'મંગળફેરા' ('૪૯)

ફિલ્મ: 'મંગળફેરા' ('૪૯)
નિર્માતા-દિગ્દર્શક : રતિલાલ પુનાતર
ગીત-સંગીત : અવિનાશ વ્યાસ
રનિંગ ટાઈમ : ૧૫-રીલ્સ : ૧૩૯-મિનિટ્સ
કલાકારો : નિરૂપા રૉય, મનહર દેસાઇ, દુલારી, બાબુ રાજે, છગન રોમીયો, શાન્તિ મધોક, મારૂતિ, ભગવાનદાસ, બરકત વીરાણી.

ગીતો
૧.તાળીઓના તાલે ગોરી ગરબે ઘુમી ગાય રે...    ગીતા રૉય-સાથી
૨.સનમ તારી કસમ મારી, ઉઘાડી રાખજે બારી...    ચુનીલાલ પરદેસી
૩.રાખના રમકડાંને રામે રમતા રાખ્યા રે... ગીતા રૉય-એ.આર. ઓઝા
૪.ગોઝારી ધરતીની... આ પગથારે ક્યાં જવું મારે...ગીતા રૉય
૫.મારા મનડાં કેરા મોર... જાગીને જોઉં તો...ગીતા રૉય-એ.આર. ઓઝા
૬.દીવાના તમારી દીવાની બની છું...    જોહરાજાન અંબાલેવાલી
૭.તારા નયનકેરા બાણ, હો બાલમ કાઢે મારો...જોહરાજાન અંબાલેવાલી
૮.અમે મુંબઇના રહેવાસી, ચર્ની રોડ પર...ગીતા રૉય - ઓઝા-ચુનીલાલ
૯.ભૂલું ભૂતકાળ તો ય, કાળ જેવો યાદ આવે છે...ગીતા રૉય

બહુ વર્ષોની દોડધામ અને આકરી તપાસ પછી ૧૯૪૯-માં ઉતરેલી ગુજરાતી ફિલ્મ 'મંગળફેરા' મળી. મારે તો એ જમાનાની 'ગાડાનો બેલ', 'દીવાદાંડી', 'ગુણસુંદરી', 'નણંદ-ભોજાઇ' કે શાંતા આપ્ટેના સૂરમધુરા ગુજરાતી ગીતોની 'મૂળુ માણેક' પણ જોઇતી-જોવી હતી. એવું નહોતું કે, આ બધી ફિલ્મો બહુ સારી હશે માટે જોવી હતી, પણ એક ગુજરાતી તરીકે એવી ઈચ્છાઓ ઘણી થાય કે, એ જમાનામાં આપણી ગુજરાતી ફિલ્મો સુંદર બનતી હતી, અવિનાશ વ્યાસના ગીતો મન અને કાનને ગમે એવા હતા અને ખાસ તો મારી મનગમતી ગીતા રૉય મોટા ભાગની ફિલ્મોમાં એકચક્રી શાસન ભોગવતી હતી.

આશા ભોંસલે તો પછી આવી (૧૯૫૦માં ફિલ્મ 'લગ્નમંડપ'ના 'મને સાંભરે મારૂં બાળ...' આશાનું પહેલું ગુજરાતી ફિલ્મી ગીત 'રાતું નીરખું ફૂલ રતુંબલ... મને સાંભરે મારૂં બાળ...' લખ્યું હતું અવિનાશ વ્યાસે પણ સંગીત અજીત મર્ચન્ટે આપ્યું હતું.) પણ મૂકેશના થોડા ગુજરાતી ગીતો પૉપ્યુલર થઈ ચૂક્યા હતા, 'મને યાદ ફરી ફરી આવે, મારા અંતરને રડાવે...' (ફિલ્મ : નસીબદાર, ગીત-સંગીત: જગદીપ વીરાણી) અને મૂકેશનું જ બીજું મધુરૂં ગીત 'ભમરા સરખું મારૂં મનડું, જુએ ના હાય વનવગડું, ભટક્યા કરે છે શાને દિવસ ને રાત બેલી, શું રે કરૂં...' કોઈ ફિલ્મનું છે કે એક્સ્ટ્રા તે ગુજરાતી ફિલ્મોના ૬૨-વર્ષોનો ઈતિહાસ લખનાર હરીશ રઘુવંશીને પૂછવું પડે.   

