વાઇફને કાર ચલાવતા શીખવવાના ફાયદા

''અસોક... મને ગાડી ચલાવતા કે 'દિ સીખવાડસો ?'' વાઇફે પૂછ્યું.

''જાડી, તારે ગાડી ચલાવતા નહિ, ઘર ચલાવતા શીખવાની જરૂર છે...!''

આવું હું કહેવા માંગતો હતો, કહી ન શક્યો. માણસ બુઢ્ઢો થતો જાય, એમ વાઇફ અથવા તો વાઇફોથી ડરતો બહુ જાય. ઘર તો મારી વાઇફ ગાડી કરતા ય સારૂં ચલાવે છે... અને મોટી વાત તો એ છે કે, એ મારા જેવા ડોબા ગોરધનને ય ચલાવે- આઇ મીન, ચલાવી લે છે. હસબન્ડ તરીકે હું તદ્દન નિષ્ફળ ગયેલો યુવાન છું. એક સ્ત્રીનો આદર્શ પતિ બનવા માટે સમાજે લગ્ન પછી પણ ગોરધનોને ઘરની બહાર પણ ઘરઘર રમીને અનેક ટ્રાયલો લેવાની સગવડો કરી આપવી જોઇએ, એવું મારૂં લગીરે માનવું નથી, છતાં કોઇ એવું માનતું હોય, તો આપણો ટેકો સમજવો. આપણને એમ કે આ બધીઓ પાસેથી થોડું થોડું સારૂં વાઇફને આપશું, તો ઘરમાં વાઇફને એક સારો પતિ આપી શકાય.

પણ એ આઇડીયો પડતો મૂકવો પડેલો. એક દિવસ એણે મને પૂછ્યું હતું, ''તમને એક સારી પત્ની દેવા મારે સુઉં સુઉં કરવું જોઇં....?'' એમાં હું આખુડો સમજી ગયેલો કે, આ પેલી ઘરઘર રમવાની પ્રૅક્ટીસ ઘરમાં જ કરવા જેવી સારી.

એટલે પેલું જે મારા મનમાં હતુ, એ કહેવાને બદલે મેં મુહબ્બતપૂર્વક એના માથે હાથ ફેરવીને કહી દીધું, ''ધૅટ્સ ફાઇન... આ રવિવારથી શરૂ કરીએ.''

અગાઉ જ્યારે અમે બન્ને સ્કૂટર પર ફરતા, ત્યારે એણે સ્કૂટર શીખવાની જીદ કરેલી ત્યારે પરિણામો પ્રોત્સાહક નહોતા આવ્યા. પણ આ તો ગાડી છે- ફોર વ્હિલર... ઍક્સિડૅન્ટ થાય તો સામેવાળાના હાથ-પગ ભાંગે, .... આપણે બચી જઈએ છતાં ય આ તો વાઇફને કાર શીખવવાની હતી, એટલે ક્રિકેટ રમવાના પૅડ પગે બાંધીને વાઇફ સાથે બહુ દૂઉઉઉ...રના પ્રવાસે હાલી નીકળ્યો. હૅલમેટ નહોતી લીધી, કારણ કે, માથામાં મારે ખાસ કાંઇ ગૂમાવવા જેવું બચ્યું નથી. (ઘરના કાગળીયાઓમાં જ્યાં જ્યાં વાઇફની સહિઓ કરાવવાની હતી, એ બધી  કરાવી લીધી... કાલનો કાંઇ ભરોસો છે, ભાઆ...ય ?

''અસોક, શઉથી પે'લા સુઉં કરવાનું હોઇ છે ?'' એણે પૂછ્યો એક સવાલ.

''ડાર્લિંગ, પહેલા એ જોઇ લેવાનું કે, આપણે ગાડીની આગલી સીટમાં બેઠા છીએ કે પાછળની ! પાછળથી પગ બ્રૅક સુધી નહિ પહોંચે ને આગળ લાંબા ઝૂકીને સ્ટીયરિંગ પકડો તો, બારીમાં બેઠા બેઠા તાડના ઝાડ ઉપરથી કેરી તોડતા હોઇએ એવું લાગે.''

''સુઉં તમે ગાન્ડા કાઢો છો... ? તાડના ઝાડું પરથી કોઇ 'દિ કેરીઓ ઉતરતી હશે ? ફ્રૂટવાળાની દુકાનેથી ઉતરે...''

''તો પાછળની સીટ પરથી ગાડી ય ન ચલાવાય...!''

હું વિદ્યાર્થી તરીકે મોટો ભોટ પણ ગુરૂજી તરીકે અત્યંત સફળ. ફી પહેલા લેવાની. કાલનો કાંઇ ભરોસો છે ? પણ આ ઘી તો ખીચડીમાં જ ઢોળાવવાનું હતું, એટલે મન મોટું રાખીને શિષ્યાને સહૃદયપૂર્વક ગાડી શીખવાડવા બેઠો.

પુરૂષો સલૂનમાં દાઢી કરાવવા બેસે, એમ એ ડ્રાયવિંગ સીટ પર માથું ટેકવીને બેઠી.

''અત્યારથી સુઇ નહિ જવાનું... માથું ટટ્ટાર રાખવાનું.''મેં ગાડી શીખવાનો નિયમ- ૧ જણાવ્યો. ''જો... બન્ને પગ નીચે રાખવાના. આમા પલાંઠા ન વળાય.'' રોજ તો ગાડી હું ચલાવતો હોઉં, ત્યારે બાજુમાં એ આમ પલાંઠી વાળીને બેસતી હોય છે. ''જો...એક પગ ક્લચ પર રાખવાનો ને બીજો ઍક્સિલરેટર ઉપર...''

''તી એમ કિયો ને કે, દૂધમાં ને દહીમાં... બન્નેમાં પગ રાખવાનો. પણ અસોક... ભગવાને મને બે જ પગું દીધા છે.. બ્રૅક ઉપર પગ તમે રાખસો ?''

''એ તો જરૂર પડે ત્યારે પગ બદલીને બ્રૅક ઉપર મૂકી દેવાનો...''

''પણ મારે તો બબ્બે મિનિટે જરૂર પડસે..''

ઘેરથી પહેલા મારે તૈયારી કરીને આવવા જેવું હતું, એ મારા ધ્યાનમાં નહોતું રહ્યું. મહિલા જેલની કેદી જેલના સળીયા કચોકચ પકડીને ઊભી હોય, એમ વાઇફે સ્ટીયરિંગ બહુ કસીને પકડી રાખ્યું હતું. ''જો ડાર્લિંગ, ચોરાઇ જશે તો આખી ગાડી ચોરાઇ જશે.. એકલું સ્ટીયરિંગ નહિ ચોરાય... તું એને એકલાને આમ જાળવીને બેઠી છે, એના બદલે એને ઢીલું મૂક. આપણે એને ફેરવવાનું છે, ચોંટવાનું નથી. માધવ રામાનૂજની કવિતા યાદ કર... ''હળવા તે હાથે ઉપાડજો... અમે કોમળ કોમળ...''

''અસોક... માધવભાઇએ આટલું સુંદર મુક્તક ગાડીના સ્ટીયરિંગ માટે લયખું હતું ?''

બીજા બે મહિનામાં એને ક્યો પગ ક્યાં મૂકવો અને સ્ટીયરિંગ કેમ પકડવું, એ હું શીખવાડી શક્યો. ગાડી સ્ટાર્ટ કરવામાં પહેલા બે દિવસ તકલીફ પડી. પત્ની અને ગાડી- બન્નેની ઉંમર સરખી હોવાથી, રોજ રોજ તો પાછળથી ધક્કા મારનારા કેટલાને પકડી લાવવા ? (આ ધક્કા ગાડીને મારવાના સમજવાના છે- સ્પષ્ટતા પુરી)

અને એક સુનહરા દિવસે ગાડી એણે સ્ટાર્ટ કરી. એકાદ ઝટકો તો ગાડી શીખનાર બધાને લાગે વળી. પણ પછી એણે સરસ ચલાવી. પ્રોબ્લેમ એટલો જ હતો કે, એ ગાડી ગોળ ગોળ ચલાવતી હતી. કાચની બહારનું જગત જોવાના અંધમોહમાં એ સ્ટીયરીંગ ભૂલી ગઇ હતી. સંત સુરદાસ પણ કહી ગયા હતા કે, ''બાહર કે પટ બંધ કર લે, અંતર કે પટ ખોલ'' પણ આ વાક્ય સુરદાસે કીધું હતું... એમની વાઇફે નહિ ! દરેક પતિને પોતાની જીંદગીની રખેવાળી કરવાનો બંધારણીય હક્ક છે, એટલે એ વખતે હું ગાડીની અંદર નહિ, બહાર હતો. પેટ્રોલ પૂરૂં થાય નહિ ત્યાં સુધી પેલીના ગોળ ગોળ ચકરડા તો ચાલુ રહેવાના હતા, પણ ન કરે નગીનદાસ ને એને કંઇક થઇ ગયું તો સાલું આ ઉંમરે બીજું ગોતવું ક્યાં ? કોઇ પંખો ચાલુ કરો. મેં ધર્મેન્દ્રની અનેક ફિલ્મો જોઇ છે, જેમાં પહાડ ઉપરથી ગબડવાની તૈયારીમાં જ હીરોઇનની કાર ધસમસતી હોય ને સાલો એ ઝાડ ઉપરથી કૂદીને સીધો ગાડીમાં ખાબકે ને હીરોઇનને બચાવી લે. પણ હવે તો એની ય ઉંમર થઇ ને ઠેઠ મુંબઇ બોલાવવા કોણ જાય ? પબ્લિક ઊભી ઊભી, ''હમણાં કંઇક થશે... હમણાં કંઇક થશે...'' ની આશાઓ સાથે કુતુહલવશ ઊભી હતી. હું પબ્લિક નહિ, પતિ હતો, એટલે મારે કોઇપણ ભોગે ગાડી રોકવી જરૂરી હતી. હું દોડતી ગાડીની સામે ય ઊભો રહી શકું એમ નહતો. તાકડે જ એને અમારો કોઇ જૂનો ઝગડો યાદ આવી જાય તો વાત આખી અકસ્માતમાં ખપી જાય. ગાડી એસી હોવાથી કાચ બંધ હતા. કાચ શું, ઘરના દરવાજા ખુલ્લા હોય ત્યારે ય એ મારી વાત ક્યાં કદી સાંભળે છે ? પરિણામે, બહારથી બૂમો પાડીને હું કહી ન શક્યો કે, મારો મોબાઇલ તો ઉપાડ...!

નસીબ બળવાન એટલે ગમે તેમ કરીને ગાડી તો એણે ઊભી રાખી. મારી હાંફતી છાતી જોઇને એ બોલી, ''અસોક, કોયની હારે આવું નો કરાય... આમાં તો જાનું જાતી રિયે... પે 'લા કે 'વું જોઇએ ને કે, સ્ટીયરિંગ બન્ને બાજુ ફેરવવાનું હોય !''

