલ્મોનો કાયમી ખલનાયક 'બ્લોફેલ્ડ' ઉપર શાકાલ આધારિત હતો અને બીજુ 'શોલે'ના હીરોઝ જેટલું જ નામ એનો વિલન ગબ્બરસિંઘ કમાયો હતો, એ દ્રષ્ટિએ શાકાલ પણ જામવો જરૂરી હતો. ફિલ્મ જ સરીયામ નિષ્ફળ ગઇ અને કુલભૂષણને ય ડૂબાડતી ગઇ. પણ મેં કહ્યું તેમ, જમાનો આર્ટ ફિલ્મોનો શરૂ થયો હોવાથી કુલભૂષણને રોટલો તો મળી ગયો અને 'મંથન', 'નિશાન્ત', 'ભૂમિકા', 'જૂનુન', 'કલયુગ' 'મંડી' અને 'અર્થ' જેવી ફિલ્મો મળી. ફિલ્મો ન મળવાથી આજે ૭૪ વર્ષની ઉંમરે એ કોલકાતામાં નાટયપ્રવૃત્તિ સાથે જોડાઇ ગયો છે. સ્મિતા પાટિલ બહુ નાની ઉંમરે ગૂજરી ગઇ. એક વાર પરણી ચૂકેલા રાજ બબ્બરના પ્રેમમાં ફસાઇને એણે ય આ ફિલ્મમાં પોતાના રોલ જેવું અંગત જીવનમાં ય કર્યું. રાજથી એને પ્રતિક બબ્બર નામનો પુત્ર થયો, જે માંડ છ દિવસનો હતો ને સ્મિતા ગૂજરી ગઇ. સ્મિતાના મૃત્યુનું કારણ તો એના જન્મ સમયની શારીરિક તકલીફનું જણાવાયું હતું પણ, હજી હમણાં વિશ્વવિખ્યાત દિગ્દર્શક મૃણાલ સેને એવો ઘટસ્ફોટ કર્યો છે કે, સ્મિતાનું મૃત્યુ મૅડિકલ બેદરકારીને કારણે થયું હતું. (આ વાતમાંનું ઝીણું નકશીકામ ઉકેલો, તો ઘણા અર્થો નીકળે એમ છે.) શબાના આઝમી બેશક ભારતની સર્વોત્તમ અભિનેત્રીઓ પૈકીની એક છે. ગયા મહિને અમેરિકાના ન્યુજર્સી શહેરમાં ટીવી- એશિયા તરફથી ઇન્ટરવ્યૂ હતો, તેના પછીના દિવસે જ શબાના આઝમી અને જાવેદ અખ્તરનો ઇન્ટરવ્યૂ હતો. સ્ટુડિયોના કોકે મને પૂછ્યું ય ખરૂં કે, 'જે ખુરશી પર તમે બેઠા છો, ત્યાં આવતી કાલે શબાના-જાવેદ બેસવાના છે... શું લાગે છે ?''

મેં કહ્યું, ''..જાવેદને આજે બોલાવી લો...!''

જાવેદ અખ્તર તો જાણિતા શાયર જાન-નિસાર-અખ્તરનો દીકરો થાય, પણ પિતાના ચરિત્ર અંગે બાપ-દીકરાને અનેક સંઘર્ષો થતા, તેમાં જાવેદ બાપ સાથે સંબંધ પણ રાખતો નહતો. આપણા જમાનાની બાળકલાકારો ડેઝી ઇરાની- હની ઇરાની પૈકીની હની સાથે જાવેદના પહેલા લગ્ન થયા હતા. જેનાથી હાલના સ્ટાર દિગ્દર્શક ફરહાન અખ્તર અને એની બહેન ઝોયા અખ્તર નામના સંતાનો છે. હનીને તલ્લાક આપીને જાવેદે શબાના સાથે નિકાહ કર્યા. ભારતમાં પૅરેલલ સિનેમાના શ્રીગણેશ થયા, એના પ્રારંભિક પાયામાં શબાના આઝમીનું નામ ગૌરવપૂર્વક લેવાશે.

ઝીનત અમાનનો સ્વર્ગસ્થ પતિ અને રમેશ સિપ્પીની ફિલ્મ 'શાન' માં લોકોને ગમી ગયેલો સડક પરનો ભિખારી/ખબરી મઝહર ખાન પણ 'અર્થ'માં અર્થ વગરનો રોલ કરવા આવે છે. વિલન ગુલશન ગ્રોવર તો ખૂબ નવો નવો હોવો જોઇએ, કારણ કે, એક ફાલતું ઍક્સ્ટ્રા તરીકે આ ફિલ્મમાં એને નજીવા બે દ્રષ્યો મળ્યા છે.

રાજકિરણ અત્યારે આ જગતમાં છે કે નહિ, તેની કોઇને જાણ કે પડી ય નથી. હમણા ઋષિ કપૂર ઍટલાન્ટા- અમેરિકા ગયો, ત્યારે ગાંડાની હોસ્પિટલમાં એણે રાજકિરણને જોયો. જો કે, એની દીકરીએ એક નિવેદન જાહેર કરીને આ રીપોર્ટને પાયા વગરનો ગણાવ્યો છે. એ કહે છે, પપ્પાને શોધવા અમે ખાનગી જાસુસો અને ન્યુયોર્ક પોલીસની મદદથી છેલ્લા આઠ વર્ષથી તપાસમાં છીએ. એ ઍટલાન્ટાની ગાન્ડાની હૉસ્પિટલમાં હોઇ જ કેવી રીતે શકે ? રાજકિરણ જન્મે સિંધી હતો, રાજકિરણ મેહતાણી.

મહેશ ભટ્ટની ફિલ્મોમાં બધા મસાલા ભર્યા હોય, પણ હ્મૂમર ભાગ્યે જ હોય, તેમ છતાં આ ફિલ્મમાં સૂક્ષ્મ છતાં મજેદાર હ્મૂમર એકાદ દ્રષ્યમાં આવે છે. જ્યારે શબાના એની દોસ્ત ગીતા કાકને ત્યાં જાય છે, જે એના પતિ સિધ્ધાર્થનો હાથ પકડીને સોફા પર બેઠી હોય છે. આ જોઇને શબાના હળવી ટકોર કરતા કહે છે, ''મુઝે તુમ્હારી જલન હો રહી હૈ...'' પતિનો હાથ પકડીને બેસી હોવાથી આ મીઠડી જલન થઇ છે, એ જોઇને ગીતા સુઝાવ મૂકે છે, ''ક્યું ના હમ જીંદગી બદલ લે ?'' ત્યારે સિધ્ધાર્થ કહે છે, ''પૂજા, માન જાઓ પ્લીઝ !''