અનિલ બિશ્વાસના બીજી વારના ઘેરથી મીના કપૂરે પણ 'પૂમડું પાછું નહિ દઉં નાહોલિયા' જેવા થોડાઘણા મીઠા ગીતો ગાયા છે. ગુજરાતી સુગમ સંગીતના કાર્યક્રમોમાં દિલીપ ધોળકીયાનું ફિલ્મ 'દીવાદાંડી'નું 'તારી આંખનો અફીણી...' રાજ્યગીતની માફક અચૂક ગવાય છે અને હરકોઈને કંઠસ્થ છે, પણ આ જ ફિલ્મનું રોહિણી રૉય (મૂળ નામ 'રંજન જોશી') - દિલીપ ધોળકીયાનું યુગલ ગીત 'વગડા વચ્ચે તલાવડી ને તલાવડીની કોર, ઊગ્યો વનચંપાનો છોડ' મારી પસંદગીના શ્રેષ્ઠ દસ ગુજરાતી ગીતોમાં આવે, જેના ગીતકાર બાલમુકુંદ દવે હતા. અમારા જમાનાના હિંદી ફિલ્મી ગીતોના ચાહકો માટે શાંતા આપ્ટે એ જમાનાની સર્વોત્તમ ગાયિકા-હીરોઇન (દેખાવમાં પણ અદ્ભુત...!) હતી, એ શાંતાએ ગુજરાતી ફિલ્મોમાં પણ મધુર ગીતો ગાયા છે.     

એ સમયની ગુજરાતી ફિલ્મો યાદ કરવાનું એક બીજું આકર્ષણ થોડા ઘણા હિંદી ફિલ્મોના હીરો-હીરોઇન ગુજરાતી ફિલ્મોમાં કામ કરે, ગુજરાતી બોલે (તદ્દન ખોટા ઉચ્ચારોમાં) અને ખાસ તો આપણા અમદાવાદના બે-ચાર દ્રષ્યો એ ફિલ્મોમાં જોવા મળી જાય, એટલે રંગા ખુશ!     

દુધના ઊભરાની જેમ અચાનક ક્રોધ ચઢી જાય એવી એક જ વાત હતી કે ઈ.સ. ૧૯૩૨-માં શરૂ થયેલી ગુજરાતી ફિલ્મોમાંથી કોઈને માટે એક ગુજરાતી તરીકે ગૌરવ લઇએ, એવી તો ઇવન આજની તારીખ સુધીમાં ટોટલ દસ ફિલ્મો ય નથી થતી. ૧૯૭૫- પછી આજ સુધી (અર્બન ફિલ્મો-કેટલીક જ-ને બાદ કરતા) તમામ ગુજરાતી ફિલ્મો એ વખતની મોટા ભાગની હિંદી ફિલ્મોની જેમ ઘણા નીચલા સ્તરની હતી. આપણે તો ચોરી કરીને ફિલ્મો બનાવીએ એમાં ય છાંટ હિંદી ફિલ્મોની હોય.      

હીરો-હીરોઇન વચ્ચે પ્રેમ, વચ્ચે એક વિલન, બંને કુટુંબોમાંથી એક ગરીબ ને બીજું અમીર હોય, જાતિવાદના ઝગડા હોય... વગેરે વગેરે. બંગાળી કે મરાઠી ફિલ્મો એ સમયની હોય કે આજની, એમાંની મોટા ભાગની આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ બેસી શકે એવી. કંઈ બાકી રહી જતું હોય એમ આપણી જૂની કે નવી ગુજરાતી ફિલ્મો સતિ, સૌરાષ્ટ્રના બહારવટીયા, શૂરવીરો કે હિંદુ તહેવારોને અંધશ્રધ્ધાથી બદનામ કરતી ફિલ્મો હોય... એટલે સુધી કે ગુજરાતની અનેક નદીઓને ધાર્મિક હીરોઇન બનાવીને ફિલ્મો બને.     

આજની ફિલ્મ 'મંગળફેરા' એ જનામામાં (૧૯૪૯)માં ટિકીટબારી ઉપર ઠીકઠીક ચાલી હતી, પણ આજે જુઓ તો ગુસ્સે થઈ જાય! ફિલ્મ એ જમાનાની ટીપિકલ હિંદી સામાજીક ફિલ્મો જેવી જ. પત્ની સતિ સાવિત્રીસમી હોય, પતિ દારૂડીયો, જુગારી અને આવારા હોય ને પવિત્રતાની મૂર્તિસમી હીરોઇન અસંખ્ય ત્યાગો કરીને પતિ પાછો લાવે, એવી ચીલાચાલુ વાર્તા પરથી બની હતી. 