આમ તો ગાડી પાકી આવડી ગઇ પણ એ પછી, 'છોકરૂં છે, ભૂલ થાય', એમ સમજીને અમારા નારણપુરાની સોસાયટીવાળાઓએ સમજીને જ વાઇફનો ગાડી લઇને બહાર નીકળવાનો ટાઇમ જાળવી લીધો. અમારા ફ્લૅટની નીચે જ શાકભાજીવાળાની દુકાન હોવાથી દુકાનનો માલિક ઉપર મને કહેવા આવ્યો, ''દાદુ, અસર અમારી ઘરાકી ઉપર પડી છે. બેનને કહો ને, ગાડી લઇને બહાર નીકળવાનો સમય પરોઢનો રાખે. ડરના માર્યા ગ્રાહકો હવે બીજે જવા માંડયા છે.''

આવું થવાનું કારણ એ હતું કે, દુનિયાભરની સ્ત્રીઓને ગાડી રીવર્સમાં લેવામાં એમની બાઓ યાદ આવી જાય છે. સીધી ચલાવવાની હોય ત્યાં સુધી નો પ્રોબ્લેમ, પણ જ્યાં ગાડી રીવર્સમાં લેવાની આવી કે, પાછળ જે કાંઇ સ્થાપત્ય હોય, ત્યાં ઢગલો થઇ જાય. મૂળ પદાર્થ પોતાનો આકર ગૂમાવી બેસે.

ઓળખિતી મહિલાઓએ વાઇફનો કોઇ વાંક ન કાઢ્યો. ઉપરથી થૅન્ક્સ કીધા કે, હવે એ દુકાને ડિસકાઉન્ટમાં શાક મળે છે ને કોથમિર- મરચાં તો સાવ ફ્રીમાં આપે છે... ગ્રાહકો પાછા લાવવા માટે !

સિક્સર

- આપણે ટૅન્શન કે ભરચક ખુશીમાં હતા ત્યારે એણે આપણને બીયર પહોંચાડયો છે. આજે એ ખુદ મુશ્કેલીમાં છે, તો ચાલો આપણે વિજય માલ્યાને બચાવી લઇએ...

.... 'ફિંગફિશર'ની ઍટ લીસ્ટ, એકએક ઍર હૉસ્ટેસને દત્તક લઇને !

(કૅટ્સકિલ-ન્યુયૉર્કથી પૂર્વિત અશ્વિન પટેલનો મૅસેજ)

ઍનકાઉન્ટર : 07-09-2014

* ફૂટબોલ વિશે શું માનો છો?

- એ જ કે, આપણા ક્રિકેટનું સ્તર આપણા ફૂટબોલના સ્તરની બરોબરીએ આવી ગયું.

(નિશાન્ત રાઠોડ, પાલિતાણા)

* દિલીપ કુમાર વિશે પુસ્તક લખનાર ઉદયતારા નાયર કહે છે, ''દિલીપ કુમારે જીવનમાં ક્યારેય દુઃખને ગણકાર્યું નથી. એટલે સુધી કે, હીરોઈનો સાથેના રોમાન્સની વાતો ય એમણે હસવામાં કાઢી નાંખી.'' તમે સુઉં કિયો છો?

- એ વાતો એની એકે ય હીરોઈને હસવામાં નથી કાઢી.

(કિશોર દવે, ભાવનગર)

* આ બુલેટ ટ્રેન ચાલુ થાય તો મારે અમદાવાદ શિફ્ટ થવું છે...

- એમાં અમદાવાદનો શું વાંક?

(મનોજ પંચાલ, મુંબઈ)

* તમે અમેરિકાથી અમારા માટે શું લાવ્યા?

- જાઓ... આ જવાબ તમને આપ્યો!

(ખુશ્બુ ઠાકુર, વડોદરા)

* અમેરિકાની જેમ ભારત પણ પોતાનું નામ 'યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ ઈન્ડિયા' કરે તો?

- તાકાત એ હોવી જોઈએ કે, અમેરિકા પોતાનું નામ બદલીને 'અમેરિકત' કરે.

(શશીકાંત મશરૂ, જામનગર)

* પ્રીતિ ઝિન્ટા કે પ્રીતિ જૈન... એમના બૉય ફ્રેન્ડ્સ સાથે વર્ષો જૂનાં પ્રેમસંબંધો હોવા છતાં હવે છેડતીની ફરિયાદો કેમ કરે છે?

- હું તો મારા માટે ફરિયાદ કરી હોય તો જીવો બાળું...!

(પુષ્પેન્દ્ર નાણાવટી, જામનગર)

* તમારી મોટી ખાસીયત કઈ?

- હું એક હાથે ટુથબ્રશ કરી શકું છું.

(રોહન માંકડ)

* દર વખતે પૂછવા છતાં અમારા સવાલો કેમ લેવાતા નથી?

- આ વખતે ય ન લેવાત... ગુજરાતી વાંચી શકતા હો તો અહીં ચોખ્ખી સૂચના આપવામાં આવી છે કે, મોબાઈલ નંબર કે સરનામા વિનાના સવાલો નહિ લેવાય. હજી અનેકને ઈ-મેઇલ વાપરતા આવડતું નથી અને 'સબ્જેક્ટ'માં કે 'એટેચમેન્ટ'માં સવાલો લખી નાંખે છે. આવા સવાલો ધ્યાનમાં ન લેવાય.

(સુરૂચિ મધુભાઈ શાહ, મુંબઈ)

* આ મારીયા શારાપોવા કોણ છે?

- મેં અડી જોયું નથી.

(વિક્રમસિંહ ચંપાવત, વિજયનગર)

* રીટાયર થયા બાદ હવે ડૉ. મનમોહનસિંઘ શું કરતા હશે?

- એ તો પહેલા ય કંઈ કરતા હોત તો આજે કશું 'નહિ કરવાની' ચિંતા હોત!

(નિહાર ગોરા, પાલનપુર)

* આવતા વર્ષે મારા મેરેજ છે. તમે ગોર મહારાજ બનીને આવશો?

- તમારે મેરેજ કરવા છે કે કૉમેડી શૉ ગોઠવવો છે?

(ડૉ. મિતેશ મોદી, પાટણ)

* વરસાદ આવતો નથી, તો તમે હોમ-હવન કરાવવામાં માનો છો?

- શ્રધ્ધા અને અંધશ્રધ્ધાએ તો દેશને ડૂબાડયો છે.

(હિરલ નિમાવત, રાજકોટ)

* ૧૫-વર્ષ જૂની બાબતે પણ મારી પત્ની મારી સાથે ઝગડે છે. શું કરવું?

- એ તો ૧૫-૧૭ વર્ષમાં ઠીક થઈ જશે.

(ઉમેશ દોશી, થાણે-મહારાષ્ટ્ર)

* લગ્નતિથિ વખતે તમે પત્નીને ગીફ્ટમાં શું આપો છો?

- બસ. વર્ષમાં આ એક જ દિવસ મારા કપડાંને ઈસ્ત્રી કરવાની હું એને છૂટ આપું છું. બાકી તો... મૈં હૂ, ના?

(દિનેશ પરમાર, ફતેપુર-સંખેડા)

* ફૅસબુક જેવી કોઈ લવ-સાઇટ ધ્યાનમાં હોય તો કહો...

- ત્યક્તા-વિધવા આશ્રમોમાં તપાસ કરી જુઓ.

(જીજ્ઞોશ સરવૈયા, ભાડાવાવ- પાલિતાણા)

* 'મા તે મા, બીજા બધા વગડાના 'વા', તો પછી બાપ...?

- બાપ કોણ છે, એની ય ખબર મા ને હોય!

(અભિજ્ઞાા ત્રિપાઠી, અમદાવાદ)

* ભરબપોરે તો ઠીક, રાત્રે પણ યુવતીઓ મોંઢા ઉપર દુપટ્ટા બાંધીને ફરે છે. રહસ્ય?

- આ હસવા જેવી વાત નથી. મવાલીઓથી બચવા સારા ઘરની સ્ત્રીઓએ આમ જ કરવું જોઈએ. કારણ કે, ભરબજારે કોઈ મવાલી નાલાયકી ઉપર ઉતરી આવે, તો ગુજરાતમાં એકેય મર્દ એવો નથી, જે બચાવવા આવે.

(ગૌરવ ભટ્ટ, રાજકોટ)

* તમને તમારા નવા પુસ્તકો પ્રકાશિત કરવામાં કંટાળો કેમ આવે છે?

- નથી આવતો. બે મહિનામાં ત્રણ નવા પુસ્તકો આવી રહ્યા છે.

(કે.ટી પટેલ, સુરત)

* તમારી આવી હાજરજવાબી અફલાતુન કલાનું રહસ્ય શું?

- 'ચરણજીત'ના ગંજી-બનીયાન... જે હું ક્યારેય પહેરતો નથી.

(ડૉ. યજ્ઞોશ દવે, મહુઆ)

* તમને કોઈ સ્ત્રી સાથે પ્રેમ થયો છે ખરો? એ તમને છોડીને જતી રહે તો તમારા રીઍક્શન્સ શું હોય?

- હું જેને પ્રેમ કરી શકું, એવી પ્રેમિકા હજી સુધી તો મળી નથી. મળે તો એટલી ડોબી ન હોય કે મને એ છોડે. બાય ધ વે... મારી પત્નીથી વધુ પ્રેમ મને કરી શકે, એવી તો કોઈ દેખાઈ નથી.

(કરણ પંચાલ, અંકલેશ્વર)

* તમે હરદમ 'ગુજરાત સમાચાર'ની જ પ્રશંસા કેમ કરે જાઓ છો? બીજા છાપાઓ નથી?

- ''....કહેતે હૈં, 'ગાલિબ'કા હૈ અંદાઝ-એ-બયાં ઓર...'!''

(શ્વેતા પુરૂરાજ જૈન, સુરત)

* તમે સવાલ પૂછનારના નામ, સરનામા અને મોબાઈલ નંબરનો આગ્રહ કેમ રાખો છો?

- અમદાવાદના એક ડૉક્ટર સવાલ પૂછ્યા પછી ફરી ગયા કે, 'મેં આવો કોઈ સવાલ પૂછ્યો જ નથી.' આવું એમણે બે વખત કર્યું. સદ્નસીબે, એમની સહિથી લખેલા પોસ્ટકાર્ડ્સ અમારી પાસે હતા, એટલે એમને ભોંઠા પડવું પડયું.

(જ્યોતિ નગરકર, વડોદરા)

* પહેલા મરઘી કે પહેલા ઈંડુ?

- નજીકમાં કોઈ ઑમલેટની લારીવાળો ઊભો હોય, એને પૂછી આવો.

(ક્રિશ વ્યાસ, ખંભાત)

* આજની ફિલ્મોના કહેવાતા આઈટમ-સૉંગ્સના ડાન્સ જોતા તમને નથી લાગતું કે, નકલ બધા હૅલનની કરી રહ્યા છે? સાચો 'દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડ' હૅલનને જ મળવો ન જોઈએ?

- ભારતભરનો કોઈપણ ઍવોર્ડ એક નાટક છે. સાત્વિકતા એકે ય એવોર્ડમાં જળવાતી નથી. હૅલનને તમે આટલો સુંદર એવોર્ડ આપી દીધો છે, એનાથી વિશેષ 'ફાળકે એવોર્ડ' શું હોવાનો?

