ખોટાં બેસણાંમાં

ઘણાં ભાવકોને હજી બીજાના બેસણા ઉપર સરખો હાથ બેઠો ન હોવાથી પ્રવર્તમાન બેસણાં પદ્ધતિને તેઓ સમજી શક્યા નથી અને લોચા મારીને આવે છે.

પ્રસ્તુત ભાવલેખમાં નવોદિત બેસણાંકારોને તાલીમ આપવાનો નમ્ર પ્રયાસ થયો છે. (બેસણાં દરમ્યાન મોંઢા પર રાખવાના હાવભાવો દર્શાવતા કલર- ફોટોગ્રાફ્સની રંગીન પુસ્તિકા માટે આજે જ અમારું સૂચિ-પત્રક મંગાવો.)

(૧) તમે જાઓ તો એવી રીતે જાઓ કે, બહારવટે આવ્યા છો કે બેસણાંમાં, તેની એટલીસ્ટ શોકગ્રસ્ત પરિવારજનોને ખબર પડવી જોઈએ. આમાં રૂમઝુમ કરતા જવાય નહિ. તમારા ચેહરા ઉપર શોક અંદર બેઠા હો ત્યાં સુધી દેખાવો જોઈએ. બેઠા પછી બાજુવાળો કોક ઓળખીતો નીકળે. તો રાજી થઈને એના ખબર અંતર ન પૂછાય, ‘આહા... તમે અહીં ક્યાંથી ? બહુ વખતે મળ્યા...!’ તમને એ ખબર હોવી જોઈએ કે, પેલો અહીં બેસણું છે માટે આવ્યો છે. રમી રમવા નથી આવ્યો. તમારો બીજો સવાલે ય અભદ્ર છે. પેલાના નસીબ એટલાસારા છે કે, એ તમને બહુ વખતે મળ્યો, રોજેરોજ બેસણાંમાં જવાનો એણે વાર્ષિક પાસ કઢાવી ન રાખ્યો હોય કે, એ રોજેરોજ મળે.

(૨) બેસણામાં બેસવાની એક સ્ટાઇલ હોય છે. રાત્રે બંધ દુકાનના ઓટલે ઢીચણ ઊંચો કરીને હાથના ટેકે બેઠા હો, એમ અહીં ન બેસાય. અહીં કેવી પલાઠી વાળીને બેસવું, બેઠાબેઠા નીચે પાથરેલી ચાદર તરફ શોકગ્રસ્ત નજરે જોયે રાખવું, કેટલીવાર બેસવું તેમજ ઊભા થતી વખતે બાજુમાં બેઠેલાના પગના આંગળા ચગદાઈ ન જાય તેનું ઘ્યાન કેવી રીતે રાખવું. તે સમજી લેવું જરૂરી છે. કેટલાક લોકો બેસણાંમાં અદબ વાળીને ટટ્ટાર બેઠા બેઠા બધા આવતા- જતાને જોયે રાખે છે. જોતી વખતે એમના ભાવ બરોબર હોતો નથી. કેમ જાણે એમને નવાઈઓ લાગતી હોય કે, ‘આ અહીં ક્યાંથી ? આના બેસણાંમાં તો હું જઈ આવ્યો છું.’ આ પદ્ધતિ બરાબર નથી.

(૩) મરનારનો ફૂલ ચઢાવેલો ફોટો જોઈને એમના તેજ, ઐશ્વર્ય અને પ્રભાવના વખાણ કરો- ખોડ ન કરો, બેઠા પછી વાંકા વળીને બાજુવાળાને એવું ન પૂછાય કે, ‘સદ્ગત મૂછો ઉપર બી મેંહદી લગાવતા હતા. નહિ ?’ આ સવાલ તેઓ જીવિત હતા ત્યારે પૂછી લેવો જોઈએ. સદ્ગત તો આંખોની ભ્રમર ઉપરે ય હેરડાઇ લગાવતા હોય તેનું આપણે શું કામ છે ? આ તો એક વાત થાય છે.