નાનપણમાં નિરૂપા રૉય અને મનહર દેસાઈના પિતાશ્રીઓ એકબીજાની દોસ્તીની ખાત્રી આપવા એ બન્નેને નાનપણમાં જ પરણાવી દેવાના કૉલ આપે છે. પણ મોટી થયેલી નિરૂપાને એનો ધનવાન અને દંભી બાપ પોતાના વચનમાંથી ફરી જાય છે અને એક ધનિક મૂરતિયા સાથે પરણાવી દેવા જીદ કરે છે. નિરૂપા ઘર છોડીને જતી રહે છે અને રખડતા-ભટકતા એક નાનકડા રેલ્વે-સ્ટેશનની બહાર કૂલીનું કામ કરતા તોતડા, ગરીબ, લંગડા અને ઠૂંઠા માણસના સંપર્કમાં આવ્યા પછી ખબર પડે છે કે, આ તો મારો નાનપણમાં સગાઈ કરેલો પતિ છે! અચાનક એનામાં આદર્શ ભારતીય હિંદુ નારી જાગૃત થઈ જાય છે અને ભિખારી અવસ્થામાં જીવતા એ મંગળની પરાણે પત્ની બને છે.

અચાનક બરફના તોફાનમાં આ ગરીબ દંપતિ બરફ નીચે દટાઈ તો જાય છે, પણ હેમખેમ બહાર આવ્યા પછી અચાનક એનો અપંગ પતિ એકદમ સાજો નરવો થઈ જાય છે. એ તો ઠીક, પણ એ અચાનક સુશિક્ષિત અને અબજો રૂપિયાની ધનસંપત્તિનો માલિક પણ થઈ જાય છે અને એના દોસ્તો એને વેશ્યા પાસે લઇ જાય છે, જેને કારણે મનહર એની પત્ની નિરૂપાને ઘરમાંથી ધક્કા મારીને કાઢી મૂકે છે.     

નિરૂપાની જેમ એની બહેન દુલારીને પણ એના પિતાએ ઘરમાંથી કાઢી મૂકી છે, જેને પરણવા માટે કૉમેડિયનો બાબુ રાજે અને છગન રોમીયો પૂરી ફિલ્મના ૧૫-રીલ્સ સુધી મહેનત કરે છે, પણ છુટી પડેલી બહેન નિરૂપાનું લગ્નજીવન પાછું ઘરભેગું થાય, એ પ્રતિજ્ઞા લઇ ચૂકેલી દુલારી, પત્નીને છોડીને તવાયફ (શાંતિ મધોક)ના શરણે ગયેલા મનહર દેસાઇને ભાન કરાવીને પાછો લાવે છે.  

એ જમાનામાં નિરૂપા રૉય અને મનહર દેસાઇની જોડીની ઘણી ફિલ્મો આવી. 'ગુણસુંદરી', 'નણંદ-ભોજાઈ', 'મંગલફેરા', 'સતી સુકન્યા', 'ગાડાનો બેલ' અને 'પરણેતર'માં એ બન્ને સાથે આવ્યા. પાછું, એમાંની ઘણી ફિલ્મોમાં બાબુ રાજે અને છગન રોમીયો લગભગ હોય જ. બાબુ રાજે તો માત્ર એ સમયની જ નહિ, ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી બ્રાન્ડની ફાળીયા ફિલ્મો શરૂ થઈ ત્યારે પણ દરેક બીજી ફિલ્મો હોય જ, એવો સારો ઍક્ટર હતો. મારા ખ્યાલથી બાબુ રાજે ગુજરાતી નહિ, પણ મરાઠી હતો.  

પણ ગુજરાતી પ્રેક્ષકોમાં છવાઇ ગયો હતો છગન રોમીયો. કૉમેડિયન માટે જરૂરી હાસ્યાસ્પદ દેખાવ તો ખરો, પણ અવાજ અને અભિનયમાં પણ એ ખૂબ સારો હતો. 'સનમ તારી કસમ મારી, ઉઘાડી રાખજે બારી' કે પછી 'ગણિત ગણતા, માથું દુ:ખે મારૂં, મને ફિલમની ટિકીટ અપાવો કોઇ...' જેવા હાસ્યરસિક ગીતો એ જમાનામાં બહુ ચાલ્યા હતા. છગન રોમિયો હિંદી ફિલ્મોમાં કેમ આવ્યો કે ચાલ્યો નહિ, તેની જાણ નથી.      