(ઉત્તમ ચોટાઈ, જામનગર)

'ભાઇ-ભાઇ'('૭૦)

ફિલ્મઃ 'ભાઇ-ભાઇ'('૭૦)

નિર્માતાઃ રતન-મોહન

દિગ્દર્શકઃ રાજા નવાથે

સંગીતઃ શંકર-જયકીશન

ગીતોઃ હસરત- એસ.એચ. બિહારી

રનિંગ ટાઇમઃ ૧૬ રીલ્સ

થીયેટરઃ લક્ષ્મી (અમદાવાદ)

કલાકારોઃ સુનિલ દત્ત (ડબલ રોલ), આશા પારેખ, મુમતાઝ, મેહમુદ, પ્રાણ, લીલા ચીટણીસ, મનમોહન કૃષ્ણ. મદન પુરી, રાજ મેહરા, જીવન, ઇફ્તિખાર, અરૂણા ઇરાની, મુકરી, મોહન ચોટી, રાશિદ ખાન, હર્ક્યુલિસ, અસિત સેન, કેશવ રાણા, રાજકિશોર, શેટ્ટી, અનવર અલી, જગદિશ રાજ, મારૂતિ, સુંદર, ભલ્લા જાનકી દાસ, લોટન, બ્રહ્મ ભારદ્વાજ, વિશ્વા મેહરા, સવિતા ચેટર્જી, શેખર પુરોહિત અને લાલા નઝીર.

ગીત

૧. એક તેરા સુંદર મુખડા, એક તેરા ચાંદ સે... મુહમ્મદ રફી

૨. કજરા લગાકે મૈં તો આ ગઇ હું... લતા મંગેશકર

૩. મેરે મહેબુબ તેરે દમ સે હૈ દુનિયા મેં બહાર... મુહમ્મદ રફી

૪. આજ રાત હૈ જવાં, દિલ મેરા ન તોડીયે... આશા ભોંસલે

૫. સપેરા બીણ બજા બીણ મૈં તો નાચુંગી... લતા મંગેશકર

૬. મૈં હુ જાની તેરા, તૂ હૈ જનીયા મેરી.. મુહમ્મદ રફી- મેહમૂદ

(ગીત નં. ૪ શમ્સ-ઉલ-હુદા બિહારીનું, બાકીના બધા હસરત જયપુરીના)

૧૯૭૦ની સાલમાં સૌથી વધુ કમાણી કરાવી ગયેલી ફિલ્મ હતી દેવ આનંદની 'જ્હોની મેરા નામ' એ પછી રાજેશ ખન્નાની સળંગ ત્રણ ફિલ્મો 'સચ્ચા-જુઠ્ઠા', 'કટિપતંગ' અને 'આન મિલો સજના' ને મનોજની 'પૂરબ ઔર પચ્છિમ' પાંચમાં નંબરે હતી. આજે જેની વાત કરવાના છીએ એ 'ભાઇ ભાઇ' ઠેઠ ૩૦મી પાયદાન પર હતી.

ફિલમ ફાલતુ હતી, એમાં મેં નવું શું કીધું? ખાટલે મોટી ખોડ, ભાઇ સુનિલ દત્ત 'ડોન'ના રોલમાં કેવો હાસ્યાસ્પદ લાગે? એ ડાકૂના રોલમાં (અને એ ય, 'મુઝે જીને દો' પૂરતો!) પરફેક્ટ હતો, પણ પછી એનામાં ય જીતેન્દ્રવેડાં ને ધર્મેન્દ્રવેડાં આવવા માંડયા ને ભ'ઇ આ ફિલ્મમાં ડોન બની ગયા. લેડીઝ દરજીના કાચના શો કેસમાં પુરૂષનો લેંઘો લટકતો હોય એવું લાગે. એમાં ય, તદ્દન ખપાટીયું થઇ ગયેલી આશા પારેખ આપણા વધુ માથે પડે, એના કરતા બધું મળીને ગીતોને બાદ કરતા, એનો ૪-૫ મિનિટનો રોલ જ નિર્માતા રતન મોહન અને દિગ્દર્શક રાજા નવાથેએ આપ્યો છે. મેહમુદની કોમેડી બંદરછાપ લાગતી હોત, તો ય થોડું હસી લેત, પણ અહીં તો ઝૂ-કીપર જેવો રોલ અપાયો છે. ફિલ્મના તમામ વાંદરાઓને લાઇનમાં રાખવાની ગંભીર જવાબદારી મહેમૂદને સોંપાઇ છે.

ફિલ્મની વાર્તાના અંશો તો હું લખું, પણ આ ફિલ્મમાં કામ કરનાર કોઇપણ વ્યક્તિ મને માફ નહિ કરે કે, સાલું આટલા વર્ષોમાં અમે ફિલ્મ 'ભાઇ ભાઇ'નો નાનકડો એક કટકો ય સમજી શક્યા નથી ને તમે અંશો ઉપાડી લાવ્યા?

સુનિલ દત્ત ડબલ રોલમાં એટલે એક ગરીબ અને સજજન ને બીજો લફંગો. એકને આશા પારેખ મુહબ્બત કરે ને બીજાને મુમતાઝ. પ્રાણ વચમાં હળી કરતો રહે ને મેહમુદ એક સુનિલ દત્તની ચમચાગીરી કરે રાખે. એને ય એક હીરોઇન આપવી પડે, એટલે અરૂણા ઇરાની એના પ્રેમમાં. અંતે બધું ભેગું કેવી રીતે થઇ જાય છે ને ફિલ્મ પુરી કેવી રીતે થાય છે, એ બધું આટલામાં નહિ આવે..... થોડું ઓછું કરી આલો.....

પોતાની એક પછી એક ફિલ્મો પિટાવા માંડી એટલે સુનિલ દત્ત આડેધડ ગમે તેવી રોંચા જેવી ફિલ્મોમાં ય આવવા માંડયો.

આપણું નસીબ થોડું સારૂં કે, હજી આ ફિલ્મમાં એણે લાંબા જફરીયાં (વાળ) અને જ્હોની વોકર ટાઇપના કપડાં નથી પહેર્યાં.

સુનિલ દત્તે શરીરના આકારની પૂરી જાળવણી જીવનભર રાખી હતી. એક જમાનામાં અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ જીમી કાર્ટરની માં લીલીયન કાર્ટર મુંબઇમાં સુનિલ દત્તની બાજુમાં રહેતી. બંને ફેમિલી વચ્ચે ઘર જેવા સંબંધો થઇ ગયા. જીમી અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ બન્યા ત્યારે શપથવિધિમાં દત્ત-પરિવારને ખાસ અમેરિકા બોલાવવામાં આવ્યો હતો, ત્યાં જીમીએ ફખ્રથી સુનિલને કીધું, ''શરીરની જાળવણીમાં આપણે બંને સજાગ છીએ, એનો મને આનંદ છે.''

સુનિલ દત્ત લેખક છે. આમ ખાવાના પૈસા નથી ને પીવાના તો થોડા ય નથી, છતાં પીધે રાખે છે, છતાં ફિલ્મોમાં એ આદર્શવાદી છે, જે હીરોઇને આપેલા પૈસાને અપમાન ગણે છે. તારી ભલી થાય ચમના... આ ત્રણે વાતો એકબીજા સાથે સહેજ બી બંધબેસતી નથી રે..!

સુનિલ દત્ત ૬ઠ્ઠી જૂન, ૧૯૨૯ના રોજ જન્મ્યો હતો ને આ ફિલ્મ '૭૦માં બની હતી. મતલબ, આ ફિલ્મમાં એ ૪૧ વર્ષની ઉંમરે કોલેજમાં ભણે છે ને ફી ભરવાના પૈસા નથી. કેટલો ડોબો હશે? દુનિયાભરના છોકરાઓ ૨૧ વર્ષે ગ્રેજ્યુએટ થઇ જાય છે ને આ (એટલે ફિલ્મનો હિરો) લલ્લુ ૪૧-મે વર્ષે કોલેજમાં છે? ભુણ્યો તો નહિ પણ આટલી ઉંમરે સાયકલની દુકાને કામ કરવા જેટલું ય કમાયો નહિ! ફિલ્મોવાળા આપણને કેટલી હદે ઉલ્લુ બનાવતા હતા?

આ ફિલ્મમાં કેટલા બધા આપણા જાણીતા એક્ટરો ભર્યા છે! આ સાથે ફિલ્મનો બાયોડેટા આપ્યો છે, તે વાંચી જુઓ.

મુમતાઝ મૂળ ઇરાનના હતા. રાજેશ ખન્નાના 'ચમચા' તરીકે જેનું નામ ખૂબ ચગ્યું હતું, તે વિલન રૂપેશ કમાર મુમતાઝના કાકાનો છોકરો થાય. બહુ ઓછાને ખબર હશે કે, મુમતાઝે બાળ કલાકાર તરીકે બલરાજ સાહની-નૂતનની ફિલ્મ 'સોને કી ચીડિયાં' કે શમ્મી કપૂરની ફિલ્મ 'વલ્લાહ ક્યા બાત હૈ'માં કામ કર્યં હતું. વ્હી. શાંતારામની 'સ્ત્રી' અને 'સેહરા'માં ય દેખાઇ હતી. 'પંખ હોતે તો ઊડ આતી રે..' ગીતમાં સંધ્યાની સાથે મુમતાઝ હોય છે. મુમતાઝની અટક 'અસ્કરી' છે... આઇ મીન, 'હતી.' હવે 'માધવાણી' થઇ ગઇ. એના ફાધર મુંબઇમાં સુકામેવાની લારી ફેરવતા હતા. મુમુ ૧૬ વર્ષની હતી, તયારે એના માં-બાપે છુટાછેડા લઇને - બંનેને સહેલું પડયું, ત્યા બીજા લગ્ન કરી લીધા. સ્વ. દારાસિંઘના સ્વ. ભાઇ રણધાવા મુમતાઝની બહેન મલ્લિકા સાથે પરણ્યો હતો. તમામ મેગેઝિનોમાં રણધાવાનો ઉચ્ચાર ખોટો લખાય છે. મૂળતઃ આ યોધ્ધાનું નામ છે, જે રણ (ભૂમી) માં દોડી જવા માટે ઉત્સુક છે, એટલે 'રણ-ધાવા' એક જમાનાના પ્રેમી કહેવાતા ફિરોઝ ખાન-મુમતાઝે એમના સંતાનો ફરદીન અને નતાશાના લગ્ન કરાવી આપ્યા છે. મુમતાઝે પોતે કરેલા એલાન મુજબ, હવે તે કેન્સરમાંથી સંપૂર્ણ મુક્ત થઇ ચૂકી છે. સુખદ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, નહિ મુમતાઝ કે નહિ, અરૂણા ઇરાની સ્કૂલમાં છ ચોપડીથી આગળ ભણ્યા નથી, છતાં બંને કડકડાટ ઇંગ્લીશ બોલી શકે છે.

આ ફિલ્મ 'ભાઇભાઇ'માં મુમતાઝ સેકન્ડ સુનિલ દત્તની ફર્સ્ટ પ્રેમિકા બને છે. પણ હરામ બરોબર એને એક્ટિંગ કરવાની કોઇ તક અપાઇ હોય તો!