(૪) ઘેર મળવા ગયા હો, તો પહેલા એ જાણી લો કે, મરનારના જવાથી ઘરના બધાને પારાવાર દુઃખ થયું છે કે, એ લોકો ડોહાથી માંડ છૂટ્યા છે, એની કળ વાળીને બેઠા છે ? ઘણાંના ઘેર આવું થતું હોય છે કે, ઘરવાળા તૂટી ગયા હોય, ડોહો છેલ્લા ૪- ૫ વર્ષથી પથારીમાં પડ્યા પડ્યા, ‘‘આજે જઉં છું... કાલે જઉં છું...’’ના દિલાસા આપી આપીને ખેંચે રાખતો હોય, એની જ ઉંમરના, એની ખબર કાઢવા આવનારાઓ સમજી- વિચારીને આ ફાની દુનિયા છોડીને ચાલી નીકળ્યા હોય ને આવડો આ હજી ટટ્ટાર બેઠો હોય. એની સારવારમાં ઘર આખાની આવક અને બચત હજમ થઈ ગઈ હોય. જેટલું ટકે, એટલો ખર્ચો જ હોય. કોઈ બહાર ન બોલે પણ, ‘હવે કાકા છૂટે તો સારું...’ એવા નિહાકા ઘર આખું ખાતું હોય. હકીકતમાં, ડોહો ફાઇનલી ઉપડે ત્યારે આખું ઘર એની બૉડી પચ્ચીસવાર ચેક કરી લે કે, ડોહો આખો મર્યો છે કે, શરીરના કોઈ અંગમાં થોડો જીવે ય બાકી રહી ગયો છે ? આખો ના મર્યો હોય, ને બે-ચાર અવયવો હજી ચાલતા હોય, તો ય ફફડાટ પેસી જાય. ખાત્રી થાય કે, હવે ખેરખર ગયો છે, પછી જ એ લોકો પંચમહાભૂતોને બોલાવે. એ લોકોએ આને પાછો પોતાનામાં વિલીન કરવો હોય, એટલે પાંચે મહાભૂતો નગરપાલિકાની જન્મ મરણની નોંધણી કચેરી થઈને આવે. ખોટો ધક્કો ના પોસાય.

(૫) દાખલ થતાં પહેલાં જ, ક્યારે ઊભા થવાનું છે, તેની ગોઠવણ વાઇફ સાથે પહેલેથી કરી લેવી. મહી બેઠા પછી વાઇફને ‘છીછ... છીછ...’ વાળા સિસકારા મારીને નહી બોલાવવાની. એને બદલે કોઈ બીજી ઊભી થઈ જાય તો તકલીફમાં તમે આવી જાઓ. આટલા માટે જ, બેસણામાં નજરના બાણ મારીને વાઇફને ઉભા થવાનું નહિ કહેવાનું. બાણોનું કંઈ નક્કી ન કહેવાય. વાઇફને સમયસર ઊભી કરવાનો એક કોડ-વર્ડ રાખી લેવો સારો.

(૬) બની શકે કે, મરનાર વિશે તમારી પાસે કોઈ બાતમી પાકી ન હોય તો ભૂલમાં ખોટા બેસણામાં જઈ ચઢો. પહેલો ઝાટકો તો સદ્ગતના ફોટાને જોઈને જ લાગે કે, મરતા પહેલા તો કાકા પુરુષ હતા... મર્યા પછી સ્ત્રી કેવી રીતે થઈ ગયા ? અત્રે યાદ રહે કે, ખોટા બેસણે ચઢી બેસવાની તમને ખબર પણ પડે તો ય શોક તો સાચી જગ્યાએ કરવો. તમારા વાળી પાર્ટી ન મરી હોય ને અહીં ફોટો બીજાનો હોય તો ચિંતા નહી કરવાની હવે તો ખિસ્સે ખિસ્સે મોબાઇલ થઈ ગયા છે. ત્યાં બેઠા બેઠા જ પૂછી લેવાનું કે, ‘આપણાવાળા ભાનુકાકા છે કે ગયા... ?’ ઘ્યાન એ રાખવાનું કે, સામે છેડે ફોન ઉપાડનાર ભાનુકાકો પોતે ન હોય.