પણ હીરોને અનુરૂપ હોઇટ-બૉડી અને દેખાવ ધરાવતા આ ફિલ્મના હીરો મનહર દેસાઇ કમનસીબે અત્યંત નબળો ઍક્ટર હતો ને તો ય, મીના કુમારી સાથે ફિલ્મ 'મદહોશ'માં એ હીરો તરીકે આવીને તલત મેહમુદનું-એના જ સંગીતકાર મદન મોહનને પોતાને ખૂબ ગમતું 'મેરી યાદ મેં તુમ ન આંસુ બહાના' પરદા ઉપર એને ગાવા મળ્યું હતું.

મૂકેશના ડાયહાર્ડ ચાહકોએ જ સાંભળ્યા હોય એવા ફિલ્મ 'જય ભવાની'ના બે ગીતો 'યહાં રાત કિસી કી રોતે કટે, યા ચૈન સે સોતે સોતે કટે' અને સુમન કલ્યાણપુર સાથેનું યુગલ ગીત 'શમા સે કોઇ કહે દે, કે તેરે રહેતે રહેતે, અંધેરા હો રહા, કે તુમ હો વહાં, તો મિલને કો યહાં, પતંગા રો રહા...' પણ મનહર ઉપર ફિલ્માયા હતા. આવા થોડા મશહૂર ગીતો બનાવીને હોલવાઇ ગયેલા સંગીતકાર હતા સરદાર મોહિંદરસિંઘ સરના... (ઍસ.મોહિન્દર). મનહર દેસાઇ ગુજરાતી ક્રિશ્ચિયન હતો, 'માલ્કમ આલ્ફ્રેડો દેસાઇ' એનું સાચું નામ.

એનો નાનો ભાઇ મહેશ દેસાઇ પણ '૬૦-ના દશકની ઘણી ગુજરાતી ફિલ્મો 'મઝીયારા હૈયા' ('૬૯) કે 'વિધિના લેખ', 'મારે જાવું પેલે પાર' કે આશા પારેખ સાથેની ખૂબ સફળ ગુજરાતી ફિલ્મ 'અખંડ સૌભાગ્યાવતી'નો મહેશ દેસાઇ હીરો હતો. મુકેશ દેખાવડો તો હતો, પણ ચેહરો મર્દાનગીસભર ન લાગે ને કદાચ એટલે જ ફાળીયા-પાળીયાની વીરરસની ફિલ્મો શરૂ થઈ, ત્યારે એને ખોવાઇ જવું પડયું.

'મંગળફેરા'ની હીરોઇન નિરૂપા રૉય જેવી કંટાળાજનક અને બોરિંગ અભિનેત્રીઓ મેં જવલ્લે જ જોઇ છે, છતાં આટલું કેમ ચાલી? એ સવાલ પૂછવા જેવો નથી. કંઇક બાકી હતું તે જતા-જતા અમિતાભ બચ્ચનની માના રોલ મળવા માંડયા, પણ એની પણ એક ખૂબી હતી. '૪૬-માં એ એની પ્રથમ ગુજરાતી ફિલ્મ 'રાણકદેવી'ના નાનકડા રોલમાં આવી ત્યારથી એ ગૂજરી ગઇ ત્યાં સુધીને તમામ ફિલ્મોમાં એ નબળીમાંથી વધુ નબળી ન બની શકી... 'નબળા'નું એકનું એક સ્તર એણે મેહનતપૂર્વક જાળવી રાખ્યું.

યસ. આ 'મંગળફેરા' કોઇ ગ્રેટ ફિલ્મ તો નહોતી જ-બલ્કે, આજે જોઈએ તો 'ભરાઈ પડયા' જેવી હાલત થાય, છતાં એ સમયમાં એણે ધૂમ મચાવી અવિનાશ વ્યાસના સંગીતને કારણે, ગીતા રૉયના ગીતો, છગન રોમિયોની 'ચાલે...' છતાં ગમે એવી કૉમેડીને કારણે! અવિનાશ ગીતકાર કરતા સંગીતકાર તરીકે વધુ દમદાર હતા, છતાં એમના લખેલા ગીતો આજ સુધી ઘેરઘેર ગવાતા હોય તો કારણ એ ખરૂં કે, મૂળ એ અમદાવાદના ખાડીયાના હતા-ગોટીની શેરી.   