આશા પારેખના ફાધર અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારના પિરાણા ગામે રહેતા હતા. મધર દાઉદી-વહોરા મુસ્લિમ છે.

લીલા ચીટણીસનું નામ આપણી કોલમના વાચકોએ ન સાંભળ્યું હોય, એ તો નહિ બને. નવાઇ આપણે બધાને લાગશે કે, 'લક્સ' સાબુની સૌથી પહેલી જાહેરાતમાં લીલાબાઇ ચમક્યા હતા... સાલ હતી, ૧૯૪૧. એના ફાધર તો કર્ણાટકના ધારવાડમાં ઇંગ્લિશના પ્રોફેસર હતા અને બ્રહ્મ સમાજના પ્રમુખ પણ. લીલાનો પુત્ર માનવેન્દ્ર ચિટણીસ કહે છે, ''માં બ્રાહ્મણ હોવાને કારણે, એ જામાનામાં તો સ્ત્રીઓ ફિલ્મોમાં કામ કરે, એ વેશ્યાવૃત્તિ કહેવાતી, તો એની ય પરવાહ કર્યા વિના ફિલ્મોમાં કામ કર્યું.

લીલા ચીટણીસનું અવસાન ૯૩ વર્ષની વયે અમેરિકાના કનેક્ટિક્ટ રાજ્યના ડેનબરીમાં થયું. લીલા આપણને વધારે યાદ રહી ગઇ હોય તો રાજ કપૂરના 'આવારા'માં રાજની અને દેવ આનંદની ફિલ્મ 'ગાઇડ'માં દેવ આનંદની માં તરીકે. સુનિલ દત્તની ફિલ્મ 'સાધના'માં પણ એનો રોલ નોંધપાત્ર હતો. ભારતભરની ટોટલ ડોસીઓ એમની આખી જીંદગીમાં રડી નહિ હોય, એટલા જથ્થામાં લીલા ચીટણીસ હરએક ફિલ્મમાં રડી છે. ફિલ્મોના પરદા ઉપર આવે ને જાય ત્યાં સુધી રડારોળ કરવા માટે કુખ્યાત આ લોકોની આવી એક ટોળકી હતી, જેનો પ્રેસિડેન્ટ હતો, બારમાસી રોતડો નઝીર હુસેન. આ ટોળકીના સભ્યપદમાં આજીવન લાવાજમ ભરનારાઓમાં મનમોહન કૃષ્ણ, નાના પળશીકર, શિવરાજ, સુલોચના, અચલા સચદેવ, લીલી ચીટણીસ, દુલારી... યસ, એક માત્ર વીરાંગના હતી લલિતા પવાર, જે બધાને રડાવી રડાવીને અધમૂઆ કરી નાંખતી. પોતે નહોતી રડતી.

અમારા ખાડીયામાં પહેલેથી જ જીવનને બદલે 'જીવણ' તરીકે ઓળખાતો જીવન કાશ્મિરી પંડિત હતો. નારદ મુનિના પાત્રમાં ૬૦ ફિલ્મો કરવા બદલ એક તબક્કે એનું નામ 'ગીનેસ બુક ઓફ રેકોર્ડસ'માં વિચારાયું હતું. ફિલ્મ 'જ્હોની મેરા નામ'માં હીરો દેવ આનંદને જેલમાંથી ભગાડી જવામા મોઢું બંધ રાખનાર આ 'હીરો' મનમોહન દેસાઇની ફિલ્મો 'અમર, અકબર, એન્થની' અને 'ધરમવીર' જેવી ફિલ્મોમાં ઘણો યાદ રહી ગયો હતો. એક્ચ્યૂઅલી, રોયલ ખાનદાનનો આ નબીરો ફિલ્મોમાં હીરો બનવા મુંબઇ આવ્યો ત્યારે એના ખિસ્સામાં રૂ. ૨૬/- હતા અને 'રજનીગંધા'વાળી હિરોઇન વિદ્યા સિન્હાના દાદા મોહન સિન્હાના સ્ટુડિયોમાં કામદાર તરીકે રહ્યો હતો. આઉટડોર શૂટિંગમાં તમે ક્યારેક સિલ્વર કલરના ઊંચા રીફલેક્ટરો જોયા હશે, જેના ઉપરથી સૂર્યપ્રકાશ સહજ હળવો થઇને હીરો- હિરોઇન ઉપર પડે. એ રીફલેક્ટરો ઉપર ચાંદી જેવા કાગળ ચોંટાડવાનું કામ જીવન કરતો, એમાંથી એ જ મોહન સિન્હાએ ફિલ્મિ 'ફેશનેબલ ઇન્ડિયા'માં હીરો બનાવી દીધો.

પ્રાણ હજી આ ફિલ્મ સુધી ખલનાયકી છોડી નહોતી. કોઇ પણ હીરો કરતા શરીર સૌષ્ઠવના ધોરણે પ્રાણ જેવા કપડાં ભાગ્યે જ કોઇને શોભતા, પણ 'ભાઇ ભાઇ'માં પ્રાણ સફેદ શૂટની નીચે સફેદ બૂટમાં પાછો મોજાં કોથમિરની ચટણી કલરના પહેરે છે, બોલો!

કાયમી રોતડો બીજો પીસ હતો મનમોહન કૃષ્ણ. કહેવાય છે કે, એક સેકન્ડના સોમા ભાગમાં ૩૩ લાખ હાવભાવ ચેહરા ઉપર લાવતો. એ હખણો ઊભો રહે તો ય એના ચેહરાના હાવભાવો આપોઆપ બદલાયે રાખે અને તમામ હાવભાવો કરૂણ હોય. એની આંખો ઉપરની ભ્રમરો એટલી જાડી હતી કે, રોજ કાપ્યા પછી એના વાળમાંથી એના ફેમિલી માટે રોજ એક ધાબળો બનતો.

અરૂણા ઇરાની અને મેહમુદની જોડી આ દશકમાં બહુ ખીલી હતી. એ જોતાં પિલ્મની બંને હીરોઇનોના લગ્નજીવનના લોચા હતા. ગામ આખું કહેતું હતું કે, આશા પારેખ અને નાસીર હુસેન ('દિલ દે કે દેખોથી માંડીને તીસરી મંઝિલના નિર્માતા દિગ્દર્શક) તેમજ મેહમુદ અને અરૂણા ઇરાની પરણી ચૂક્યા છે. એ વાત જુદી છે કે, આ વાત બંનેએ ખોટી ગણાવી છે. એ બંને સાચા એટલા માટે હશે કે, ભલે લગ્ન ન કર્યાં હોય...!

દિગ્દર્શક તરીકે પોતાની આખી કરિયરનું નામ બોળ્યું હોય, તો રાજા નવાથેએ. આમે ય એ કોઇ ગ્રેટ ડાયરેક્ટર તો હતા નહિ, છતાં ય રાજ કપૂરની ફિલ્મ 'આહ'નું દિગ્દર્શન એમણે કર્યું હતું. એટલે આપણને આશા બંધાય કે 'ભાઇભાઇ જેટલી ફાલતુ ફિલ્મ તો એ ન જ બનાવે.

એ જમાનાની ફિલ્મોમાં મારામારી વખતે 'ઢીશુમ... ઢીશુમ..' બોલવું પડતું. કોણ બોલે, એ આપણને દેખાય નહિ. દુનિયાભરના સાહિત્યકારો ઊંધા પડી ગયા કે, આ 'ઢીશૂમનો અર્થ શું થાય? એ તપાસવા! '૭૦ના દાયકાની ફાઇટસ બહુ હાસ્યાસ્પદ હતી.

કમનસીબે, આપણા સહુના ફેવરિટ સંગીતકારો શંકર-જયકિશનના વળતા પાણી થઇ ચૂક્યા હતા. આ ફિલ્મના સંગીત વખતે તો જયકિશન હયાત હતો, છતાં એક વખત શાહી સિંહાસન ઉથલી ગયું, પછી ભલભલા રાજા-મહારાજા સાયકલ-રીક્ષામાં બેઠા હોય એવું લાગે. તેમ છતાંય, 'ખંડહર બતા રહા હૈ, ઇમારત બુલંદ થી' મુજબ, મુહમ્મદ રફીના જરા ચાલી જાય એવા બે ગીતો, ''મેરે મેહબુબ તેરે દમ સે હૈ દુનિયા યે મેં બહાર...'' અને ''એક તેરા સુંદર મુખડા, એમ મેરા પ્યાર સે ભરા દિલ, મિલના મુશ્કીલ હૈ'' હજી બીજી સારી સીડી ઘરમાં ન પડી હોય તો સાંભળવા ગમે એવા છે. એક જમાનામાં આ બંને સંગીતકારો પોતાની ફિલ્મમાં સંગીત આપે તે માટે, જયકિશનના ઘરે વહેલી સવારથી ધામા નાંખીને બેસતા. એક વખત આ બંનેનો જમાનો પૂરો થયો, એટલે સ્વ. જયકિશનનની ગેરહાજરીમાં શંકરને હડધૂત કરતા થઇ ગયા. શંકરને કામ માંગવા રીતસર ભટકવું પડતું. એક માત્ર ફિલ્મ નિર્માતા- દિગ્દર્શક સોહનલાલ કંવરે પેલા, 'જબ ભી યે દિલ ઉદાસ હોતા હૈ, જાણે કૌન આસપાસ હોતા હૈ''વાળી ફિલ્મ 'સીમા'માંસંગીત આપવા માટે શંકર ઇચ્છે એટલા વાયોલિન વાદકોને બોલાવવાની છૂટ આપી હતી. કામ સારૂં થયું એટલે સોહનલાલે ફિલ્મ 'સન્યાસી'માં પણ શંકરને લીધા.

આ સોહનલાલકંવર ગુજરાતી ફિલ્મોમાં વધારે પડતું ચમકી ગયેલી અભિનેત્રી સ્નેહલતા સાથે લગ્ન... સોરી, લગ્ન-બગ્ન નહોતા કર્યા, બસ?

એવી જ રીતે, આ ફિલ્મના નિર્માતા રતન-મોહન એટલે કોમેડિયન મારૂતિના જમાઇ થાય. કોમેડીયન ગુડ્ડી મારૂતિની મોટી બહેન સાથે સોહનલાલ પરણ્યા હતા.

ફિલ્મ 'ભાઇભાઇ' જુઓ તો મારૂં નામ વચમાં કયાંય આવવું નહિ જોઇએ.

એ બહુ વહેમીલો પતિ છે...

એની વાઈફ હતી તો આંખને ગમે એવી... ઈવન, એને પણ ગમે એવી હતી. એ તો માની ગયેલો કે, પૂરા શહેરમાં આનાથી વધારે સુંદર બીજી કોઈ સ્ત્રી હોઈ ન શકે. (ક્લબમાં અમે ગ્રૂપવાળા ય બધા માની ગયેલા... અને અમે દર વખતે આવું માની જતા. અને જીદ્દી જરા ય નહિ!) પણ કોયલે માળો ખોટા ઝાડ ઉપર બાંધ્યો હતો, એનો અમને ખેદ. હરએક ઉત્સાહી માનવી પરણે એ જ દિવસથી બીજી સ્ત્રીને સુંદર માનવા લાગે છે. નહિ તો આજકાલ... બીજાની પ્રશંસા કરનારા રહ્યા છે કેટલા? જગમાં પોતાની જ વાઈફ સુંદર ને બીજી બધીઓ બેન ચંપા... આવા અહંકારીઓમાં આ અમારો જનકે ય ખરો.