ખોટા બેસણાંમાં જઈ ચઢવાનો મોટો ફાયદો એ થાય છે કે, ત્યાં આપણે સાચો શોક કરવો પડતો નથી. મોંઘાભાવની શોકની બચત થાય છે અને ખરે વખતે એ જ શોક વાપરી શકાય છે. વળી, આવા બેસણામાં આપણું કોક ઓળખીતું આપણને જોઈ ગયું તો છાપ સારી પડે છે કે, ‘જોયું ? અશોક દવે કેવા વ્યવહારૂ છે... સાવ નામની જ ઓળખાણ હશે, તો ય આવા પ્રસંગે હાજર થઈ ગયા ને ?’

(૭) અલબત્ત, હવેના મોડર્ન બેસણાં સવારે ૮થી ૧૦માં ભરાય, એને જ નથી ગણતા, તમે એ વખતે ન જઈ શકો તો ‘અમે રહી ગયા ને તમે લઈ ગયા’નો ખેદ વ્યક્ત કરવા, એ લોકોને આવું જ એક બીજું બેસણું ગોઠવી દેવાની ફર્માઇશ કરી શકાતી નથી, પણ અઠવાડિયામાં તમારી અનુકૂળતા મુજબ જઈ આવવાનું હોય છે. ‘નેકસ્ટ’ ટાઇમ આમાં ફોર્માલિટીને બદલે તમારો અંગત ‘ટચ’ આપવાની ભાવના રહેલી છે. અહીં બેઠા પછી પૂછવાપાત્ર થતા સવાલોનો સેટ બજારમાં તૈયાર જ મળે છે. ૧. કાકાને શું થયું’તું ?, ૨. માંદા હતા ?, ૩. ઉંમર કેટલી હતી ?, ૪. આ ત્રીજો એટેક હશે... નહિ ?

યાદ રાખો. આવી વિઝીટોમાં એટલો જ શોક વ્યક્ત કરો, જેટલો એ લોકોને લાગ્યો હોય.

(૮) વાઇફને સાથે લઈ જતી વખતે ખાસ ઘ્યાન રાખવાનું કે એ આર કરેલી કડકકડક સફેદ સાડી પહેર્યા પછી વાળ છૂટા ન રાખે. બેસણામાં તમારી વાઇફ, ફિલ્મ ‘કોહરા’માં પર્વતની ટોચ ઉપર આંટા મારતી વહિદા રહેમાન જેવી ન લાગવી જોઈએ.

(૯) કદી કોઈના પણ બેસણાંમાં ઉભા થતા થતા, ‘‘ચલો ત્યારે.... હજી બીજા બેસણાંમા જવાનું છે... ફરીવાર આવું કંઈ હોય તો કહેવડાવજો...’’ આવું ન બોલાય. એવી જ રીતે રાજ કપૂર ભલે કહી ગયા કે, ‘મેહમા જો હમારા હોતા હૈ, વો જાન સે પ્યારા હોતા હૈ... હોઓઓ’ બેસણામાં કદાપિ ચા-પાણીની અપેક્ષા રાખવી ન જોઈએ. અલબત્ત, એ લોકોને આઘાત બહુ ભારે લાગ્યો હોય અને બધાના ગયા પછી અંદર ‘ડ્રિન્ક્સ’ રાખ્યું હોય, તો ના ય ન પાડવી.