પોળોમાં ઉછરેલા સાહિત્યકારોમાં સામાન્ય જનસમુદાય સુધી પહોંચવાની સાહજીકતા હતી. એમના લખેલા અનેક ગીતોને તો 'લોકગીતો' માની લઈને રસિકજનો સાંભળે છે... કોઈ ગીતનું 'લોકગીત' બની જવું એ નાનીસૂની સિધ્ધિ નથી. એમના પ્રતિભાસંપન્ન પુત્ર ગૌરાંગ વ્યાસ ગીતો લખતા નથી, પણ સંગીતમાં પિતાના નામને વધુ ગૌરવ બખ્શે એવું કામ આજ સુધી કરતા આવ્યા છે.

વાઈફને પણ સાયકલ શીખવો, સજનવા

ઍટ લીસ્ટ, તમને પોતાને ! બાકી તો રસ્તા ઉપરના માણસો એમનું ફોડી લેશે. સ્ટાર્ટિંગથી જ બે પૈડાંવાળી સાયકલ શીખવવા જશો તો, તમારા વાઈફને સાયકલ પર બેઠેલી જોયા પછી આર.ટી.ઓ.વાળા ગામ આખા માટે સાયકલનું ય લાયસન્સ શરૂ કરાવશે. અત્યારે સ્કૂટર-ગાડીની નંબર-પ્લેટો માંડ મળે છે, ત્યાં સાયકલની ક્યાંથી લાવવી ? તમે તમારી વાઈફને શીખવો, એ ભલે હુંશીયારીનું કામ હશે, પણ એમને સાયકલ ચલાવતા અને તમને શીખવાડતા જોઈને બીજી બધી વાઈફો એમના ગોરધનોના લોહીઓ પીશે, 'અમારે શીખવી છે... અમારે શીખવી છે !'

એના સાયકલ શીખવા અંગે પડોસીઓનો વાંધો એ હતો કે, આમ કરવાથી એ લોકોની વાઈફો ય સાયકલ શીખવા માટે જીદો કરશે અને... સાલું, એ બધીઓ તમારી પાસે શીખવા આવે, એ મોટો વાંધો નહિ ? મહિલા સશક્તિકરણના આ વિશ્વમાં મારે સ્ત્રીઓને સાયકલ શીખવાડવાની હોય, એનો હું બહુ વાંધો લઉં એવો નથી. નમ્ર સ્વભાવ... પહેલેથી જ ! પણ આવી જ લોકપ્રિયતા મળવાની હોય તો બેટર છે, 'વીમેન્સ સાયકલ-ડ્રાયવિંગ સ્કૂલ' શરૂ કરી દેવી. જો કે, સાયકલ માટે તો 'રાઇડિંગ' સ્કૂલ હોય... પણ એ તો ઘોડો શીખવાડવા માટે ય એ જ પદ્ધતિ છે. મને પર્સનલી, ઘોડો ચલાવતા આવડતો નથી, ને એ ચલાવવા માટે કાચું લાયસન્સ કઢાવવું પડે કે ચાલે, એની ખબર નથી, પણ એમ તો સાયકલ ચલાવતા ય ક્યાં પૂરી આવડે છે ! અફ કોર્સ, ચલાવતા ભલે ન આવડતી હોય... પણ શીખવાડતા તો આવડે ને ? આપણે તો પાછળથી ફક્ત સીટ પકડી રાખવાની હોય છે. આ પ્રક્રીયામાં મોટો ફાયદો એ થાય છે કે, એક વાર સીટ પકડી રાખ્યા પછી એને રગડતી મૂકી દેવાની. વિશ્વ મોટું છે. ગુરૂ નૌકા શીખવાડે, મંઝિલ ક્યાં મળશે,એ જોવાનું કામ એમનું નથી. આ તો એક વાત થાય છે.