પણ જનકો વહેમીલો બહુ. જનકો એટલે જનક શાહ. ક્લબમાં નિયમિત અમારી સાથે સવારે ચાલવા આવનારો. ટ્રાયલ પૂરતો એકાદ વખત એની વાઈફને લઈને આવ્યો. બસ ફિર ક્યા? જનકાના ભાવ વધી ગયા. બ્રેકફાસ્ટનું બિલ કોઈ એને આપવા દે? એને જોઈ, એ જ ક્ષણથી અમારી વાઈફો ઉપરાંત જગતની સર્વ સ્ત્રીઓ અમને માં-બેન લાગવા માંડી. જનકાની વાઈફને અમે સહુ 'ભાભી-ભાભી' કહીને અમારી સાથે ચલાવીએ ને જનકો પાછળ હોય. પાછળ રાખી દેવાનો હોય. ક્રાંતિઓ એમને એમ નથી આવતી. ત્યાગની સમજવાળા એક-બે મિત્રો જનકાને ઈંગ્લૅન્ડ સામેની વન-ડે સીરિઝની વાતોમાં બીઝી રાખી, અમને ભાભી સાથે ચાલવાની સવલત કરી આપતા. બીજા રાઉન્ડે ભાભી સાથે ચાલવાનો એમનો વારો. સંપ ત્યાં જંપ. મને ક્રિકેટનું બહુ નૉલેજ નહિ, એટલે જનકા પાસે જવા કરતા હું 'ભાભી'ને કંપની આપવાની જવાબદારી હસતા મુખે નિભાવી લેતો. મેં જીવનમાં હંમેશા બીજાને દુઃખ ન પડે, ને હું સહન કરી લઉં, એવા રસ્તા અપનાવ્યા છે.

ચાલી લીધા પછી અમે નાસ્તો કરવા સાથે બેસતા, પણ અમે બધા ભાવનાના ભૂખ્યા (ભાવના... જનકાની વાઈફ!) અમે નાસ્તાના લાલચુડા નહિ! બિલ જનકો ચૂકવે, એ એની ખાનદાની અને એની વાઈફને અમે 'ભાભી' કહીએ, એ અમારી ખાનદાની. અમને તો બધાને હસાવતા બહુ આવડે અને ભાવનાને કોણ વધારે હસાવી શકે, એ માટે અમે એને કહી દેતા, ''ભાભી... આ જે તમે હસ્યા ને... એ આપણી જોક હતી... હહહાહાહા!'' નહિ તો ક્લબ-કલ્ચરમાં તો તમે જાણો છો, ''માલ કિસી કા... કમાલ કિસી કા.'' માંડ એક પીસી મારી હોય ને ક્રેડિટ બીજો લઈ જાય, એમાં ભાભી ઉપર... આઈ મીન, 'ભાવની' ઉપર કેવી છાપ પડે? આ તો એક વાત થાય છે!

જનકો સાલો વહેમાવા તો માંડયો હતો. અમને એનું વર્તન ન ગમ્યું. અમારા ખાડીયાની ભાષામાં, ''આ કાંઈ એના બાપાનો માલ હતો?'' (જવાબ : અફ કૉર્સ, એના બાપનો માલ નહોતો... એના સસરાનો હતો... અથવા, હવે તો એનો એકલાનો! જવાબ પૂરો !) ભાભીને અમે હસાવીએ, એ એને ન ગમતું. બધા હસતા હોય ને જનકો જાણે, ''આવી તો બહુ સાંભળી લીધી...'' એવા મોંઢે અમારી પીસીનો કચરો કરે. આ એક સજ્જનના લક્ષણ ન કહેવાય.

પરમેશ્વર પણ ભાવકોની સામું જોતો હોય છે, એ ન્યાયે જનકો જરાક અમથો વૉશરૂમમાં જવા નીકળ્યા કે, વહાલા ભાભીની બાજુમાં બેસવા ફટાફટ ખુરશીઓ ઘસડાઈ. ભરતનો નંબર લાગી ગયો, એમાં તો શું ય જાણે સની લિયોન પાસે રાખડી બંધાવવા બેઠો હોય, એવી હુંશિયારીઓ મારવા માંડયો. અમને કોઈને ભરતાનું વર્તન ન ગમ્યું. માં-બાપના ખોટા સંસ્કાર, બીજું શું? અલબત્ત, એ એક જ દહાડે અમારા ગ્રૂપમાં બધાને અંબાણી, અદાણી, વિજય માલ્યા કે વૉરન બફેટ સાથે ઘર જેવા સંબંધો નીકળ્યા. ભાભીને પૂછ્યું ય ખરું કે, આમાના કોઈનું બી કામ હોય તો કહેવડાવજો. જો કે, બધાનું જનરલ નૉલેજ આપણા જેવું ના હોય. ખાનગીમાં મેં અજીતસિંહને પૂછ્યું કે, ''આ વૉરન બફેટ કોણ છે?'' એમને નૉલેજ હતું. મને કહે, ''એ ભાજપનો બહુ મોટો કાર્યકર છે.'' ભાવનીને જો કે, રાજકારણમાં બહુ રસ હોય, એવું લાગ્યું નહિ, એટલે બફેટને મૂક્યો પડતો.

જનકો તો જાણે વોશ-રૂમમાં હવાફેર કરવા ગયો હોય, એમ કાચી સેકંડમાં તો પાછો આવતો રહ્યો. આટલી ઝડપે કોઈ એકીઓ પૂરી કરતું હશે? આયુર્વેદમાં ચોખ્ખી મનાઈ છે કે, આમાં ઉતાવળો ન કરાય.

જનકાએ ભાવનીને ઊભી કરતા કહ્યું, ''ચાલો હવે બહુ હસમહસી થઈ... ચલો ભાવુ...'' બેશરમ અમે દિયરીયા-જેઠીયાઓના દેખતા 'ભાવુ' કહીને અમારા જીવો બળાવતો હતો. શું અમે જોઈ શકતા નહોતા કે, એની વાઈફને અમે હસાવીએ, એ એનાથી ખમાતું નહોતું. કહે છે ને કે, ઈર્ષા જ તમામ રોગોનું મૂળ છે.

આપણે નવી ગાડી લાઈએ, તો ફ્રૅન્ડઝ લોકોને ચલાવવા દઈએ. આપણું મોટું મન, પણ જનકો નવી વાઈફ લઈ આયો - ...કેટલાક લોકો હોય છે જ સંકુચિત મનના. આવા લોકો લાઈફમાં આગળ ન આવે... વાઈફોની દુનિયામાં!

અમારા ગ્રૂપમાં કડક નિયમ કે, ક્લબમાં કોઈના પણ ગેસ્ટ આવે, એને ગેટ સુધી મૂકવા નહિ જવાનું. અહીં તો આગળની ઘટના ન લખું, તો ય તમે સમજી તો જવાના કે, પાર્કિંગમાં શું થયું હશે! એટલું કહી દઉં કે, અમારા સહુના ચહેરા ઉપર ભાવ દીકરી વળાવવાનો હતો... એ ઘડી પૂરતો!

ક્લબમાં પાછા આવ્યા પછી તો કોઈના મૂડના ઠેકાણાં નહિ. કાલે જનકો આવશે કે નહિ? આજે જ બન્નેને ડિનર પર બોલાવીએ તો કેવું રહેશે? પછી સૉલ્જરી સમજી લઈશું. અને ભરતો દોઢો બહુ થતો'તો... ભાવનીની પાસે બેસવા શું મળ્યું કે, આપણે બધા તો ભરતના સાળાઓ થતા હોઈએ, એવા સોટા મારતો'તો! ચિંતાઓ એવી પણ થઈ કે, આવતી કાલે જનકાને વૉશરૂમમાં જવાનું થાય જ નહિ, તો એને મોકલવો ક્યાં ? એક વાતે બધા ચોક્કસ માની ગયા કે, જનકાનો લૅન્ડ-લાઈન નંબર લઈ લેવો... તો પેલી ઉપાડશે.

નૅગેટીવ વાત એ નીકળી કે, જનકો આપણા બધાની ઉપર વહેમાવા માંડયો હતો. અમે બધા એક વાતે સહમત કે, જે ગોરધન પોતાની વાઈફ ઉપર વૉચ બહુ રાખતો હોય, એ મોડો-વહેલો પતવાનો તો જ છે. આવા હસબન્ડોઝની વાઈફોઝ અકળાઈને પછી એકલી ફરવા માંડે છે... આપણે એ તબક્કા સુધી રાહ જોવી અને હાલ પૂરતું ભાવના-જનકના માર્ગમાં નહિ આવવું, એવું સર્વાનુમતે નક્કી થયું. મનમાં બધા ખુશ હતા કે, એકબીજાને કેવા 'દૂ' બનાયા...?

તમે તો જાણો છે કે, આ બધી પબ્લિકમાં સૌથી વધારે સજ્જન અને સ્માર્ટ હું. આપણો પ્લાન કોઈને કીધો નહિ કે, ભાવનીને વાઈફની ફ્રેન્ડ બનાવી દેવી. બન્ને એકબીજાને ઘેર આવતી જતી થાય તો કોક દિવસ તો વાઇફને ગૅસનું બિલ ભરવા મોકલી દેવાય ને?

પેલા સની લિયોનવાળા ભરતાએ પ્લાન એવો બનાવ્યો હતો કે... હે ય...એકલા ભરતાએ જ નહિ, સહુ પોતપોતાની ફિરાકમાં હતા. અમને મામુ બનાવવાનો પ્લાન હરકોઈએ બનાવ્યો હતો.

દોઢેક મહિના સુધી જનકો ક્લબમાં દેખાયો નહિ. સાલો વાઈફને લઈને ઘરમાં ને ઘરમાં ચાલી આવતો હશે, ફોનો કરીએ તો ખબર પડી કે, અમારામાંથી કોઈના ફોન જનકાને લાગે નહિ. અમારા બધાના નામ એણે કઢાવી નાંખ્યા હતા. બીજાના ફોન ઉપરથી કરીએ તો જનકો કહે, ''મીટિંગમાં છું. કાલે ફોન કરીશ.'' ને પછી કાલ તો આવે નહિ!

એના ય થોડા દહાડા પછી ખબર અમને બધાને પડી કે, જનકો અમારામાંથી કોઈ બે-ત્રણની વાઈફોને રોજ સવારે ક્લબમાં 'ચાલવા' બોલાવતો, નાસ્તા કરાવતો અને પીસીઓ મારી મારીને હસાવતો ય બહુ. ને ક્લબ પણ અમારી રોજવાળી નહિ... બીજીમાં. આ બાજુ વહેલી સવારે અમે ચાલવા ક્લબમાં ઉપડીએ ને બીજી બાજુ પેલી બે-ત્રણ વાઈફો ય ચાલવા ઉપડે. આ તો ઘેર આવીને અમારા બધાની વાઈફો સાલા જનકાના તો જે વખાણો કરવા માંડી... જે વખાણો કરવા માંડી, ત્યારે ખબર પડી કે, જનકાએ અમારાવાળી બધીઓને ભાભી બનાવી દીધી છે ને ખૂબ હસાવે છે... પીસીઓ મારીને નહિ... હાઇ-ક્લાસ હ્યૂમરો કરીને!