(૧૦) બેસણાંમા તમારી બાજુમાં બેઠેલા અજાણ્યા સાથે સવાલ- જવાબોમાં ન ઉતરી પડવું. મને એનો માઠો અનુભવ છે. ‘આપ... ? આપ કોણ... ?’ એવું મારી બાજુવાળાએ મને વાંકા વળીને પૂછ્યું. મને એમ કે, આ લોકોના બસણામાં ખરખરો કરવા આવનારે ફૉર્મ-બોર્મ ભરવાનું હશે, એટલે મેં કહ્યું, ‘હું અશોક...’

‘જી આપ શું કરો છો, અશોકભાઈ ?’

‘જી, મારે નારોલ અને વટવામાં દેસી દારૂ ગાળવાની ભઠ્ઠીઓ છે...’

‘જી.... ???’

આ વધારાનું ‘જી’ બોલાઈ ગયું પછી એ બીજું કાંઈ બોલ્યા વિના ઊભો થઈ ગયો અને સીધો ફોટાવાળા પાસે પહોંચ્યો. કાનમાં કંઈ બોલ્યો હશે, એટલે ઝભ્ભાવાળો બેઠો બેઠો ઊંચો થઈ ગયો. દસ મિનિટમાં આખું બેસણું સમેટાઈ ગયું.

સિક્સર

પાકિસ્તાની ક્રિકેટરોનું ઇંગ્લિશ... તોબા- તોબા... અને એમાં ય ઇન્ઝીભાઈ... ઇન્ઝમામ-ઉલ-હક્ક ? મેચ જીત્યા પછી કમૅન્ટેટર શું પૂછશે. એનો અંદાજો હોય એટલે કોઈને પૂછીને સ્ટાન્ડર્ડ જવાબ તૈયાર રાખ્યો હોય પણ ટોની ગ્રૅગે ઇન્ઝીને જુદો જ સવાલ પૂછ્યો, ‘‘વાહ ઇન્ઝી... તારી વાઇફ બીજી વખત પ્રેગનન્ટ બની છે. તમને ખૂબ આનંદ થતો હશે...’’

ઇન્ઝીનો જવાબ: ‘‘થેન્ક્સ ટૉની... ઑલ ક્રેડિટ ગોઝ ટુ બોયઝ... બધાએ ખૂબ મહેનત કરી હતી... ખાસ તો આફ્રિદીએ. એ દાવ લેવા ગયો ત્યારે સીચ્યુએશન જરા ટાઇટ હતી. પણ ઇન્શાઅલ્લાહ... બઘું અમારા કોચની નજર હેઠળ હતું અલ્લાહને ચાહા તો દુસરી બાર ભી હમ સબ જોર લગા કે ઐસા હી રીઝલ્ટ લાયેંગે...!’’

તમારા ઘરમાં કેટલા પુસ્તકો છે ?

વચમાં એક લેખકે ગુજરાતના સાહિત્યકારોને પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો, ‘‘તમારી અંગત લાયબ્રેરીમાં કેટલા પુસ્તકો ?’’

જવાબ તો બધાએ યથાશક્તિ આપ્યો હતો, પણ જે સાહિત્યકારોને આ રીતે પણ મોટા ગણાવવું હતું. તેમના જવાબમાં ઘણી ભવ્યતા દેખાઇ આવતી હતી, અને કેટલાકે તો ‘‘ઓહ...હશે કોઇ ૪-૫ હજાર !’’ એવો જવાબ લખી માર્યો હતો.

એક લેખકના ઘરમાં ૪-૫ હજાર પુસ્તકો...?? ખૂબ અંજાઇ જવાય એવી વાત છે ને ? એક તો એ લેખક હોવા છતાં આટલું મોટું મકાન કઇ કમાણી ઉપર ઉપાડી લાવ્યો હશે કે, જેમાં ૪-૫ હજાર પુસ્તકો સમાવી શકાય, એની ગતાગમ ન પડે.