વાઇફને સાયકલ શીખવવા પાછળ મારો એક ફાયદો હતો કે ગાડીની માફક સાયકલને રીવર્સ લેવાની આવતી નથી. કેટલાક કાર-ચિંતકોનું માનવું છે કે, જગતભરની તમામ સ્ત્રીઓ માટે કારનું અડધું એટલે કે ફક્ત આગળનું જ બોડી બનાવવું જોઈએ, જેથી પાછળ અથડાય-કૂટાય તો વાંધો નહિ. દેશમાં કરોડો સ્ત્રીઓ સેલ્ફ-ડ્રાયવિંગ કરે છે, પણ એમાંની મોટા ભાગનીઓને ગાડી રીવર્સમાં લેવાની આવે, એ ઘડીથી ઉપસ્થિત નાગરિકોમાં પરમેશ્વરનું સ્મરણ શરૂ થઈ જાય છે.

ભારતના લોકોને ઈશ્વરની વધુ નજીક લઈ જવામાં કાર ચલાવતી સ્ત્રીઓનો જંગી ફાળો છે. થેન્ક ગૉડ, રીવર્સમાં લેવાય એવી સાયકલો હજી બનતી નથી, ત્યાં સુધી આપણો ટ્રાફિક સલામત છે.

રેલ્વેના સેકન્ડ એ.સી.માં ઉપરના બન્ક ઉપર કેરી ભરેલો કોથળો ચઢાવવાનો હોય એ ઓછો વજનદાર હોય, એવું કૂલી-વિશ્વ માને છે. મારે તો આને સાયકલ પર ચઢાવવાની હતી. કામ કઠિન તો હતું, પણ આમાં આમજનતાની મદદ લેવાય એમ નહોતું. સૌથી અઘરૂં કામ એ હતું કે, સાયકલની આ બાજુથી એને ચઢાવું ને બીજી બાજુથી એ ઉતરી ન જાય... આઈ મીન, ગબડી ન જાય ! એને જમીન પરથી ઉઠાવતા મને આધ્યાત્મિક સવાલ થયો, 'રે માનવી, તારી તાકાત કેટલી ? તું માઉન્ટ એવરેસ્ટ ઉઠાવી શકવાના સપના જુએ છે... પણ આ નાનકડું પોટલું કેમ ઉઠાવી શકતો નથી, રે... ?' સાયકલ એના સ્ટેન્ડ ઉપર ચઢાવીને ઊભી રાખી હતી, છતાં મેં એને પકડી તો રાખી હતી (સાયકલને !). મેં શીખવ્યું કે, ગાડીને રોડ ઉપર લેતા પહેલા તું એમ ને એમ હવામાં બે-ચાર પેડલ મારી જો... અને આ એટલે શીખવું છું કે, પેડલ મારતી વખતે રસ્તા ઉપર સામે જોવાનું... પેડલ મારતી વખતે પગ કેવા લાગે છે, એ બધું અત્યારે નહિ જોવાનું... અત્યારે સેલ્ફીઓ તો નહિ જ ખેંચાવાની... બા ખીજાય !

પહેલો તબક્કો શરૂ થયો ત્યારે ગભરામણ મને હતી, એને નહિ ! એ જાણતી હતી કે, જે કાંઈ ચિંતા કરવાની છે, એ તો સામેથી આવનારાઓને કરવાની છે.

પ્રારંભમાં સાયકલનું કેરિયર પકડી રાખીને બે-ચાર વાર મેં એને રગડતી મૂકી, ત્યાં એણે પહેલો પ્રશ્ન કર્યો, ''નાથ, મારે સીટ-બેલ્ટું પે'રવા નંઈ પડે ? ગાડી હલાવતી વખતે તો પે'રવો પડે છે !'' મેં એને સમજાવી કે, એ તો તું ચલાવીશ એટલે વટેમાર્ગુઓ પહેરશે... તારે કાંઈ જરૂર નથી. અડધા કલાકના કોચિંગમાં માસ્તરે ય કંટાળ્યા અને શિષ્યા પણ ! ''આમાં કાંઈ મજો પડતો નથ્થી, નાથ... તમને ય હરખું સીખવાડતા આવડતું નથ્થી ને મારૂં ધિયાન આગર ને આગર હોય ને તમે બીજી બધીઓને જોયે રાખો છો... એમાં મારૂં ધિયાન બીજે વયું જાય છે... આમ કાંય શાયકલું નો સીખવાય. હઇમ્જ્યા ?''