તારી ભલી થાય ચમના... સાલા પંખો ચાલુ કર પહેલા! કેમ, અમારી વાઈફોને હસાવતા અમને નથી આવડતું? અમે મોંઢાનાં બોખા છીએ? તારી માંએ સંસ્કાર આપ્યા નથી કે, પરસ્ત્રી તો માતા સમાન ગણાય. (માતા ના ફાવતું હોય તો ભાભી સમાન ગણ!) અમે તારી વાઈફને એક દહાડો શું હસાવી, તે બદલામાં તું અમારી વાઈફોને હસાવી-હસાવીને પિદુડી કાઢી નાંખતા શરમાતો નથી?

યૂ સી... અમુક લોકોના ચરીત્રો જ થર્ડ-ગ્રેડના હોય છે. ભરતાની વાઈફ તો દેખાવમાં તદ્દન ઢોર બજારનો માલ છે ને જનકો એને ય હસાવતો હતો. સાલામાં ટેસ્ટ જેવું ય કાંઈ નહિ મળે. આપણા જેવા તો વાઈફ સિવાય અન્ય કોઈ સ્ત્રીને ફક્ત ભાભી કહે ને તાબડતોબ 'લક્ષ્મણ' બની જઈએ. પછી વાત આગળ વધે તો જુદી વાત છે, પણ આમ કોઈની વાઈફોઝને એકસામટી રોજ ક્લબમાં બોલાવીને હસાવવી, એ સજ્જનના લક્ષણ નથી. સુઉં કિયો છો?

કહે છે કે, આપત્તિ આવે ત્યારે દુશ્મનો ય એક થઈ જાય છે. અમે બધાએ નક્કી કર્યું કે, જનકાને ક્લબમાં બોલાવીને બરોબરનો ખખડાવવો. (આ વખતે 'ભાવનાબેન'ને નહિ બોલાવવાના.)

જનકો ભાવનાભાભીને લઈને જ આવ્યો.

સાર : આખો પ્લોટ ભાવનાભાભીએ જ ઘડયો હતો. પહેલા દિવસની ઘટના પછી. એમણે જનકા પાસેથી અમારા બધાના લેન્ડ-લાઈન નંબરો લઈને બધાની વાઈફોને સાલી બધી વાત કરી નાંખી અને અમને સીધા કરવા જનકાની... આઈ મીન, જનકભાઈની મદદ લઇ અમારી વાઈફોને બીજી ક્લબમાં રોજ બોલાવવાનો કારસો રચ્યો હતો.

હજી એ પૂછો છો, 'અમારૂં શું થયું ?' પેલા... ધોબીના કૂતરા માટે કંઈ કહેવત છે?

સિક્સર

- ઈંદિરા ગાંધીની સરકાર વખતે પાકિસ્તાન આવા જ અડપલાં કરતું હતું, ત્યારે કોઈકે મોરારજી દેસાઈને પૂછ્યું, ''પાકિસ્તાનને સીધું કેવી રીતે કરી શકાય?''

- એમાં કરવાનું શું? એના ઘરમાં જઈને ધોલધપાટ કરીને પાછા આવતા રહેવાનું હોય છે તો આટલું ટેણીયું!

ઍનકાઉન્ટર : 31-08-2014

* તમે તો ગાતા હો, 'બોલ મેરી તકદીર મેં ક્યા હૈ, મેરે હમસફર અબ તો બતા...'ને જવાબમાં તમારા જ્યોતિષી પત્ની કહે, 'હવે પનોતિ જ પનોતિ છે...' તો શું કરો ?

- એ જ કે, પત્નીનું ફિલ્મો કરતા જ્યોતિષનું જ્ઞાન વધુ ફાલતુ છે.

(સુનિલ અંજારીયા, અમદાવાદ)

* સર, કોઇ પરિણિતા સાથે મન લાગી જાય તો શું કરવું ?

- બા ખીજાતા ના હોય તો ડૂબી મરવું.

(વિશાલ પ્રજાપતિ, મેહસાણા)

* બે વેદ જાણનારાઓ દ્વિવેદી, ત્રણ જાણનારા ત્રિવેદી ને ચાર જાણનારા ચતુર્વેદી, પણ એકે ય વેદ ન જાણનારા 'દવે' કહેવાયા...સુઉં કિયો છો ?

- કોક 'જોશી'ને બતાવવું પડશે. આ તો તમારી જાણકારી પૂરતું... 'દવે' શબ્દ 'દ્વિવેદી'નો અપભ્રંશ છે. (જાણકારી પૂરી)

(ઊર્મી જોશી, વિથોન-નખત્રાણા)

* તમે ૧૯૬૮-માં અમદાવાદની સાધના હાઇસ્કૂલમાં એસ.એસ.સી. પાસ કરી, એ હિસાબે તમે ૧૯૫૨-ના મૉડેલ છો... હું પણ !

- હા, પણ તમે તો ત્યાં સુધી ભણ્યા હશો ને ?

(ચંદ્રકાંત બગડીયા, પૂણેં-મહારાષ્ટ્ર)

* ૨૯ ફેબ્રુઆરીને હિસાબે શું તમારા પત્ની ચાર વર્ષે શુભેચ્છા આપે છે ?

- આટલી નાની અમથી વાતમાં ચાર પત્નીઓ ન રાખવાની હોય !

(મનિષ રામાવત, મીઠાપુર)

* વરસાદ નહતો પડતો... હવે અનરાધાર વરસે છે. શું કરવું ?

- કોકની છત્રી માંગી લેવી.

(જ્યોતિ શૈલેષ દુધવાલા, સુરત)

* હવે પોસ્ટ ઑફિસનું આયુષ્ય કેટલું ?

- પોસ્ટ કાર્ડ લખીને પૂછાવી જુઓ.

(અનંત વ્યાસ, ગોપાલપુરી)

* શું પૈસા વગર કોઇ કામ શક્ય જ નથી ?

- પહેલા તમારા બાકી મોકલાવી દો, પછી સવાલ પૂછો.

(જીશાન વહોરા, ઠાસરા)

* મૅરેજ કરવા માટેની સૌથી સારી ઉંમર કઇ કહેવાય ?

- મૅક્સિમમ કોઇ ડોસી પણ તૈયાર થતી હોય એ.

(કિશન એમ. પટેલ, આણંદ)

* મારી ફિયાન્સી અત્યારથી કચકચ કરે છે. લગ્ન પછી શું થશે ?

- પછી તમે બચી જશો... એ બીજા સાથે કચકચ કરશે !

(ચિંતક ઘેડીયા, નવી મુંબઈ)

* તમે સવાલ સાથે ઍડ્રેસ કેમ માંગો છો ?

- માણસ જેટલું આપી શકતો હોય, એટલું જ મંગાય !

(કોમલ પી. આહિર, મુંબઈ)

* છોકરી પસંદ કરતા પહેલા શું તપાસી લેવું જોઇએ ?

- એ જ કે, એ છોકરી અને આપણે છોકરા છીએ કે નહિ !

(ભાવિન બારડ, ધમેલ-અમરેલી)

* આજકાલ લોકો ખોટું કેમ બોલે છે ?

- લોકોની વાત જાવા દિયો ને... આપણું કેમનું લાગે છે ?

(અનંત ત્રિવેદી, ગોરડકા-બોટાદ)

* કપિલ શર્મા અને તમારી વચ્ચે શું તફાવત ?

- એ જોવા દે, તો ખબર પડે !

(આશિષ સાવલીયા, સુરત)

* મારે 'ગીનેસ બૂક ઑફ રૅકૉર્ડ્સ'માં નામ નોંધાવવું છે, તો શું કરવું ?

- પુસ્તકમેળામાંથી આ બૂક ખરીદી લાવી, વચ્ચેના કોઇ પાને બૉલપૅનથી તમારૂં નામ લખી નાંખો.

(અકીમ કાશમાની, જામનગર)

* માણસે પોતાની લાયકાત સાબિત કરવા શું કરવું ?

- બસ. માણસ બનવાનું છોડી દો.

(પ્રિયાંક એચ. પોપટ, વેરાવળ)

* ઇલેકશનના રીઝલ્ટ્સ પછી 'પોગો' ચૅનલનું આવી બન્યું છે. સુઉં કિયો છો ?

- ના. રાહુલ બાબા હજી એ જુએ છે.

(અશ્વિન કિયાડા, રાજકોટ)

* શૂન્યથી ૯-સુધીની શોધ કોણે કરી છે ?

- આમાં ય તમને મારી ઉપર ડાઉટ છે ?

(દિવ્યા જોશી, વિથોન-કચ્છ)

* અમેરિકાથી લાવ્યા હો, એ પીણાંમાં સાંજે કંપની જોઇતી હોય તો કહેવડાવજો....!

- હા, પણ હિંગાષ્ટકની ફાકી તમને દૂધ સાથે કે પાણી સાથે ફાવશે ?

(મૂકેશ નાયક, નવસારી)

* ભાગી જવાના કૅસમાં છોકરો છોકરીને ભગાડી જતો હોય છે છતાં, નામ કેવળ છોકરીનું જ કેમ બોલાય છે ?

- કરૅક્ટ. પેલો એકલો એકલો ભાગતો હોય તો એના એકલાનું નામ બોલાય.... વળી ક્યાં સુધી સ્ત્રીઓને એમના કામની ક્રેડિટ નહિ આપીએ ?

(ડૉ. મીનાક્ષી નાણાવટી, જૂનાગઢ)

* આપની દ્રષ્ટિએ ગુજરાતી ભાષાનું શ્રેષ્ઠ પુસ્તક ક્યું ?

- મહાત્મા ગાંધીનું, 'મારા સત્યના પ્રયોગો.'

(મિત એમ. બારોટ, બિલીમોરા)

* મારો ગોરધન બીજા પાસે મારી રસોઇના વખાણ કરે છે, પણ હું પૂછું છું તો સરખો જવાબ નથી આપતો. ઉપાય ?

- નસીબદાર છો. એ તમારી પાસે જૂઠ્ઠું નથી બોલતો.

(શ્રીમતી ઇશ્વરી માંકડ, જામનગર)

* કપિલ કે અનુપમ ખેરની જેમ તમારે પણ ટીવી શો શરૂ કરવો જોઇએ કે નહિ ?

- સચિન તેંડુલકર દાળવડાં વેચતો હોય, એ સારૂં લાગે ?

(નીરજ પુરોહિત, ગીરસોમનાથ)

* તમે ભારત છોડીને અમેરિકા ભાગી કેમ ગયા હતા ?

- જમવું તો સોનાની થાળીમાં, રમવું તો લૉર્ડ્સના મેદાન પર ને ભાગવું તો અમેરિકામાં.... કેટલાક લોકોના ટેસ્ટ જન્મથી જ ઊંચા હોય છે, યૂ નો !