બીજો પ્રશ્ન : એક પુસ્તકની સરેરાશ કિંમત રૂ.૧૦૦/- ગણીએ તો ૪-૫ હજારનો ખર્ચો જરા ગણી જુઓ તો કેટલો આવે ? સહેજે રૂ. ૪-૫ લાખ થઇ ગયા ? આ તો વાચકોને ખબર ન હોય, એટલે ભાંડો ફોડી નાંખું છું કે, ગુજરાતના એકે ય લેખકને એની લખાણપટ્ટીના મહિને સરેરાશ રૂ. ૫,૦૦૦/-થી વધારે શકોરૂં ય મળતું નથી. (આ તો મોટા લેખકોની કમાણીની વાત છે...જેમનું હજી બહુ નામ થયું નથી, એવા નવોદિત લેખકોને તો વર્ષના બે હજારે ય મળતા નથી...એમાંના ઘણાને સામેથી આપવા પડતા જરૂર હશે !) પછી એ કૉલમ લખવાની આવક હોય, કે બહાર પડેલા એના પુસ્તકોની ટોટલ રૉયલ્ટી. તમે જે કોઇ મોટા લેખકને ઓળખતા હો, તે પણ આટલી આવકમાં આવી ગયો.

અમેરિકાના લેખકો પોતાના પુસ્તકોની રૉયલ્ટીમાંથી એટલું કમાય છે કે, એમાંના કેટલાક પાસે પોતાની માલિકીના પ્રાયવેટ ઍરપૉર્ટ અને વિમાનો હોય છે. (અહીં તમે ધારો તો મજાક કરી શકો છો, ગુજરાતી લેખકોની પ્રાયવેટ માલિકીનું શું શું હોય છે, તે મુદ્દે...!) અમેરિકાના વાચકો ખુશ થાય તો એમના પ્રિય લેખકને કાર કે બંગલો ગિફટમાં આપી દે છે. આપણે ત્યાં વાચક ઘરે આવ્યો હોય તો સાલા ઘરઘાટીને ય ઉપાડતા જાય છે...!

બીજી વાત. ગુજરાતનો માંડ એકાદ અપવાદ બાદ કરતા કોઇ સાહિત્યકાર ખાધે-પીધે સુખી ઘરનો નથી. (‘ખાધે’ તો કદાચ ૪-૫ ટકા ય સુખી હશે, બાકી ‘પીધે’ તો બધા મફતીયાઓ હોય છે...! એમને પીવડાવનારા ‘પીધે’ દુઃખી થઇ જાય છે !) મોટા ભાગના સાહિત્યકારો લૉઅર-મિડલ કલાસમાંથી માંડમાંડ બે પાંદડે થયેલા છે અને આ બે પાંદડે એટલે પોતાના ખર્ચે ગાડી ખરીદી શકે એટલા નહિ. ગાડી લઈ આવ્યો હોય તો એની બીજી કોઇ આવકના જોર પર. હિસાબ સીધો છે. ખાધે-પીધે સુખી ઘરનો હોય તો લેખક બનવાની જરૂરે શી પડે ? બેઠો બેઠો ધીકતી કમાણી ન કરે ?

મતલબ કે, આ રૂ. ૪-૫ લાખ પુસ્તકો પાછળ ખર્ચવાની વાતમાં ગોટાળો મોટો છે. ઍક્ચ્યૂઅલી થાય છે એવું કે, મોટા ભાગના લેખકોને પુસ્તકો મફતમાં મળે છે. કાં તો નવો લેખક આની પાસે પોતાના પુસ્તક વિશે ક્યાંક બે લાઇનો લખાવવાની લાલચે ભેટ આપી જાય ને કાં તો પ્રકાશકો ‘અવલોકનાર્થે’ મોકલાવે. આ આપણો મોટો લેખક ગાન્ડો થોડો થઇ ગયો છે તે એમાંનું એકે ય પુસ્તક વાંચે ? ઇચ્છા હોય તો ય મફતમાં એટલા બધા પુસ્તકો આવતા હોય કે, પ્રૅક્ટિકલી એ વાંચી ય ન શકે. બસ. એમાં આંકડો પેલા ૪-૫ હજાર પુસ્તકો ઉપર પહોંચ્યો હોય અને ઘેર આવેલાને આંજી નાંખવા માટે ડ્રૉઇંગ-રૂમની દિવાલો પર પુસ્તકો પૂરતા છે. દિવાલને રંગરોગાન કરાવવા કરતા પુસ્તકો ઈન્ટરીયર-ડૅકોરેશનમાં સસ્તા પડે. (સસ્તા...?? આઇ મીન, મફતમાં પડે !)