મેં સહેલો રસ્તો કાઢ્યો. હું ય કાચીપાકી જ જાણતો હતો, છતાં મેં સાયકલના ડાંડા ઉપર એને બેસાડીને ડબલ-સવારીમાં ફેરવી. ફિલ્મ 'પેઇંગ ગેસ્ટ'માં દેવ આનંદ નૂતનને સાયકલના આગળના ડાંડા પર બેસાડે છે, એમ મને પણ થોડી ક્ષણો માટે એને નૂતન બનાવી દેવાનો વિચાર આવ્યો. એ સલાહ સાથે કે, હવેથી તારે જાતે સાયકલ નહિ ચલાવવાની. મને કહેજે, 'તારે જ્યાં જવું હશે, ત્યાં હું તને આમ ડબલ-સવારીમાં લઈ જઇશ...'

''એમ જ હોય તો મારી શાયકલ માટે એક ડ્રાયવર રાખી લિયો ને... તમારા ટાઇમું નો બગડે ને શોશાયટીમાં મારો માભો પડે કે, 'બહેને તો સાયકલ હાટું ય ડ્રાઇવર રાયખો છે...''

મારો ફફડાટ એટલો કે, એની આ માંગ પૂરી કરૂં તો લોકો તો એમ જ સમજે ને કે, 'બહેને ઘરમાં 'ડ્રાય-વર' રાખ્યો છે... !'

એવું નથી કે, ઘરમાં કાર કે ટુ-વ્હિલર્સ નથી, પણ કલબમાં જતી દરેક ભારતીય નારીને હવે ૧૦-૧૫ લાખની 'ફાલતુ' કાર નથી ગમતી. હવે મર્સીડીઝ કે બીએમડબલ્યૂ પણ કોમન થઈ ગઈ... જ્યાં સુધી હું એને 'ફેરારી' કે 'લેમ્બર્ગિની' લઈ ન આપું, ત્યાં સુધી એ સાયકલ જ ફેરવશે. મારે તો એ જ જોઈતું હોય ને... છતાં એક પ્રેમાળ ગોરધનને છાજે એમ મેં કહ્યું, ''ડાર્લિંગ... મારી ભૂલ થતી ન હોય તો... લાટીવાળા પેલા સુરૂની વાઇફ 'બુગાટી' લઈને આવી હતી...''

'તીઇઇઇ... આપણાથી 'બુગાટી'નો લવાય ?'

'લવાય... શું કામ ન લવાય... ફક્ત રૃા. ૨૫-કરોડની 'બુગાટી' આવે છે... છેલ્લા ૧૦૦-વર્ષો અને આવનારા બીજા ૫૦-વર્ષો દરમ્યાન આપણા કુટુંબમાં જે કોઈ થઈ ગયું હોય-દાદા, દાદી, મમ્મી-પાપા, આપણા છોકરાઓ... અને એ બધાને આવનારા બાબા-બેબીઓ કોઈ શોપિંગ-મોલના ગેટ પર ઊભા રહીને આખો પરિવાર વેચાવા બેસીએ તો ય આંકડો ૨૫-કરોડ સુધી પહોંચતો નથી. હાલમાં જે રીતે તું રોડ પર આપણી કાર લઈને નીકળે છે, એ જોયા પછી આપણને હાથલારી સસ્તી પડશે. એમાં ય કારની માફક ચાર સવારી બેસાડી શકાય... મારે તો લારીને ધક્કા જ મારવાના !'

આ બધી જફાઓમાં પડવાને બદલે, છેવટે મેં એને વીડિયો-ગેમ પર સાયકલની રેસ શીખવી દીધી... આજ સુધી રમે રાખે છે ! ઘણા ગોરધનો સાયકલ શીખવવામાં પણ બહારના ઓર્ડરો પૂરતું જ ધ્યાન રાખે છે... કોક વાર વાઇફને પણ સાયકલ શીખવવી જોઈએ... સુઉં કિયો છો ?

સિક્સર

કેમ રેઇનકોટ-છત્રી લેવા નીકળ્યા ? આપણે ત્યાં તો તુલસી-ક્યારામાં છાંટીએ, એટલો ય વરસાદ પડતો નથી !

ના. અમે તો શિયાળામાં નહાતી વખતે બાથરૂમમાં પહેરવા રેઇનકોટ-છત્રી લીધા છે!

સજેશનોતો ઘણા આવ્યા હતા કે, વાઈફને સાયકલ શીખવવી હોય તો પહેલા પગરીક્ષા શીખવો. એમાં ત્રણ પૈડાં આવે. બેલેન્સનો પ્રોબ્લેમ નહિ...