(અફરોઝબને મીરાણી, મહુવા)

* મને તો આલીયા ભટ્ટ સૅઇમ-ટુ-સૅઇમ ડિમ્પલ જેવી જ લાગે છે...તમને ?

- લયલા કો કૈસ કી નઝર સે દેખો... કાદર ખાન કી નઝર સે નહિ !

(શ્વેતા જોશી, અમદાવાદ)

'ઈમ્તેહાન' ('૭૪)

ફિલ્મ : 'ઈમ્તેહાન' ('૭૪)

નિર્માતા : બી.આર. ચાંદવાણી

દિગ્દર્શક અને કેમેરામેન : મદન સિન્હા

સંગીત : લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ

ગીતકાર : મજરૂહ સુલતાનપુરી

રનિંગ ટાઇમ : ૧૫ રીલ્સ : ૧૪૬ મિનિટ્સ

થીયેટર : નટરાજ (અમદાવાદ)

કલાકારો : વિનોદ ખન્ના, તનૂજા, બિંદુ, અભિ ભટ્ટાચાર્ય, અસિત સેન, સી.એસ. દૂબે, અમૃત પટેલ, સપ્રૂ, રણજીત, મુરાદ, શાસ્ત્રી, અભિજીત સેન.

ગીત

૧. રૂક જાના નહિ, તૂ કહીં હાર કે, કાંટો પે... - કિશોર કુમાર

૨. રોજ શામ આતી થી, મગર ઐસી ન થી... - લતા મંગેશકર

૩. દેખો ઈધર ભી, જાને તમન્ના... - આશા ભોંસલે-ઉષા મંગેશકર

૪. બુઝા દે, અરે મૈં જલ ગઇ મૈં જલ ગઇ... - આશા ભોંસલે

વિનોદ ખન્નાની કદાચ આ પહેલી ફિલ્મ આ શ્રેણીમાં આવી છે. કારણ ચોખ્ખું છે. શક્ય હોય ત્યાં સુધી આ શ્રેણીની ફિલ્મોને ૧૯૩૧ થી ૧૯૭૦ સુધી મર્યાદિત રાખી છે. અપવાદો હોઇ શકે. હૉલીવૂડની ફિલ્મોનો બ્લૅક હીરો 'સીડની પોઇટીયા'ની) સ્પૅલિંગ મુજબ તો POITIER છે, પણ અમેરિકન ઉચ્ચાર ''પોઇટીયા'' થાય છે. આપણે વર્ષો સુધી જૅમ્સ બૉન્ડવાળા શૉન કૉનેરીનો ઉચ્ચાર 'સીન કૉનેરી' કરતા રહ્યા. સાચો ઉચ્ચાર ''શૉન'' છે, ''સીન'' નહિ.) ફિલ્મ 'ટૂ સર વિથ લવ'ની આજની ફિલ્મ 'ઈમ્તિહાન' સીધી ઉઠાંતરી છે. પણ એ તો કઇ ફિલ્મ ઉઠાંતરી નથી હોતી, એ બહાના હેઠળ ભલે માફ ન કરીએ પણ કેટલીક ફિલ્મોમાં નકલમાં અક્કલ બખૂબી વાપરવામાં આવી છે, એટલે ચલાવી લો, ગૂરૂ! કબુલ કે, વિનોદ ખન્ના કોઇ ગ્રેટ ઍકટર તો નહતો જ, પણ એની શારીરિક પર્સનાલિટી આકર્ષક અને આંખને જોવો ગમે એવો તો હતો જ. આ બધા જીતેન્દ્રો, ધર્મેન્દ્રો કે ઈવન શશી કપૂરોની લાઇનમાં આવતા એ બધા ઍકટરો ઍકટર કરતા હીરો વધુ હતા. ભારતીય પ્રેક્ષકોને એ વર્ષોમાં કે આજે, ફિલ્મનો હીરો કે હીરોઇન એટલે ગમે છે કે, ફિલ્મમાં એમનો રોલ એમને ગમે એવો હોય. પણ ઍકટર અને હીરો વચ્ચેનો ભેદ બહુ ઓછા જાણે અને એવી બધી બબાલોમાં પડવાનું એમને ગમતું ય નથી, માટે અશોક કુમાર, અમિતાભ બચ્ચન, દિલીપ કુમાર, સંજીવ કુમાર, બલરાજ સાહની કે નસરૂદ્દીન શાહ ઍક્ટિંગમાં નાના ગામની કેવી મોટી હસ્તિઓ છે, એની ઝાઝી ખબર ન હોય.

...ને તો ય, વિનોદ ખન્ના પેલી કૅટેગરીના તમામ હીરોલોગ કરતા ઍકટર વધુ સારો.... સરખામણીમા.

વિનોદના ચેહરા કે શરીરની એ ખૂબી હતી કે, એ 'ભાઇ'ના રોલમાં કે પ્રોફેસરના રોલમાં ય જસ્ટિફાઇડ લાગે, જેમ કે આજની ફિલ્મ 'ઈમ્તિહાન'માં પ્રોફેસર તરીકે લાગ્યો છે. ક્રેડિટ અફ કૉર્સ, ફિલ્મના દિગ્દર્શક (જેમણે કેમેરા પણ સંભાળ્યો છે.) મદન સિન્હાને ય ઈક્વલ આપવી પડે કે, ફિલ્મને ક્યાંય લપસવા નથી દીધી. એક તો ફિલ્મની વાર્તામાં કૉલેજના તોફાની છોકરાઓ ને એમાંય ધાંયધાંય જોબનીયું ધરાવતી વૅમ્પ બિંદુ ફિલ્મ પણ કેવળ સૅક્સ પ્રોજેક્ટ કરવા જ ઉતારી હોય, જેટલા કપડાં ઉતારાય એટલા ઉતારીને.... છતાં ફિલ્મ પરિવારના સભ્યો સાથે બેસીને જોઇ શકાય, એવી સ્વચ્છ બનાવી છે. ફિલ્મ મૅસેજ પણ આપે છે ને એક સારી ફિલ્મ જોવાનો સંતોષ પણ આપે છે.

મૂળ કરોડપતિ બાપ (મુરાદ)નો પુત્ર સંપત્તિ સામે આદર્શોને વહાલા કરીને, વિનોદ ખન્ના એક નાનકડા ગામની કૉલેજમાં નવાસવા પ્રોફેસર તરીકે નોકરીએ રહે છે. કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓ કદી ન સુધરે એવા જ નહિ, એમાંના કેટલાક તો એમના કહેવાતા લીડર અભિજીત સેન (જે વાસ્તવમાં કૉમેડીયન આસિત સેનનો પુત્ર પણ છે.)ના પાલતુ મવાલીઓ પણ છે. વિનોદને આવતાની સાથે કાઢી મૂકવા એ છોકરાઓ પૂરી કોશિષ કરે છે, વિનોદને કનડવાની. પણ આદર્શોની સાથે સાથે યુવાનીના પાઠ પણ પૂરી તરહથી ભણી ચૂકેલો વિનોદ વાત્સલ્યથી વિદ્યાર્થીઓને સુધારવાની કોશિષ કરે છે ને સફળ થાય છે- પેલા અભિજીતની ટોળકીને બાદ કરતા.

બીજી તરફ, એ જ કૉલેજના પ્રિન્સિપાલ અભિ ભટ્ટાચાર્ય વિનોદનો આદર કરે છે ને વળતા હૂમલા તરીકે, એક પગે ખોડવાળી એમની દીકરી તનૂજા વિનોદનો આદર કરે છે. 'બાય વન ગૅટ વન ફ્રી'ના માર્કેટિંગ મુજબ, તનૂ વિનુને આદરની સાથે સ્થાનિક કરવેરા કાપી લઇને પ્રેમ પણ આપે છે. આ સ્થાનિક કરવેરા એટલે શરૂઆતની આનાકાની ને પોતાની ફિલ્મી મજબુરીઓ વગેરે વગેરે...! પણ, 'ડૉન્ટ બાય ઍન્ડ ગૅટ ઍવરીથિંગ ફ્રી'નો ખૂમચો લઇને કૉલેજની જ સ્ટુડન્ટ બિંદુ વિનોદ ઉપર મોહિત થઇ જાય છે અને કોઇપણ ભોગે વિનોદને પોતાનો બનાવવાના મોહમાં, વિનોદ ઉપર બળાત્કારનો આક્ષેપ મૂકીને પોતાની હવસ એ રીતે પૂરી કરવા માંગે છે. અહીં બહેન તનૂના કહેવાથી, તનૂ અને વિનુ બન્ને જાસૂસ થઇ જાય છે. વિનોદ તો વકીલ પણ થઇ બતાવે છે, જેથી બિંદુમાંથી છૂટકારો અને તનૂજા સાથે હસ્તમેળાપ ગોઠવી શકાય. અહીંથી ને ત્યાંથી પુરાવાઓ એકઠા કરીને વિનોદ નિર્દોષ પુરવાર થાય છે ને તનૂને લઇને કૉલેજ અને ગામ છોડીને ઘરભેગો થઇ જાય છે. જીંદગીના ઈમ્તિહાન (પરીક્ષા)માં વિનોદ પાસ થઇ જાય છે, પણ એ ભૂલી ન જાય એટલે આપણો કિશોર કુમાર અદ્રશ્ય રહીને વચ્ચે વચ્ચે, ફાવે એટલી વાર ગાયે રાખે છે, 'રૂક જાના નહિ, તૂ કહીં હાર કે, કાંટો પે ચલકે મિલેંગે સાયે બહાર કે... હોઓઓઓ!'

ફિલ્મ બેશક સુંદર બનાવી છે. એના સર્જક મદન સિન્હાનું પહેલા કે પછી કોઇ નામ-બામ સાંભળ્યું નથી, છતાં માણસ કસબી છે. માત્ર ડાયરેકશન જ નહિ, ફિલ્મનો કૅમેરા ય આવડતથી વાપર્યો છે, જેથી પહાડ ઉપર આવેલ દેવલાલીના બાહરી દ્રશ્યો હૂન્નરથી ઉતાર્યા છે.

દરેક દિગ્દર્શકને લોચા મારવાનો ફિલ્મસિધ્ધ હક્ક છે, એ મુજબ મદને પણ પૂરતું ધ્યાન નથી રાખ્યું. તનૂજાને એક પગે ખોડ હોવાની સહાનુભૂતિ ઊભી થાય છે, પણ ફિલ્મ આગળ વધતી જાય છે, એમ મદન અને તનૂજા બન્ને ભૂલી ગયા છે કે, પૂરી ફિલ્મમાં તનૂને લંગડા ચાલવાનું હોય, એ જ રીતે '૭૦ના દાયકામાં ફાઇટ-માસ્ટર શૅટ્ટીની જેમ રવિ ખન્નાનું નામે ય મોટું હતું. વિનોદ ખન્ના સોમ દત્તની સાથે ફિલ્મ 'મન કા મિત'માં પહેલી વાર વિલન તરીકે આવ્યો, ત્યારે એ ફિલ્મની ફાઇટિંગ જોવા માટે અમદાવાદની કૃષ્ણ ટૉકીઝની બહાર લાઇનો લાગતી. આ ફિલ્મ સુનિલ દત્તે પોતાના ભાઇ સોમ દત્તને પ્રમોટ કરવા બનાવી હતી, ચાર નવા કલાકારોને લઇને... સોમ દત્ત, લીના ચંદાવરકર, સંધ્યા રાની અને વિનોદ ખન્ના, પણ સરવાળે એમાંથી બે જ ચાલ્યા ને બાકીના બન્નેનો તો આજ સુધી પત્તો નથી. ઈવન, નરગીસ ગૂજરી ગઇ કે સુનિલપુત્ર સંજય દત્ત જરા નવરો પડે એટલે હવાફેર માટે મુંબઇની જૅલમાં જતો-આવતો રહે છે, એના ટીવી-સમાચારોમાં ય સોમ સદત્તને જોયો? કોઇ લોચો પડી ગયો હશે.