બીજી વાત. માની લો કે, અંગત લાયબ્રેરીના તમામ પુસ્તકો એણે વાંચ્યા છે, તો સવાલ થયો કે હજી રાખી કેમ મૂક્યા છે ? એ કાંઇ બીજી વાર વાંચવાનો તો નથી. આવું બઘું વાંચવા, ઘરમાં એના જેવા બીજા નવરા ન હોય. આ કોઇ સીડી કે MP3 નથી કે, વારંવાર સાંભળવાના કામમાં આવે. રૅફરન્સ-બૂક્સ સમજ્યા કે, રાખી મૂકવી પડે. એની જરૂર પડે. પણ બાકીના પુસ્તકો એમને એમ જીંદગીભર પડ્યા રહેવાના છે, એ જાણવા છતાં કોઇ જરૂરતમંદ વાચક કે લાયબ્રેરીને ભેટ કેમ આપી દેતો નથી ? સાલા, તેં પૈસા ખર્ચ્યા નથી. તું વાંચવાનો નથી કે, ઠાઠઠઠારો કોઇને બતાવવા થાય એટલે, તું એને પસ્તીમાં ય આલી દેવાનો નથી, તો શું કામ ખોટો દંભ કરશ, ભા’આય...?

આ લોકો મૂંઝાઇ ત્યાં જાય છે, જો ઘરમાં પુસ્તકો ન દેખાય તો પ્રજા એને સાહિત્યકાર કેમ માનશે ? એમાં ય, કોઇ સાહિત્યિક પ્રવચનમાં બીજા કોઇ લેખકે આના સંદર્ભમાં મંચ પરથી કીઘું કે, ‘‘તેઓશ્રીનું ઘર, એટલે જીવતું જાગતું પુસ્તકાલય...! અહો, અહો, અહો....! કેટલા માતબર પુસ્તકો છે એમને ત્યાં...!’’ બસ. કોઈ આવા વખાણ કરે, એટલે પૈસા વસૂલ.

અચ્છા. મેહમાનોને દેખાય એવા પુસ્તકો પાછા કોઇ ઑર્ડિનરી ન હોય...પ્રભાવ પડે એવા હોય... (શું પડે એવા હોય ? જવાબઃ પ્રભાવ પડે એવા હોય ! જવાબ પૂરો) મેહમાનો જોઇ શકે, એ શૉ-કૅસમાં તમે અંજાઇ જાઓ, એવા એવા વિષયના પુસ્તકો લટકતા હોય. જે. કૃષ્ણમૂર્તિ, બર્ટ્રાન્ડ રસેલ કે ‘ઍરક્રાફટ-મિકેનિઝમ’ નામના પુસ્તકો જોઇને સાલી હેડકી આવે કે, આવડો આ અત્યાર સુધી તો વાચકોને બનાવતો હતો...અચાનક વિમાન બનાવતો ક્યારથી થઇ ગયો ? તારી ભલી થાય, ચમના....!

અહીં લેખક થઉ-થઉ કરતા મજૂરોને સૂચના કે, સારા તો જાવા દિયો, પણ જાણિતા લેખક થવું હોય તો ફોરેનના સાહિત્યકારો-કવિઓના નામો ગોખી જ મારો. તમારા લખાણોમાં વિધાઉટ-ફૅઇલ પરદેશના સર્જકોના નામો ઝળકવા જરૂરી છે. અલબત્ત, એ સીસ્ટમ થોડી જૂની થઇ ગઇ છે, કારણ કે, પરદેશમાં ય હમણાં હમણાંથી કોઇ નવા સર્જકો બન્યા નથી, એટલે એકના એક નામો લઇને બૉર થઇ જવાય છે. સોસ્યૂર, ચોમ્સ્કી, કાફકા, મોલિયર કે શૅક્સપિયર શું કહેતો હતો, એનો ઉલ્લેખ પોતાના પ્રવચન કે લેખમાં કરવો પણ, રણછોડભ’ઇ મફાભ’ઇ પટેલ શું કહેતા હતા, તેનો કોઇને અણસાર ન આવવા દેવો. (રણછોડ કે’તો તો કે, આપણા ઍરિયામાં બે દહાડા વીજળી બંધ છે....!)

ભારે દોડધામ અને હૈયાવરાળો પછી ગુજરાતી કાવ્ય અને ગઝલ સાહિત્યમાં નવો શબ્દ મળી આવ્યો છે, જે હરકોઇ ગુટખાની માફક વાપરે રાખે છે. શબ્દ બહુ અંજાઇ જવાય એવો છે. એના અર્થની મને ખબર નથી-રિક્તતા. આ ‘રિક્તતા’ જ્યાં સુધી તમારી કવિતા ગઝલમાં ન આવે, ત્યાં સુધી તમે કોઇ સાયકલ-મીકેનિકે ય ન ગણે...ગઝલકાર તો બહુ દૂરની વાત છે. હજી સુધી એકપણ ગુજરાતી કવિડો જન્મ્યો નથી, જેની રચનામાં તમને ‘કૂંપળ’ જોવા ન મળે. મોટી થઇને એજ કૂંપળ હળકડી બને છે, ફૂલ બને છે, ઘાસ બને છે, એમાંનું કાંઇ જોવાની જરૂરત નથી-કૂંપળ આવવું જોઇએ. ગુજરાતીમાં મૌલિકતાનો ખૂબ ખ્યાલ રખાય છે-બીજાની મૌલિકતા...બીજાની રિક્તતા.

હા. એક બીજો ખ્યાલ પણ રાખવાનો. સાહિત્યજગતમાં તમને કોઇ મોટો હોદ્દો-બોદ્દો મળે...(આ ‘બોદ્દો’ શબ્દ અત્યારે જ આપણે શોધેલો છે. નવોદિત કવિઓને એમની સંરચનાઓમાં મારો આ ‘બોદ્દો’ વાપરવાની મારી અનુમતિ છે...‘રચના’ અને ‘સંરચના’ વચ્ચે શો ફેર, એ મને ખબર પડશે તો તમને જણાવી દઇશ !!!) તો સમગ્ર સાહિત્ય-જગત અંજાઇ જાય તમારી નમ્રતા ઉપર, એવું નિવેદન હોદ્દો સ્વીકારતા પહેલા આપી દેવાનું કે, ‘‘મારી તો લગીરે ઇચ્છા, ખેવના કે મહત્વકાંક્ષા આ સ્થાન શોભાવવાની નહોતી. પણ મિત્રોનો આગ્રહ, વાચકોનો પ્રેમ અને આ બાજુ મારી કેડનો દુઃખાવો...મારે કમને આ સ્થાન સ્વીકારવું પડ્યું...!’’

તમે સાહિત્યકારોને રૂબરૂ મળો તો રાજકારણીઓ ઓછા દંભી લાગશે...!

સિક્સર

એક રીક્ષાની પાછળનું લખાણ વાંચીને હું ખડખડાટ હસી પડ્યો,

‘‘આવો તો વૅલકમ, જાઓ તો ભીડ કમ.’’