અનિલ ધવન-રેહાના સુલતાનવાળા દિગ્દર્શક બી.આર. ઈશારાએ આ ફિલમના ડાયલૉગ્સ લખ્યા હોવાથી બીજા કરતા કંઇક વધારે દમ તો છે એના સંવાદોમાં. મારી લખેલી એક ટીવી સીરિયલ 'ખુશમીજાજ'માં કામ કરી ગયેલા મુંબઇના નાટયજગતના અમૃત પટેલને આ ફિલ્મમાં નાનકડો રોલ આપવામાં આવ્યો છે. કમનસીબી જુઓ, 'ખુશમીજાજ'ના ત્રણ હીરો હતા, અમૃત પટેલ, જતીન કાણકીયા અને રાજેશ (રઘુવીર) મેહતા. મારી સીરિયલ પત્યા પછી એ ત્રણે યના નામની આગળ 'સ્વર્ગસ્થ' લખવાના દહાડા આવ્યા. અસિત સૅન ઘણો સામાન્ય કૉમેડિયન હતો, પણ પર્સનલ લાઇફમાં ય એ કેટલો સામાન્ય બાપ હશે, એનો ચીતાર આ ફિલ્મમાં મુખ્ય વિલન બનતા અભિજીત સેનને જોઇને આવે છે. અભિ ભટ્ટાચાર્ય બહુ જુનો બૉર, પણ આ ફિલ્મમાં એ બહુ નડતો નથી. સી.એસ. દૂબે બહુ નાલાયક વિલન લાગે, ખાસ કરીને ચમચાગીરીના કે ભડવાના રોલમાં. કોઇ એકાદી ફિલ્મમાં શુધ્ધ હિંદી બોલવામાં ચાલી ગયો, એટલે મોટા ભાગની ફિલ્મોમાં એને એવું કામ મળવા લાગ્યું.

યોગાનુયોગ એવો થયો કે મૂળ પાકિસ્તાનના પેશાવરમાં ૬ ઑકટોબર, ૧૯૪૬ના રોજ જન્મેલા વિનોદનો પરિવાર ટૅક્સટાઇલ ઉદ્યોગમાં મોટું નામ ગણાતો. હરીફરીને એ લોકો દિલ્હી આવ્યા ને ત્યાં જ ડીપીએસમાં ભણીને વિનોદ નાસિક પાસેના દેવલાલીની બૉર્ડિંગ સ્કૂલ બાર્ન્સ હાઇસ્કૂલમાં ભણ્યો ને આખી ફિલ્મ 'ઈમ્તિહાન'નું શૂટિંગ દેવલાલીની આ જ સ્કૂલમાં થયું છે. શત્રુઘ્ન સિન્હાને થોડો ય સફળ ન કહેવાય કે, વિલનમાંથી હીરો બનેલાઓમાં કેવળ વિનોદ ખન્ના જ ફૂલ્લી પાસ થયો. 'મન કા મિત' ઉપરાંત, મસ્તાના, સચ્ચા જૂઠા, પૂરબ ઔર પશ્ચિમ, આન મિલો સજના જેવી ફિલ્મોમાં વિલન કે સાઈડી રોલ કર્યા પછી વિનોદ 'હમ, તુમ ઔર વો'નો હીરો બન્યો કે તરત જ ગુલઝારની બે ફિલ્મો 'મેરે અપને' અને 'અચાનક'માં એની લાઇફ બની જાય એવા બે રોલ કર્યા. 'અચાનક' સાચી ઘટના ઉપરથી બનેલી ફિલ્મ હતી. કાવસ નાણાવટી વર્સીસ સ્ટેટ ઉપર આધારિત આ ફિલ્મમાં વિનોદ કાવસનો રોલ કરે છે.

વિનોદ ખન્નાએ પાકિસ્તાની ફિલ્મ 'ગૉડ ફાધર'માં લીડ રોલ કર્યો હતો. વાંક કોનો એ જોવાનું કામ આપણું નથી, પણ વિનોદ ભાગ્યે જ સોલો હીરો તરીકે ચાલ્યો, પણ જોડીમાં વધુ જામ્યો, એમાં રાજેશ ખન્ના, અમિતાભ બચ્ચન કે શત્રુઘ્ન સિન્હા સાથે ઘણી ફિલ્મોમાં એ પૅરેલલ હીરો તરીકે આવ્યો પણ એ તમામ હીરો સાથે વિનોદને ઝગડા થયા અને કાયમ માટે અબોલા રહ્યા. હાલમાં તો એ મોદી સરકારમાં એક સામાન્ય સંસદ સભ્ય તરીકે છે, નહિ તો અગાઉની ભાજપ-સરકારમાં એ ઍક્સ્ટર્નલ અફૅયર્સ મિનિસ્ટર તરીકે કામ કરી ચૂક્યો છે.

ગીતા બાલી પછી ભારતીય ફિલ્મોમાં જો કોઇ સ્વાભાવિક અભિનેત્રી આવી, તો એ એક માત્ર તનૂજા. એની દીકરી કાજોલ પણ ગીતાબાલી અને તનૂજાની બિલકુલ બરોબરીએ રહી શકે, એવી સમર્થ અભિનેત્રી છે.

આજની ફિલ્મોમાં એક ઍક્ટ્રેસ તરીકે પરફેક્ટ છોકરી અનુષ્કા શર્મા છે. તનૂજા નૂતનની બહેન થાય, પણ બન્ને બહેનોને એકબીજા સાથે કદી બન્યું નથી. કૌટુંબિક મિલ્કતના ઝગડામાં નૂતન એકલી પડી ગઇ અને એની માં શોભના સમર્થ અને તનૂજા સામે પક્ષે રહ્યા. નહિ તો નૂતન અને તનૂજા બન્ને સ્વિત્ઝરલેન્ડમાં ભણીને મોટી થઇ છે. આમ જુઓ તો, શોભના, નૂતન, તનૂજા કે ઈવન કાજોલ... પેલું ઈંગ્લિશમાં કહે છે તેમ, ''કન્વૅન્શનલી બ્યૂટીફૂલ'' નથી. પણ હેમા માલિની કે મુમતાઝ જેવું મૅઇક-અપ મેનોએ ઊભું કરી આપેલું રૂપ પણ નથી. હેમા કે મુમતાઝને માથેથી વિગ કાઢી લો, પછી જુઓ ભાયડાના ભડાકા...! મુમતાઝ અફ કૉર્સ અભિનેત્રી એટલે કે ઍક્ટ્રેસ તરીકે તો ઘણી ઊંચી કલાકાર અને ખૂબ સંઘર્ષ કરીને આગળ આવી છે, જ્યારે હેમા માલિનીને ઈવન કૅન્ટ પ્યૂરીફાયરના નાનકડા-બબૂકડા રોલમાં ય બે વાક્ય બોલતા આવડતું નથી. નસીબના જોરે બહેન નામ, દામ અને ધરમ કમાઇ ગયા. જ્યારે તનૂજા, અમદાવાદીઓ એકના એક શબ્દો વાપરે રાખે છે, એ ''નૅચરલ-ઍક્ટિંગ, હોં'' મુજબ સાચે જ સ્વાભાવિક અભિનેત્રી છે.

તનૂજાનો એક મજેદાર કિસ્સો મને જૉય મુકર્જીના ભાઇ શુબિર મુકર્જીએ એના ઘેર કીધો હતો : તનૂનો જમાઇ અજય દેવગન આજની તારીખે ય અઢળક સિગારેટો પીએ છે, જેને 'ઈનકૉરિજીબલ સ્મોકર' (સુધરે નહિ એવો ફુંકણીયો) કહે છે. દીકરી કાજોલની હઠ સાંભળીને તનૂજાએ જમાઇરાજાને સિગારેટ બંધ કરવા વિનંતીથી માંડીને ધમકી-ફમકી ય આપી. જવાબમાં પેલો એટલું જ બોલ્યો, ''પહેલે આપ બંદકર કે દિખાઇયે...'' યસ. મૉમ શોભના સમર્થની માફક દીકરી તનૂજા ય ચૅઇન-સ્મૉકર છે, પણ વિદ્વાન પણ એટલી જ. શૂટિંગમાં થોડો સમય પણ બ્રેક પડે, એટલે એ કોઇ ક્લાસિક નૉવેલ લઇને વાંચવા બેસી જાય છે. એ વાત જુદી છે કે, પોતાને બીજાઓથી પર સમજનાર આ ફિલ્મસ્ટારો નૈતિકતાથી જોજનો દૂર છે. થોડા સમય પહેલા, મુંબઇની એક ગર્લ્સ-સ્કૂલના પ્રોગ્રામમાં રાજેશ ખન્નાવાળી અંજુ મહેન્દ્રુ અને તનૂજા મુખ્ય મેહમાનો તરીકે ગઇ હતી. ત્યાં બન્ને ઑડિયન્સમાં બેઠી બેઠી ખુલ્લેઆમ સિગારેટ પીતી કૅમેરામાં ઝડપાઇ ગઇ હતી, પણ એ વાતનો બેમાંથી એકે યને અફસોસ નહતો.

યસ. આ દેવલાલી તો નાસિક પાસે આવ્યું, પણ આજ સુધી ઘણા બધા એસમજતા રહ્યા કે, 'ઈમ્તિહાન'નું શૂટિંગ આપણા માઉન્ટ આબુમાં થયું છે. નખી લૅઇકની આજુબાજુના મકાનો અને આ ફિલ્મના લોકેશન્સ ઉપરથી આપણે જોયેલા માઉન્ટ આબુનો જ ખ્યાલ આવે. આવા ભ્રમમાં રહેનારાઓમાં એક નામ મિસ્ટર અશોક દવેનું ય હતું. '

૭૪ની સાલમાં આ ફિલ્મ આવી ત્યારે સિનેમામાં મોડા ના પહોંચ્યા હોત તો આજ સુધી માઉન્ટ આબુવાળી આવી ધૂપ્પલ ન ચાલી હોત.

ફિલ્મના ટાઇટલ્સમાં જ આભાર માની દેવાયો છે, દેવલાલીની 'બાર્ને' સ્કૂલ, મુંબઇની સોફીયા કૉલેજ અને ખાર-મુંબઇની જ બીપીએમ હાઇસ્કૂલનો, ફિલ્મનું શૂટિંગ કરવા દેવા બદલ.